DIÉ aand het dit by die vure vrolik gegaan, 

tot Koki in die geel gloed skielik staan 

en praat:,,Raka, die groot dier, moet dood." 

Toe was die kraal 'n grys sloot 

van stilte in die luide nag wat rond en om 

in die warm oerwoud was: stom 

en wit oë het oor die vure na hom gekyk. 

,,Die swart dier sal nie van julle wyk; 

hy kruip na julle vure toe in die nag, 

en waar julle kinders speel, hou hy die wag 

[bl. 20] 

tot niemand meer wild is vir sy bot hand 

maar dan sal jul hek se rieme en bande 

op 'n vreemde nag slap word en los, 

en Raka sal uit die bose bos 

kom en tussen ons vure sit en bly. 

Moet hy hier wees? Ken Raka, hy, 

die sterk dier, ons fyn, fyn net 

van die woord, waarmee ons blink en vet 

visse uit baie waters haal? 

Ken hy die vuurgeheim? Het hy die vaal 

drade van die katoen leer spin en weef 

en in die kleurpot week? Het hy leer leef 

onder die wette wat ons oudstes sing? 

Kan hy die pyl wet, en die dun lem bring 

tot glans? Die snel dier moet dood, 

of hy sal heers oor ons, en groot 

en lang pyn bring." Sy woord het vuur 

geslaan uit hulle kou klip, en in die stil uur 

het die geskreeu die oerwoud kort laat swyg. 

Maar toe die stemme in die smoor nog hyg, 

[bl. 21] 

toe Koki weer: „En ek sal gaan,”

want in dié skreeu het hy stil verstaan 

dat dit sy krág was, nie sy woorde, wat hulle prys; 

en toe die vuil geskreeu tussen die roke rys, 

het hy begryp dat hy altyd eensaam met sy vrees 

om kosbare dinge tussen hulle sou wees. 

Toe het hy vinnig tussen die vure uitgespring 

en alleen die groot dans in die leë kring 

begin trap, die krygsdans van sy ras en sy bloed: 

van onder het hulle die slagskadu in die gloed 

van die lae vure sien swaai, maar die skrik 

was toé om hul harte soos 'n hut, soos 'n strik 

van taai tou; alleen hy 

het in sy blinde oë sien wei 

die rooi bul van die bloed en die slag– 

en wild gespeel in sy spiere se krag 

voor glansende horings en die blink snoet 

wat bokant sy hande en oë woed. 

So 't hy gedans . . . .

[bl. 22] 

en een het opgestaan 

en nader aan die velling van sy wilde baan 

getree en ook gedans; tot een vir een 

die vrees soos 'n karos laat val en alleen 

die danspas van sy stam ken; toe het skril 

ook die klank van die ou lied opgetril, 

tergend en yl soos bo die rat-tat van die skilde 

die lang ry vegters die hoë, wilde 

fluit-skreeu laat hoor; en almal het gedans 

met oë en huid in die lae glans 

van die nagtelike vure rooi gevlek; 

Koki vooraan; die nat bek 

en die bulk van die bul was bo en voor 

sy oë en ín sy oor 

soos die dreun in 'n hol tamboer se stam, 

waar hy steier en ruglings stort op die kam 

van 'n wilde golf, maar hy was alleen. 

met die blou grasruigte om hom heen 

in sy bitter dans - die skerp gras 

en die bul van die bloed wat oor hom was; 

[bl. 23] 

hy 't geeneen gesien van dié wat dans 

toe het skielik oor die pale en die geel skans 

van die vure, helder en blink uit die nag, 

naby, buite, Raka se lag 

ópgeklink, en almal was stom; 

en een vir een het hul uit die swart drom 

teruggesluip na die koue vure 

en die wit as, en geluister die kraak 

van die takke en die skuur en die nagtelike waak 

van die groot dier net buite die kraal. 

Maar Koki het eensaam in die wye, vaal 

ruimte gedans en net geweet 

van die skild en die riet en die lem wat breed 

sag wegraak deur die huid en vleis. 

By die vure was woorde, oud en wys, 

van,,Raka is vreedsaam," ,,Raka is nie sleg," 

,,Soos hy gekom het, gaan hy ver weg 

en geeneen sal weer van hom weet"; 

,,Hy is vol vreemde versinsels en vergeet 

[bl. 24] 

veel wysheid, veel vroeër smart en gevaar.” 

En toe die luisterende vroue die vrees gewaar 

wat onder die manne se diep woorde skuil, 

soos onder die slank riet die gladde kuil, 

het hulle hart nog meer aan Raka geglo 

in soet skrik en verwagting, en hul oë 

het afwesig na die donker woud gekyk 

waar die skoon sterk dier dwaal en uitreik 

na hul lywe. Net Koki, hoog en eensaam, 

het in 'n nuwe dans stil begin gaan 

die pad wat geen mens terug kan loop: 

die dans van dié wat sterf en geen hoop 

meer wil hê in die soet lewe, 'n gang 

soos van die stil sterre wat bokant hang 

elke nag, die Wit Blom van die Skemer, en Hy, 

die Blou Vuur in die Hond, wat die Bendes lei 

tot die brandende see agter die groot strome – 

hy het lig en binne 'n enkele droom 

tussen die bruin volk gewandel, tussen staar en vrees; 

en die rooi bees 

[bl. 25] 

het ver in die horisonte gewyk; maar hy 

het die stil dans getrap en gegly 

deur die blinde kringe soos die fyn draad. 

in die weefstoel lewe en 'n grys gewaad 

se webbe met vreemde bewinge bind; 

óm Koki was die grys wind 

en die grys land sonder boom of gras, 

en eensaam water wat branding was 

tot teen ver kape. Sy lyf en voet 

het stil soos die roer van die wit en soet 

riet in die maat van die water gekom, 

die wye baaie wat eers sy stam 

se tuiste gewees het en nou nog sing 

in spreekwoord en lied se herinnering: 

die ewige kom en keer van 'n wand 

wit water oor 'n eng grys strand, 

die koue ópskuim tot aan die keel, 

die trugdryf af in die blou en geel 

diep dale agter die branders se ry, 

en die stil spoel by die kape verby 

[bl. 26] 

in 'n sterker vloed. 

En hulle het gewag, 

gehurk oor die koue as die lang nag, 

toe hy ná die dans van die rooi bul 

die dans van die groot water wat die aarde vul 

in die heilige kringe gewandel het, en laat 

by die vuur gaan lê het tot die geel daeraad. 

[bl. 27]