DIE nag het die vure hoog gebly 

en gegloei deur die pale wat die swart bosse skei 

van die klein kring menslike lig en vlam, 

en geeneen het geslaap voor die donker dam 

wat dreig om óór hulle in te stort, 

want Raka het skreeu-skreeu gekom tot kort 

teen die kraal, waar hul hom soms in die gloed 

deur die skrewe kon sien, en iets bruin soos bloed 

oor sy bek en sy bors en sy breë maag; 

en sy skreeu was woes van pyn en wraak. 

[bl. 39] 

Maar met die môre het hy stil weggesluip 

en hulle het een-een styf na die pale gekruip 

om te kyk of dit skoon was, en gesien die geel gras 

wat tot téén hul skans verflenter was, 

vertrap en gepluk en rooi besmeer 

aan die stingels . . . .

en eers toe die middagwolke weer 

soos sneeuberge half-pad hoog teen die lug.  

gestaan het die uur van die verste vlug 

van die mens se vrees vir die bose nag – 

het dertig man uitgegaan soos vir die jag, 

met skilde en asgaaie en warm kole in 'n kruik 

om die vyand te verskrik met die rook en die ruik 

van die groot grasbrande; en digby mekaar 

langs die wal van die breë water af het die skaar 

na Koki gesoek. Teen die skemering laat 

as die vrees vir die nag al weer luid slaat 

aan die hart van 'n man in die groot bos, 

't hulle hom gekry 

in die verskeurde papkuil en die poel waar hy, 

[bl. 40] 

half in die modder getrap, op die skag 

van sy stukkende spies gelê 't, en die krag 

en die woede van die swart dier kon hulle sien 

aan die liggaam en die spore en die pap riet 

en die skild wat geskeur was en diep ingetrap 

in die koue klei . . . . maar bloed het ook getap 

en bruin gestol op waterplant en blaar 

langs die sleepsel waar die Swarte swaar 

deur die moeras gebreek het na die digte 

woud; toe het hulle haastig vir Koki wat koud 

en styf was soos 'n bok, op die skouers gelig 

en die kraal gesoek: in die laat lig 

het die vroue die stoet van die hek af gewaar, 

en hard gehuil en met dom misbaar 

na die hutte gehardloop toe die manne hul vrag 

inbring en aflaai; 

net een het deur die nag 

toe die dodefees luid by die bierpotte was, 

langs die stil Koki gesit en met pluksels gras 

sy liggaam gereinig waar hy gebreek was en bevuil 

[bl. 41] 

deur Raka, die bose; en sy het nie gehuil 

die oudste van die vroue wat veel bewaar 

van die stam se herinnerings en van sy swaar, 

en met hul liedere die kinders en die jong seuns voed 

soos aan 'n naelstring van sagte, kloppende bloed 

in die skemeraande – sy 't stil gesing 

voor haar uit van die heilige, glansende kring 

van geboorte en dood en geboorte en dood; 

van die vroue se wag en hul pyn; en die groot 

skoonheid van die dapper man in die stryd. 

En toe 't sy gesing van die ver tyd 

toe Koki se vader 'n sterk man was, 

en hy self, 'n kind, met die klein kwas 

aan elke knie, die bendes gelei 't 

van die seuns deur die riete en deur die nabye 

grasruie plate; en toe 't sy genoem 

die skoonheid van sy skouers, en sy snelheid geroem 

in die jag en die stryd, en sy lengte, sy rug, 

sy pragtige bene, sy bors en die vlug 

van sy blink asgaaie . . . .

[bl. 42] 

en luider het haar lied 

geroep van die jong ryp vroue se verdriet 

en die kinders wat hy nooit, nooit meer sal hê; 

en toe 't sy die swart dier genoem wat lê 

in die nag en die plasse, en Koki se moed, 

en die speel van sy wapens en die trots voet 

wat nooit stil by die pale van die hek kon bly: 

hoe hy uitgedans het om in die swart woud te stry 

teen iets wat beestelik en magtiger is, 

en hoe hy sy bruilof in die koue duisternis 

van die groot moerasse gevier het. 

En nou

het sy die lied stil en laag gehou :  

van die verlore menslikheid; van die klein kraal 

wat in die swart bome lê en snags straal 

met sy vure; en sy 't gekla: wie hom nóu sal red 

teen die groot dier wat wag, wié sal belet 

dat hy inkom en heers? 

En stiller en sagter: 

[bl. 43] 

dat die skoonste gesterf het, dat die edelste wagter 

koud lê langs sy vuur, en sy stam lê oop 

soos 'n óu kraal in die gras waar die jakkalsies loop 

deur die riete bedags. 

By die bruin potte bier 

het hulle anders en luid die dodefees gevier, 

die manne wat saam met Koki die jag 

en die stryd geken het, die geheim en die krag 

van die heilige kraal – want Raka was stil 

buite die pale, en dié wat gaan luister 't, het alleen skril 

onverstoord in die gras die krieke hoor skree – 

maar die manne het een-een in die gloed getree 

uit die duister kring, en saam met die klop 

van die hol tamboer 'n dans getrap 

van die dood, die dood, en die swart skrik 

wat 'n sterk man klem, 'n dans strak 

van gespanne spier en blinde staar: 

'n bewing wat met rukke roer 

deur die staal draad van die krom rug 

in 'n kramp van waansin oorgepluk

[bl. 44]

na ágter soos 'n taai boog, 

'n trilling van die enkels laag, 

'n dans van byna roerloosheid 

wat binne in die harde lyf 

verterend soos 'n vlám staan 

en nooit na buite úitslaan. 

En by dié dans was daar geen lied, 

en nie die ou en helder verdriet 

om die sterwe en om die skone held: 

net die klop van die trom en die stil geweld 

van die glansende voete in die vure se gloed. 

Maar toe 't 'n ander koors deur die wilde bloed 

van die manne gevaar, en een het geskreeu 

van Koki se krag, van die Vaal Leeu; 

en die wilde drom het saam gespring 

oor die vure ín in die eng kring 

van die heilige dans en woester beweeg 

en die woorde herhaal, skril en leeg, 

van Koki se ratsheid, sy groot krag; 

D - [bl. 45] 

en toe 't die dronk woord uitgelag 

hoog bo die fees en hul wilde spel: 

,,Maar Raka was sterker, sy voet so snel 

soos 'n voël, soos die wild deur die vlakte loop. 

Die swakste moes buig." En oor die swart knoop 

van die dansers het die nuwe gesang 

van die krag en die groot dier luid gehang 

in 'n dronk en blinde vergetenheid . . . .

maar toe was Raka met sy apespring 

skielik groot in die lae vure se kring: 

die hek se rieme was slap gebind 

waar die Swarte reeds in die vrou en kind 

en die woord van die manne se liedere was –

en sy pyn en woede was 'n smal pas 

deur sy vrees vir die vuur, deur die paal, deur die hek 

met sy taai rieme na die helder plek 

waar dié wat hy haat, was; en die dans 't nog getril 

in die voete, en die swart lied is saamgegil 

met die eerste krete, toe 't die bloed geloop 

deur die dampende as uit die warm hoop 

[bl. 46]

waar die sterkstes gelê het; 

maar die vroue het gevlug 

met lang geskreeu in die hutte terug 

en die agterste hoeke, en heelnag die wraak 

van Raka en Raka se donker waak 

in die kraal verneem: sy snork, sy draf, 

en die skreeu van 'n vrou se pyn skielik, die blaf 

van 'n vasgekeerde hond, kort en benoud . . . .

en daar waar Koki se liggaam koud 

en stil in die gras was, die harder gebrul 

van die nuwe woede, wat die hutte vul, 

en die breek en die skeur. 

In die môre vroeg 

het hy naby die hek gelê, slu, en moeg 

maar waaksaam; en opgestaan later 

toe dit warm word, en uit die potte die water 

gedrink en weer by die hek gaan wag; 

en ná die dag se hitte en die lang nag 

en die skrik, het honger en dors, dié twee, 

die slawedrywers, hulle maar gedwee 

[bl. 47] 

en sku om water en om kos laat gaan; 

en Raka, die skelm dier, het opgestaan 

en hulle laat loop, en self náby gaan jag; 

maar niemand het gewaag om met een slag 

die smal hek ooit weer teen hom te sluit. 

[bl. 48]