Riku Lätti is ’n sanger, liedjieskrywer, vervaardiger, skrywer en filmmaker wat glo dat musiek nie net gehoor moet word nie, maar ervaar – met die hart, die siel en al die sintuie. Sy werk is soos hyself: vry, veelsydig, en vol lewe. Elke lied is ’n wêreld van klank, geur, en storie – ’n soektog na betekenis in die alledaagse dinge, of dit nou ’n kloppende heininghek, ’n fluitende ketel of die asem van die wind is.
Riku het filosofie aan WITS studeer, en dalk is dit hoekom daar altyd iets diepers skuil agter sy musiek – ’n denker se soeke na waarheid, vertaal in klank. Ná ’n tyd in die korporatiewe wêreld het hy die sekuriteit van ’n salaris verruil vir die onvoorspelbare ritme van die kuns – en sedertdien nooit teruggekyk nie.
Sy loopbaan het hom al laat oor die wêreld heen reis, maar sy wortels bly Afrikaans en eg Suid-Afrikaans. Hy was die mede-skepper van die klankbane vir Hopeville (Emmy-benoem, wenner van die Rose d’Or) en Wie lê Waar, asook Vlug na Egipte saam met Leslie Javan. Hy het die musiek vervaardig vir Die Ongelooflike Avonture van Hanna Hoekom (waarvoor hy ’n SAFTA gewen het), vir Jans Rautenbach se Abraham, en vir Skemerson, waarvoor hy weer benoem is.
As filmmaker het hy saam met Gideon Breytenbach die dokumentêr Die Ongetemde Stem geskep – ’n eerlike blik op die gees van Afrikaanse kunstenaars. Die film het “Best Documentary Feature” gewen by die Angeles Film Festival in Los Angeles, en in 2023 die Cannes Film Award vir “Best African Film.” Hul nuwe werk, Ontwaak deur Ons, oor NP van Wyk Louw, bring binnekort weer woorde en beelde saam op kykNET. Riku en Jackie Lätti het saam die musiekblyspel Die Pop aan die Toutjie geskryf en getoonset, wat tans vir die verhoog ontwikkel word – nog ’n droom wat besig is om vorm aan te neem.
Maar miskien is Riku se grootste bydrae die projek wat hy begin het: Die Wasgoedlyn – ’n liefdevolle versameling van mense en musiek, opgeneem waar kunstenaars asemhaal en leef. Geen glans, geen maskers. Net eerlike klanke en rou stories. Dis deel argief, deel gebed – ’n manier om te keer dat egte musiek in die wind verdwyn. Sy album Radio Lava is deur Die Beeld as een van die top 25 Afrikaanse albums van alle tye gelys, en Deon Maas het dit beskryf as een van die drie belangrikste Afrikaanse albums ooit gemaak. Met Aan’t sterre tel het hy die GMT-toekenning vir Beste Manlike Vokaal gewen.
Vandag staan Riku as een van daardie kunstenaars wat lig raak aan alles wat hy doen. Sy kuns is nie daar om te beïndruk nie, maar om te verbind – om te wys dat selfs in die chaos van die wêreld, daar nog plek is vir skoonheid, waarheid en ’n lied wat bly hang in die lug lank nadat dit gesing is.
Daar is min liedjies wat soveel mense kan saam sing sonder om ooit werklik te luister, hetsy by die Olimpiese Spele, of gedenkgeleenthede, by rockkonserte, by troues het ek dit al gehoor, maar ook by begrafnisse.
Mense ken elke woord. Hulle neurie die melodie. Hulle hou hul selfone in die lug. Vir 'n paar minute voel dit asof die wêreld inderdaad nader aan mekaar beweeg. Maar ek wonder dikwels hoeveel mense al probeer het om te doen wat die eerste woord van die lied vra.
Imagine...
Verbeel jou.
Dit is al.
John Lennon begin nie met 'n opdrag nie. Hy begin nie met 'n politieke program nie. Hy vra nie dat jy met hom moet saamstem nie. Hy vra net dat jy vir 'n oomblik jou verbeelding gebruik.
Ironies genoeg is dit dalk een van die moeilikste dinge wat mense nog ooit gevra is om te doen. Want die mens verbeel homself maklik as die held van die storie. Hy verbeel homself maklik as die slagoffer. Hy verbeel homself maklik hoe die wêreld beter sou wees as almal net soos hy dink.
Maar om jouself in iemand anders se lewe te verbeel, vra iets anders. Dit vra dat jy jou eie middelpunt vir 'n oomblik prysgee. Miskien is dit waarom empatie altyd moeiliker is as oordeel. Verbeel jou jy word in Zimbabwe gebore. Nie omdat jy iets verkeerd gedoen het nie. Nie omdat jy minder hard werk nie. Nie omdat jy minder intelligent is nie. Net omdat jou ma op daardie dag toevallig aan die daardie kant van 'n lyn op 'n kaart gewoon het.
Verbeel jou die ekonomie stort ineen. Werk verdwyn. Hospitale raak leeg. Kos raak skaars. Jy sien hoe jou kinders honger raak. Ek onthou hoe my ma gesê het dat sy maklik sou steel as haar kinders honger was. Ek weet nie hoekom ek daardie woorde onthou nie, maar ek doen, en my ma was 'n wonderlike, ordentlike en gesiene mens. Maar die storie gaan nie oor my ma nie. Verbeel jou weer terug in Zimbabwe.
Iemand vertel jou dat daar Suid van die Limpopo dalk werk is. Miskien verdien dit nie baie nie. Miskien net genoeg. Jy vertrek. Nie omdat jy Suid-Afrika wil "vat" nie. Nie omdat jy iemand se werk wil steel nie. Jy vertrek omdat die alternatief erger is.
Hierdie verhaal is nie uniek nie. Dit is waarskynlik so oud soos die mensdom self. Mense beweeg nog altyd na plekke waar hulle hoop is.
Wanneer hierdie mense uiteindelik hier aankom, verander hulle egter dikwels in een woord.
"Illegal."
Dit is 'n interessante woord want dit beskryf 'n regsposisie. Dit sê iets oor dokumente, oor permitte, oor staatsgrense, maar dit sê byna niks oor die mens self nie. 'n Mens kan onwettig parkeer, of onwettig visvang. 'n Mens kan selfs onwettig oor 'n grens beweeg. Ek het al. Twee keer, maar dis 'n verhaal vir 'n ander dag.
Maar wanneer ons begin praat asof 'n mens 'n illegal ís, gebeur iets gevaarlik.
'n Regsstatus begin 'n identiteit word.
En sodra iemand net 'n etiket word, raak empatie maklik oorbodig. Want dan is daardie persoon geklassifiseer.
Dan hoef ons nie meer te wonder wat hy verloor het nie, of hoe moeilis sy lewe is, of waarvoor sy bang is nie.
Dan hoef óns nie meer te wonder hoe haar kinders vanaand gaan eet nie.
Een woord doen al die werk: Daardie persoon het nie die reg om ons (of ons gewete) se probleem te word nie.
Dit is natuurlik waar dat lande wette nodig het. Geen samelewing kan sonder reëls funksioneer nie. Maar daar is 'n verskil tussen die erkenning van 'n wet en die verlies van ons menslikheid. Die wette, myns insiens, is juis daar om mense in vrede te laat saamleef.
Vandag bepaal die wet wie 'n grens mag oorsteek. Maar wat is 'n grens anders as geweldpleging op die ou end? Die gewete behoort steeds te vra wat daardie grens aan 'n mens doen. Die grense maak ander mense ander probleme. Grense maak dat ons vir onsself kan sê dat ons niks kan doen om 'n volksmoor te stop nie. Grense maak hongersnood en al daardie dinge ander mense se probleme sodat ons lekker in ons eie bedjies kan slaap en dat ons slegs met ons eie mense oor ons eie vrede kan baklei.
Miskien lê die grootste gevaar van nasionalisme nie daarin dat dit grense het nie. Miskien lê die gevaar daarin dat dit ons leer om empatie by daardie grense te laat ophou. Dat ons onsself aanleer om te sê:
"Hulle."
Asof daardie een woord miljoene unieke lewens kan opsom.
Politici verstaan iets wat die meeste van ons nie altyd raaksien nie. Wanneer mense moed verloor, soek hulle antwoorde. En wanneer daar nie genoeg antwoorde is nie, werk 'n sondebok dikwels net so goed.
As daar nie genoeg werk is nie, wys iemand na immigrante. En Gayton sê ja, ek sal iets daaran doen, stem net vir my.
As daar nie genoeg huise is nie, wys iemand na buitestanders. En Mashaba sê hy sal hulle uitskop as jy vir hom stem.
As hospitale oorvol is, vra iemand wie uitgegooi moet word. Dit is 'n ou politieke tegniek en dit werk. Nie omdat dit noodwendig waar is nie, maar omdat dit eenvoudig is: 'n Vyand is makliker om te verkoop as 'n oplossing.
Ek skryf dit nie omdat ek glo immigrasie is eenvoudig nie.
Ek weet dit is nie.
Ek skryf dit omdat ek kan sien dat die arme underdog immigrante deur die fatcat politici uitgebuit word en ek vind dit afskuwelik.
Ek is nie 'n ekonoom nie. Ek weet nie presies hoeveel geld Suid-Afrika aan grensbeheer, deportasies en immigrasiebeheer bestee nie. Maar ek wonder dikwels hoeveel skole, klinieke, hoeveel ondernemings, hoeveel werksgeleenthede, met dieselfde politieke/ekonomiese energie gebou kon word.
Selfs al stem iemand nie met my saam nie, bly dit tog 'n vraag wat die moeite werd is om te vra.
Wat gebeur as ons dieselfde passie waarmee ons mense probeer uitsluit, gebruik om geleenthede te skep?
Miskien is die grootste ironie dat ons almal Imagine kan saam sing.
Ons hou van die melodie, die harmonie: Daardie pragtige C9 wat moeiteloos, ritmes die grens oorsteek na die F6 en dan met 'n parmantige chromatiese toonleer weer tuiskom na die C9. Soomloos dog grensverkuiwende komplekse harmoniese eenvoud.
Ons hou van die gevoel. Ons hou van die oomblik wanneer die skare saamsing. Maar sodra die lied verby is, keer ons terug na die wêreld soos ons dit ken.
Na "ons" en "hulle".
Na grense wat nie net lande skei nie, maar ook ons gewetes.
Ek dink nie John Lennon het verwag dat die wêreld eendag sonder grense sou wees nie. Of misken het hy want dis onrealisties om te dink dat daar altyd mense sal wees, en grense is mensgemaak en het mense nodig om te onderhou. Maar ek dink hy het iets moeiliker gevra: Hy het gevra of ons dit ten minste vir 'n oomblik kan verbeel dit was nie so nie.
Of ons kan verbeel dat 'n ander se menslikheid nie afhang of van my kan van die draad afkomstig is nie. Ons almal wil ons menslikheid beskerm, maar hoe menslik is dit om vir 'n ander mens te sê jy hoort nie hier nie.
Ek kry skaam vir die mens wat sy grense aanbid. Want grense is die ware oorsaak van xenofobie. Maar min mense wil die waarheid hoor, hulle wil liewer hoor wat of wie kan hul eie soort voortrek al is dit ten koste van jou medemens wat jy ontken.
Want elke daad van menslikheid begin eers as 'n verbeeldingsoefening.
Die volgende keer wanneer jy Imagine hoor speel, luister nie net na die melodie nie.
Luister na die eerste woord.
En vra jouself eerlik af:
Wanneer laas het ek my werklik in iemand anders se lewe probeer verbeel?
Miskien begin 'n beter wêreld nie by nuwe grense, nuwe regerings of nuwe slagspreuke nie.
Miskien begin dit by daardie een eenvoudige woord.
Imagine.
Woorde het vreemde maniere om te ontaard in drake en smake wat mens dwars in die krop steek wanneer jy dit die minste verwag. Daar was ek nou die ander dag, ‘n paar jaar of wat gelede, ontstig dat ‘n Amerikaner op ‘n platform, voorheen bekend as twitter, my die heel eerste keer uitkryt as “woke”.
Ek dog in my ontsteltenis, “die vermetelheid”, en “hoe durf hy”, maar self durf waag ek nie ‘n antwoord nie, want ek weet nie heeltemal mooi wat “woke” beteken nie en besluit om hom te troef deur uit die argument weg te stap en verdwyn in ‘n trotse, dog ongesiene, stilte, die eter in.
Nooit weer het ek van daardie Amerikaner gehoor nie, maar die woord “woke” het vinniger versprei as VIGS in die jare tagtigs. Of miskien nie so vinnig nie, want dit kom al van die 1930s uit African American vernacular uit. Intussen het ek ‘n beter idee van wat woke beteken, maar die konteks waarin die woord vandag gebruik word, is iets geheel en al anders.
In die begin het ek die woord meer en meer gehoor waar dit gebruik word om die ontwaking van mense vir die gedagte van gelyke regte vir almal te beskryf. Die rein gedagte dat dit nie saak maak wat jou velkleur en/of geslag of seksualtiteit is nie, maar dat jy net soos almal anders, eerstens as “mens” raakgesien word. Dat jy die minimum respek behoort te geniet wat alle mense mekaar behoort te gun in ‘n beskaafde samelewing.
Ek gebruik die woorde “behoort” en “beskaafde”, want die respek waarvan ek praat is nie ‘n gegewe in die natuur nie. Dit is iets waarvoor die mensdom al vir duisende en duisende jare oor geslagte heen werk. Steeds is daardie eienskappe afwesig in heelwat dele van die samelewing vandag. Ek sal selfs argumenteer dat waar hierdie respek teenoor “die ander” ontbreek, dit juis dui op ‘n stagnasie, of selfs ‘n devolusie, in die sosiale ontwikkeling van daardie groep.
Vandag is dit so te sê net die regses, of liewer die verder regses, die alt-right (of kom ons noem hulle die “fahreit” as ons onsself nog vry genoeg kan ag om nuwe woorde te mag skep) wat nog die woord “woke” gebruik. Die lefty liberals het opgehou om die woord te gebruik want die fahreit het die woord omskep in ‘n vloekwoord.
Hoe de hel het dit gebeur? “Woke” wat eers iets cool en avantgarde was, en die voorpunt van sosiale ontwikkeling uitgelig het, die baken van hoe vêr ons as spesie gekom het, val nou as skelwoord uit die bekke van die sosiaal agtergeblewenis, die fahreit, die witter supremiste. Ek vra weer: hoe de hel het dit gebeur?
Laat my toe om ‘n teorie te waag: Die Woord-Onteiening en Kulturele Appropriasie deur die Fahreit (of WOKAF afgekort). WOKAF kortliks beskryf is die “bait and switch” tegniek toegepas in logiese argumente wanneer die feite nie aan jou kant is nie.
Wanneer jy nie kan argumenteer teen die gedagte van “ons behoort almal as gelyke mense gesien en gehanteer te word” nie, dan verander jy die argument na iets anders wat dit duidelik nie is nie om die debat wat jy besig is om te verloor so te vertroebel dat niemand meer weet wat aangaan nie.
Kyk byvoorbeeld na die onverstaanbare uitvaar teen die reënboog vlag. Vir my is die vlag ‘n teken van toleransie en al die verskillende kleure saam dui op een ding: daar is plek vir almal en alle soorte mense. Maar o vader, wat is die teenargumente wat ek hoor: daardie vlag is die teken van satan wat heeldag en nag werk om jou en al jou kinders gay te draai.
Dis duidelik nie wat die vlag beteken nie, maar nou is die ware betekenis van die vlag ge-”bait and switch” en die debat is drie trappe terug die oudedoos ingestuur. Hier moet dit meeding met ongegronde fascistiese vlak een gedagtes soos “moenie gay wees nie dis teen die wil van God”. (God sommer gou ook aangewend om intoleransie te vestig as moraliteit.) So rukkie terug was ons besig om te argumenteer vir toleransie van almal en eensklaps het ons geland op gay wees is somehow verkeerd en gays is die intolerante fasciste wat jou en jou kinders wil dwing om gay te wees? Hoe de hel het dit gebeur?
So met WOKAF wen die intolerante fahreit veld in opposisie teen menslike ontwikkeling. En dis nie net met die woord “woke” wat hierdie fenomeen die debatte vertroebel nie.
Neem byvoorbeeld die woord “liberaal”. Wat ‘n eens mooi woord wat die vryheid van mense en die aanvaarding van almal en hulle idees behels. Selfs Christene en alle mense wat gode aanhang is welkom. Dis so ‘n mooi konsep, “die aanvaarding van almal”, almal behoort dit te aanvaar.
Maar wat is die realiteit? ‘n Liberaal is ‘n heiden volgens die fahreiter. Die “vyand” wat hier is om goeie Christelike Afrikaanse waardes te kom vernietig: “Hulle” (die dônnerse liberals) wil hê “ons” moet gelyk wees aan “almal” en al hulle waardes ook aanvaar? Almal? Soos in ook die gays, die transeksuals ook? Almal? Dis mos onaanvaarbaar! Wat het geword van moraliteit? Dis Adam en Eva soos God dit bestem het, nie Adam en Stefan soos Satan nou kom staan en inmeng nie. Weereens land ons op moraliteit is gelyk aan Bybel is gelyk aan straight. Hoe de hel kry die fahreiter dit reg? Met WOKAF dis hoe.
Die WOKAF van die woord “liberaal” korliks visueel uitbebeeld lyk so iets:
Liberaal = Sosialis = Marxis = Kommunis = Ateïs = Satanis
Sien dit as oëverblindery of kulkuns in ses eenvoudige stappe. As jy begin met “liberaal” wat beteken toleransie teenoor almal, is dit nie te vergesog om te dink maar daardie tipe mens sal ook saam stem met die sosialistiese ideale dat om werklik om te gee vir almal se regte moet samelewing neig na ‘n sosialistiese tipe sisteem waar tegnies gesproke almal na omgesien moet word. Dis nie wat liberalisme beteken nie, maar dis ‘n te vergesogde of groot sprong tussen idees nie.
Dan van sosialisme na kommunisme deur Marxisme is ook maklik genoeg in ‘n debat waar vandag nie almal in die samelewing in die eerste plek die verskille tussen die drie kan onderskei nie. Gou-gou glip die betekenis van die woord weg oor nog ‘n grens al die pad tot na ateïsme, want almal van ons wat die jare tagtigs oorleef het weet van die Rooi Gevaar wat gekom het om jou vryheid en jou godsdiens van jou te roof, dis hoekom jy jouself terug na God moet rig en vir die NP (of dan ten minste die KP) moet stem om hierdie aanslag af te weer. Die konsep “kommunisme” het kultureel gelaai genoeg geraak d.m.v. staatspropaganda om ook vir ons te beteken “anti-godsdiens”. (Ek onthou hoe ons in die NG-kerk gebid het vir die mense agter die ystergordyn en duimvas gehou het dat hulle die Bybels ontvang wat met moeite na hulle gesmokkel toe word. Jy weet, in die goeie ou dae.)
Dan die laaste stappie is moeilik om te begryp as jy ‘n ateïs is, maar heelwat makliker as jy Christelik Nasionaal is. Ek vermoed (ek gebruik daardie woord “vermoed”, want ek sal myself nie so identifiseer nie) vir laasgenoemde is die gedagte dat om die god van die Bybel te misken eintlik die ergste daad wat jy kan pleeg. Alle ander slegte misdade spruit uit daardie eerste godsverraaing uit. Die argument is God is goed, alles wat God ontken is sleg. Daarom is daar nie veel verskil tussen ateïs en satanis nie, dis beide die ontkenning van God en daarom basies dieselfde ding.
Dis dodgy logika om die minste te sê, want ons weet eintlik dat slegs die gelowiges werklik glo in satan, en om ‘n ongelowige as satanis te bestempel is beide oneerlik en vals. Maar dit word gedoen en dis ‘n “onder-die-belt-hou” in die geveg en selfs al sê die skeidsregter so, kan jy nie ‘n hou wat geplant is ont-slaan nie. Die liberal wat styer en juweelvashoudend kreun is op die agtervoet in die geveg. Niemand onthou in die uitslag van die onregverdige voordeel wat uit die vals logika geput word nie. Die aanwending van retoriek het trefkrag selfs al is dit ongeldig.
So word WOKAF toegepas en daar verloor die mensdom nog ‘n mooi woord en ‘n mooi konsep en die intolerantes wen veld selfs al was die debat onbeslis.
Nou dat ons weet hoe WOKAF werk kom ons kyk terug na “woke” om te kyk wat werklik gebeur. Wat is die mense wat wokeness so aanval se sterkste argumente? Dat mense nie gelyk is en daarom nie gelyke behoort te geniet nie? Dis hoe die aanslag vir my voel, maar dis nie ‘n lekker argument om te verdedig nie, so ek glo nie die anti-wokers sal dit so stel nie. Dit voel vir my “wokeness” word as ‘n valse vyand voorgehou om die fahreit se reg tot rassisme, seksisme, dwepery en diskriminasie te beskerm.
Wat is die hoofargument teen wokisme soos dit wel in die openbaar geformuleer word? Dit lei tot “cancel culture” en dit staan direk in teenstand met vryheid van spraak. Werklik? Verbied wokism vryheid van spraak? Hoe? Die anti-wokist het nog steeds die vryheid van spraak en die “kansellasie” wat kom omdat jy die verkeerde ding gesê het is nie omdat jou vryheid van spraak jou ontneem is nie, maar omdat jy verantwoordelik gehou kan word vir die dinge wat jy wel sê.
Waar ek wel voel die hartseer gevolg van wokism aangewend as wapen kan byvoorbeeld gesien word in die Bitterkomix insident waar satiere en genuanseerde politieke kommentaar vereenvoudig en oppervlakkig gelees word op so ‘n manier dat die nuanse verdwyn sodat die werk herinterpreteer word om so te sê die teenoorgestelde te beteken as wat die kunstenaars oorspronklik daardeur wou sê.
Maar is dit wokism se skuld of is dit bloot die mense uit die samelewing wat elke golf in ons denke aanwend as seepkis om op te klim en as selfaangestelde polisie te identifiseer en ander te reguleer? Dit is ‘n fenomeen wat, ek glo, eintlik in direkte teenstand met die oorspronklike idees van wokism funksioneer. Ek voel egter dis ‘n struikelblok wat die mens alreeds besig is om te oorbrug en ek glo en bid dat Bitterkomix sal oorleef en miskien floreer uit hierdie onnodige aanvalle in die naam van politieke korrektheid, want die kunstenaars wat dit geskep het is vindingryk en briljant genoeg om die situasie in hul guns om te keer en so te posisioneer dat die wind van voor met ander invalshoek die seile sal lat bol. Moet ons wokism laat vaar? Of moet ons, die samelewing, net weer na die ware boodskap van die kuns loer?
‘n Groot kritiek teen wokism is dat mans net eenvoudig nie meer mans is nie. Die gevolge is dat gewone mense te na gekom word omdat hulle nie ander mense nou mag noem net wat hulle hulle wil noem nie. M.a.w. die patriargie word ‘n knou toe gedien met hierdie “iets nuuts” waarmee ons nou moet saam lewe en dis onaanvaarbaar. Ai toggie, hoe kleingevoelig maklik seergemaak is die sterker geslag in beheer van die mensdom nie voor die poorte van verandering nie. Mense wat nie met ‘n ander mens kan kommunikeer op ‘n waardige manier wat alle partye respekteer nie is in elk geval ‘n kak mens, ten spyte die politiek van die dag. Ek glo die bestaan van kak mense is die groot probleem met die mensdom, nie die bestaan van trans, gay, bi, of sexually curious mense nie.
Die kritiek: “maar nou wil eens biologies mans teen vroue kompiteer in sport omdat hul as laasgenoemde identifiseer” is myns insiens geldig en ek glo iets wat die mensdom voor antwoorde sal vind soos tyd aangaan. Is hierdie fenomeen egter genoeg van ‘n gewigtige probleem dat ons alle wokism moet laat gaan en sumier afdwing dat slegs mans en vrouens bestaan en jy is of een of die ander? Hoeveel fascisme wil jy op die samelewing afdwing sodat jy verseker kan wees dat jy man en vrou kan onderskei? My persoonlike keuse is, fok die fascisme ek is fine met die geslagsonsekerheid, kom ons dink liewer aan mens se gelukkigheid. As jy wokism veroordeel omdat jy verwar word deur ander mense se geslag of seksualiteit is per my definisie ‘n kak mens.
Die fahreit kry dit te maklik reg om woorde van hul betekenis te beroof en dan die woord as sulks te identifiseer as vyandig soos “woke” of “liberal” of iets goddelik soos “afrikaner” of “boer” maar daardie nuwe betekenisse is ver weg van wat die woorde oorspronklik beteken het. Die woorde is ge-bait en switch, of gewokaf, vir beter Afrikaans. Daarna word die woord selfs aangeval of geprys en ‘n nuwe/ander korter argument word gewen en ons voel almal so klein bietjie dommer want ons verstaan nie presies wat het gebeur nie.
Hoe verdedig ons onsself teen die aanslagte van die fahreit?
Eerstens en myns insiens belangrikste, bly weg van debatte wat nie werklik saak maak nie.
Tweedens, wees versigtig vir mense wat lukrake definisies aanwend wat hul nie verduidelik nie. Ook, wees bewus daarvan waneer iemand ‘n definisie gebruik wat oor grense van betekenis wil gly. Dring aan om te weet wat hulle bedoel met “woke” as hulle die definisie gebruik. Ek sal geld wed dat meeste woke slegs sal definieer as “woke”. Vra spesifiek watter deel van wokeness pla en wag vir al die uhms en ahs om te bedaar en identifiseer daarna waaroor die gesprek werklik gaan.
Wanneer die Godkaart gespeel word is die argument so te sê verby. Hoe weet enige iemand wat is God se wil? Watter god? Die god van die Bybel se moraliteit is bedenklik met al die slawernye, volksmoord en diesmeer. Jy het ‘n konsep van moraliteit van buite die Bybel nodig om te weet watter wette van God om ernstig op te neem en watter die mensdom al ontgroei het. In elk geval, die ware god is maar net ‘n opinie wat van mens tot mens verskil.
Ek is nie hier om lelike woorde soos “woke” en “wokism” te beskerm nie. Ek wens eintlik die woord het nooit bestaan nie. Maar nou dat die woord daar is wil ek vir al die kak mense, wat in elk geval nie hierdie artikel gaan lees nie, dit duidelik maak dat jou gebruik van die woord “woke” staan uit op jou wit-supremisme-bingo-kaart tussen “apartheid was beter” en “all lives matter (except Palestinians)”.
‘n Pleister vir my Nerwe is die **debuut-Afrikaanse dubbel-CD van Suid-Afrikaanse sanger-liedjieskrywer Riku Lätti. Dit is oorspronklik in 1999 / 2001 vrygestel en staan bekend as een van die mees invloedryke Afrikaanse alternatiewe pop- en rock-albums van daardie era. Die titel beteken letterlik “a plaster for my nerves” — ’n metafoor vir iets wat spanning en emosie sagter maak. Die album het vinnig aandag getrek, nie net omdat dit musikaal vars en genre-oorbruggend was nie, maar ook omdat dit ’n alternatiewe stem in Afrikaanse musiek verteenwoordig wat wegbeweeg van tradisionele patrone. Die klank is ’n mengsel van pop, rock, funk en selfs rap-elemente, met lirieke wat tiener- en volwassenetemas, humor, sosiale kommentaar en introspeksie verken. 🏆 Toekennings & Ontvangs • Die album het die Geraas-toekenning vir Beste Alternatiewe Album gewen. • Dit is ook in verskeie kategorieë vir die SAMA (South African Music Awards) benoem. Die ontvangs deur kritici en aanhangers was oor die algemeen positief: die musiek is beskryf as vars, eiesoortig en modern, ’n belangrike bydrae tot die Afrikaanse musieklandskap en ’n vars interpretasie van pop-elemente in ’n Afrikaanse konteks. 🎧 Musiekstyl & Tema’s Op ‘n Pleister vir my Nerwe verskyn ’n wye spektrum klanke — van melodiese ballades tot energieke rock en funk-gedrewe nommers. Die album se tweede CD, getiteld Woknakwyf!, is ’n instrumentele eksperiment in elektroniese en avant-garde klanke, wat Lätti se artistieke veelsydigheid verder wys.
Aan’t Sterre Tel is ’n album deur die Suid-Afrikaanse sanger-liedjieskrywer Riku Lätti, vrygestel in 2004 en beskou as een van sy mees volwasse en musikaal gedifferensieerde werke. Die album het hoogs gekritiseer en gevier om sy poëtiese lirieke, stilistiese rykdom en kreatiewe durf in Afrikaans-taal musiek.
Die titel Aan’t Sterre Tel roep ’n beeld van introspeksie en verwondering op — soos om na die sterre te kyk en betekenis te soek. Tematies wissel die album tussen persoonlike refleksies oor liefde en verhoudings, tot sosiale en politieke kommentaar oor dié tyd se wêreldgebeure, soos in snitte wat figure soos Bush en Osama bin Laden aanraak.
Musikaal is die album meer volwasse en gekonsolideerd as vroeëre werke van Lätti, met invloede wat wissel tussen akoestiese, jazz-invloed, pop en soniese eksperimente wat soms herinner aan internasionale alternatiewe klanke soos Coldplay of Radiohead — maar steeds met ’n unieke Afrikaans-taal stem.
Dit bevat 13 oorspronklike snitte, waarvan sommige duette en samewerking met ander bekende Suid-Afrikaanse kunstenaars bevat. Die album het die GMT (Geraas Musiektoekenning) vir Beste Manlike Vocal gewen, wat Riku se status as liedjieskrywer en uitvoerende verder bevestig het.
Op Aan’t Sterre Tel vind jy temas soos:
Volgens beskikbare inligting wat saamgestel is uit gerespekteerde bronne, sluit die musikante wat op hierdie album gespeel het (benewens Riku Lätti self) die volgende in:
Musikante en Samewerkende Kunstenaar bydraes:
Gasteoptredes / Duette op spesifieke snitte:
Die film Abraham het in 2015 verskyn en word beskou as Jans Rautenbach se laaste groot werk. Die storie speel af in landelike Kannaland en handel oor ’n arm beeldhouer wat probeer oorleef en sy gesin onderhou.
Riku Lätti het die volledige oorspronklike klankbaan geskryf en opgeneem. Volgens beskrywings van die film en soundtrack is die musiek doelbewus op plek in die Karoo opgeneem om die landskap en emosionele wêreld van die film eg vas te vang. Die instrumentasie en style is beïnvloed deur plaaslike folk-, riel- en Karoo-klanke.
Die film én die musiek is sterk geloof. Op Lätti se amptelike webwerf word filmkritikus Daniel Dercksen aangehaal wat Abraham beskryf as:
“a profound and consummate masterwork”
Die musiek word beskryf as ’n “evocative music score” wat die emosionele landskap van die karakters dra.
Die album voel minder soos ’n kommersiële popplaat en meer soos ’n filmiese Karoo-reis — baie atmosferies, introspektief en organies. Die snitte gebruik dikwels akoestiese instrumente, herhalende temas en minimalistiese teksture om die film se stilte, droogte en geestelike temas te versterk.
Van die bekendste snitte sluit in:
Die soundtrack is steeds op stroomdienste beskikbaar:
Interessant genoeg noem verskeie bronne dat die musiek oorspronklik deur Die Wasgoedlyn versprei is.
Daar is ook ’n groter kultus-aanhang rondom Riku Lätti se lirieke en filmwerk in Afrikaanse alternatiewe musiekkringe. Op Reddit het gebruikers hom onlangs beskryf as een van die meer “digterlike” Afrikaanse liedjieskrywers.
Ja — vir sleeve notes kan dit selfs meer intiem en minder joernalistiek wees. Meer soos iets wat jy oopmaak saam met die CD-boekie terwyl die eerste lied begin speel.
Daar is albums wat in ateljees gemaak word.
En dan is daar albums wat eers op paaie gemaak word.
Hierdie een het begin in busse, treine, goedkoop kamers, lang gesprekke, stiltes, grensposte en die vreemde tussengebied tussen vertrek en aankoms.
Die liedjies op Tussen Kontinente het nie almal in dieselfde land grootgeword nie. Sommige het hul eerste asem in Suid-Afrika gehaal. Ander het eers later hul ware vorm begin vind tussen die reën van België, Nederlandse treinstasies en sneeubedekte strate waar 'n mens soms met 'n kitaar op jou rug moet stap omdat die bus jou op die verkeerde plek afgelaai het.
Ek onthou een vertoning in Nederland.
Die bus het my kilometers van die venue afgelaai. Dit was winter. Ek het deur sneeu gestap met my kitaar in my hand. Teen die tyd dat ek by die musiekpaleis aankom, was my hande gevries en ek was laat. Maar die mense het gewag.
En toe speel ek.
Dit was een van die moeilikste vertonings wat ek nog ooit gespeel het.
Maar soms leer musiek jou iets vreemd:
Die liedjies gee nie om hoe koud jy is nie.
Hulle wil net geleef word.
Baie van die liedjies op hierdie album beweeg rondom daardie idee van onderweg wees. Nie net tussen lande nie, maar tussen weergawes van jouself. Tussen die lewe wat van jou verwag word en die lewe wat jy uiteindelik kies.
Hoofstroom het uit daardie spanning ontstaan.
Ek het vroeg reeds gesien wat dit vra om deel van die hoofstroom te word. Wat dit verg om in sekere vorms te pas. Maar ek het ook besef daar bestaan 'n ander pad — een waar nuuskierigheid belangriker word as erkenning, waar skepping self die bestemming word.
Vir my was musiek nooit bloot 'n beroep nie.
Dit was nog altyd iets nader aan 'n dwelm.
Die maak van dinge.
Die ontdek van nuwe ruimtes.
Die vreemde oomblik wanneer 'n lied begin terugpraat.
Miskien is dit waarom hierdie album so gestroop moes wees.
Want wanneer al die geraas wegval, bly net die belangrike goed oor:
'n Stem.
'n Kitaar.
'n Klavier.
'n Verhaal.
En die afstand tussen twee plekke wat skielik kleiner voel.
Hierdie album is opgeneem deur Peter Auret by Sumo Sound Studio.
Vir almal wat oor die jare saam met hierdie liedjies gereis het:
Dankie dat julle geluister het.
— Riku Lätti
Dit voel vir my baie nader aan regte sleeve notes: minder verklaring, meer herinnering, meer atmosfeer, amper soos iemand wat laatnag vir jou vertel waar die liedjies vandaan kom.
Daar is mense wat glo dat Kaappunt die einde van Afrika is. Hulle is verkeerd. Kaappunt is die begin van argumente.
Van hier af waai die wind na almal toe. Van hier af vertrek skepe, idees, gerugte, godsdiens, politiek, liefdesbriewe en soms selfs die waarheid. Meestal in dieselfde rigting.
Die Kaappunters is nie 'n band nie. Dis 'n simptoom.
'n Groep musikante, digters, denkers, drinkers, waarnemers en ander persone van twyfelagtige oordeel wat vir lank genoeg na Suid-Afrika gekyk het om te besef dat die land gelyktydig briljant en totaal van sy kop af is.
Hierdie album is nie 'n oplossing nie.
Dis nie 'n manifes nie.
Dis nie eens noodwendig korrek nie.
Dis bloot 'n klomp liedjies wat probeer sin maak van 'n plek waar almal oortuig is hulle het die antwoord, maar niemand kan die vraag onthou nie.
Soos alle goeie Suid-Afrikaners is ons lief vir hierdie land. Soos alle goeie Suid-Afrikaners is ons ook soms geweldig moeg vir hom.
Hier hoor jy van politici, profete, opportuniste, idealiste, nasionaliste, aktiviste, pessimiste en optimiste. Dikwels is dit dieselfde persoon voor en ná middagete.
Ons kom uit 'n tradisie waar mense nog geglo het 'n kitaar kan 'n politieke instrument wees. Waar satire nie 'n bemarkingsafdeling was nie, maar 'n oorlewingsmeganisme. Waar humor soms die enigste manier was om die waarheid hardop te sê sonder om jou vriende heeltemal te verloor.
Daarom is hierdie nie pro-enigiemand of anti-enigiemand nie.
Dis bloot pro-vraagteken.
Want die oomblik wanneer jy ophou vrae vra, begin iemand anders namens jou antwoord.
En Suid-Afrika het reeds meer as genoeg mense wat bereid is om dit te doen.
Vanuit Kaappunt stuur ons hierdie liedjies die land in soos die straal van 'n vuurtoring deur die mis. Nie omdat ons weet waarheen almal moet gaan nie, maar omdat ons dink dit help as mens ten minste kan sien waar die rotse lê.
As jy saamstem, wonderlik.
As jy nie saamstem nie, wonderlik.
Dan luister jy ten minste.
— Die Kaappunters
Die klankbaan van Die Ongelooflike Avonture van Hanna Hoekom dra ’n besondere warmte en speelsheid wat perfek pas by die film se fantasievolle wêreld. Die musiek, geskryf en saamgestel deur Riku Lätti, beweeg maklik tussen humor, avontuur en sagte emosie—presies soos die storie self.
Lätti se benadering tot die klankbaan was nie bloot om agtergrondmusiek te skryf nie, maar om ’n klankwêreld te skep wat die verbeelding van die film se jong heldin ondersteun. Die musiek voel dikwels lig en speels, met kitare, eenvoudige melodieë en soms effense dromerige klanke wat die gevoel van kinderlike wonder vasvang. Tog is daar ook oomblikke van introspeksie—musiek wat die meer emosionele tonele dra en die gehoor herinner dat avontuur en groei dikwels hand aan hand loop.
Die klankbaan weerspieël ook iets van Lätti se eie musikale styl: ’n mengsel van alternatiewe Afrikaanse liedskryf, subtiele folk-invloede en ’n onafhanklike, handgemaakte gevoel. Dit gee die film ’n identiteit wat anders voel as die groot, bombastiese Hollywood-klankbane—meer intiem, meer menslik, en duidelik gewortel in Suid-Afrikaanse kreatiwiteit.
Wat hierdie klankbaan besonders maak, is hoe dit die film se toon ondersteun sonder om dit te oorheers. Die musiek beweeg saam met Hanna se verbeelding: soms avontuurlik, soms snaaks, soms sag en nadenkend. So word die klankbaan deel van die storie self—’n musikale metgesel vir ’n wêreld waar fantasie en werklikheid vrolik deurmekaar dans.
Vandag staan die musiek van Die Ongelooflike Avonture van Hanna Hoekom as ’n herinnering aan ’n tyd toe Afrikaanse film en onafhanklike musiek op ’n besonder kreatiewe manier bymekaar gekom het. Deur die werk van Riku Lätti het die film nie net ’n storie gekry nie, maar ook ’n klank—een wat steeds die gevoel van avontuur, verbeelding en Afrikaanse hart behou.
Die samewerking tussen Laurinda Hofmeyr en Riku Lätti het een van daardie besondere oomblikke in Afrikaanse musiek geskep waar twee uiteenlopende stemme en wêrelde bymekaar gekom het. Uit hierdie kreatiewe ontmoeting het ’n verhoogproduksie by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees ontstaan wat later ook die album Wasgoedlyn voortgebring het – ’n projek wat met warmte, humor en fyn menslikheid na die alledaagse lewe kyk. Die vertoning het sy ontstaan gehad in ’n gedeelde liefde vir stories en liedjies wat uit die gewone lewe spruit. Laurinda Hofmeyr, bekend vir haar liriese interpretasies van Afrikaanse digkuns en haar elegante musikale styl, het in hierdie projek ’n nuwe kant van haarself gewys deur saam met Riku Lätti se meer ruwe, alternatiewe en introspektiewe liedskryfwerk te werk. Lätti, ’n musikant en storieverteller wat dikwels die randfigure, die alledaagse ironie en die menslike broosheid ondersoek, het ’n natuurlike kontrapunt gevorm vir Hofmeyr se delikate musikaliteit. Die titel “Wasgoedlyn” het as ’n metafoor vir die vertoning gedien: soos klere wat op ’n wasgoedlyn hang, word mense se stories, geheime, vreugdes en klein skandes soms in die son uitgehang. Die program het ’n reeks liedjies en vertellings ingesluit wat die humor, melancholie en poësie van gewone Suid-Afrikaanse lewens vasvang. Die musiek het gewissel van intieme ballades tot ligte, speelse oomblikke waar die twee kunstenaars se uiteenlopende style mekaar verrassend goed aanvul. Die sukses van die verhoogproduksie het uiteindelik gelei tot die opname van die album “Wasgoedlyn”, waarin baie van die liedjies en temas van die vertoning vasgelê is. Die album dra die atmosfeer van die teaterervaring: naby, persoonlik en storiegedrewe. Die liedjies is dikwels minimalisties verwerk, sodat die fokus op die lirieke, die stemme en die emosionele resonansie van die stories bly. Vir beide kunstenaars het die projek ’n besonderse plek in hul loopbane ingeneem. Vir Hofmeyr was dit ’n geleentheid om haarself in ’n meer narratiewe, informele ruimte te bevind; vir Lätti het dit ’n nuwe gehoor aan sy werk blootgestel. Saam het hulle ’n produksie geskep wat die grense tussen kabaret, folk, poësie en storievertelling vervaag het. “Wasgoedlyn” bly ’n voorbeeld van hoe Afrikaanse musiek en teater kan saamvloei om iets intiem en herkenbaar te skep – ’n artistieke samewerking waarin twee sterk individuele stemme mekaar nie oorheers nie, maar juis aanvul. Soos ’n wasgoedlyn vol klere in die wind, het die projek ’n versameling stories geword wat in die lig gehang is: eenvoudig, eerlik en menslik.
Radio Lava is ’n samewerkingsalbum uit 2006 wat ontstaan het uit die kreatiewe botsing tussen Riku Lätti, Jahn Beukes en Arnaud van Vliet—drie figure wat elk op hul eie manier ’n alternatiewe, literêre en grensverskuiwende aanslag tot Suid-Afrikaanse musiek gebring het. Die album staan as ’n dokument van ’n spesifieke tyd en ingesteldheid: ’n era van eksperimenteer, onafhanklike produksie en ’n bewuste wegbeweeg van hoofstroom-verwachtings. Radio Lava voel minder soos ’n konvensionele “band-album” en meer soos ’n klanklandskap—’n uitsending vanaf ’n denkbeeldige radiostasie waar liriek, atmosfeer en tekstuur belangriker is as treffers. Klank en styl Musikaal beweeg Radio Lava tussen alternatiewe rock, lo-fi eksperimente, gesproke woord en broeiende, soms ongemaklike klankruimtes. Daar is ’n tasbare DIY-estetika: rou kitare, eenvoudige maar doelbewuste ritmes, en ’n produksiebenadering wat eerder eerlikheid as poleerwerk nastreef. Die album se klank weerspieël die uiteenlopende agtergronde van die drie medewerkers: Riku Lätti se liriese intensiteit en belangstelling in storie, identiteit en vervreemding, Jahn Beukes se donker, introspektiewe aanslag en sin vir ironie, Arnaud van Vliet se bydraes tot tekstuur, atmosfeer en strukturele eksperimente. Saam skep dit ’n album wat soms fragmentaries voel, maar juis daarin sy krag vind. Temas en liriek Tematies draai Radio Lava om isolasie, innerlike spanning, moderne vervreemding en die soeke na betekenis binne ’n lawaaierige wêreld. Die “radio”-metafoor werk op verskeie vlakke: as uitsending, as geraas, as gefragmenteerde boodskappe wat nie altyd duidelik ontvang word nie. Lava suggereer iets ondergronds en gevaarliks—emosies en idees wat stadig opbou en uiteindelik deurbreek. Die lirieke is dikwels meer suggestief as verklarend, en laat ruimte vir die luisteraar om self betekenis te konstrueer. Plek in die Suid-Afrikaanse musieklandskap Hoewel Radio Lava nooit bedoel was vir massamark-sukses nie, het dit mettertyd kultusstatus verwerf onder luisteraars wat ’n waardering het vir alternatiewe Afrikaanse (en Engelstalige) musiek wat buite konvensionele raamwerke funksioneer. Die album is belangrik juis omdat dit wys hoe samewerking tussen sterk individuele stemme iets nuuts en onvoorspelbaars kan oplewer. Terugskouend staan Radio Lava as ’n tydkapsule van onafhanklike kreatiwiteit—’n album wat nie probeer verduidelik of behaag nie, maar bloot uitsaai, soos ’n vreemde frekwensie wat net deur die regte ore opgevang word.
Hoofstroom
(Riku Lätti)
Gun my net die oomblik
Daar’s iets wat ek wou sê
Ek voel jou lewe
Soos jy in my arms lê
Ek stuur my lyf op reise heen
Van waar ek nie kan terug nie
Ek’s van daai kans ontneem
Elke nuwe oomblik ’n nuwe dag gebreek
Ek stuur my lyf op reise heen
Van waar ek nie kan terug nie
Ek’s van daai mens vervreem
Hoofstroom
Verbode rivier
Word meer as ’n mens
’n Heilige dier
Leen my net die leeftyd
Daar’s nog iets wat ek wou hê
Ek voel jou bewe
Soos ek in jou arms lê
Ek stuur my lyf op reise heen
Van waar ek nie kan terug nie
Ek’s van daai kans ontneem
Elke nuwe oomblik ’n nuwe dag gebreek
Ek stuur my lyf op reise heen
Van waar ek nie kan terug nie
Ek’s van daai mens vervreem
Hoofstroom
Verbode rivier
Word meer as ’n mens
’n Heilige dier
listen/download A mess of everything I've been living in a mental war zone yet to comprehend the eternal unknown Not here, not there not lost, not found storming in a floating sea of possibility
Everywhere but right here, out there sunlit shadows of a flaring moonbeam Try to understand contradicting meaning gaslit, asswhipped I don't even know me
I've seen this pretty place and I know it really touched me Wanted to embrace and then it really shocked me I've been had, you've been told, how do we distinguish from normality Insanity, profanity
We keep living at Godspeed indeed One day you're made and the next you're long gone You get to take your picture and then just move on on and on forever till we no more Memories of species that have been extinguished
Monuments of people that no one visits No thoughts, no feelings How can we be missed if there's no one missing
I've seen this pretty place and I know it really touched me Wanted to embrace and then it really shocked me I've been had, you've been told, you can never know me Even though I know that we conjure the meaning In this age I make believe in cunning Truth is still a thing, maybe just not your thing Insanity is slaughtered when belief takes over I believe, I don't believe the things that tell you to believe
We made a mess of everything With the solid lines you bring Dividing everything And I've got no sympathy for you While I'm lying at your feet And claiming your defeat We made a mess of everything With the solid lines you bring Dividing everything And I've got no sympathy for you While I'm lying at your feet And claiming your defeat We made a mess of everything We made a mess of everything We made a mess of everything We made a mess of everything
As jy ooit na die wêreld oor die afgrond staar Neem ’n oomblik in en maak jou klaar En as jy is, luister goed Die einde van die aarde spreek jou aan As jy ooit na die wêreld oor die afgrond staar O my siel daar’s ryke stof Sonder jou Is die son weer blou En ek sing Speel Maar wil jou met my deel
Anyway TOAST COETZER
in elk geval
wat ek wou sê is nie vir almal om te hoor nie
ek wil dit fluister teen die wind in
sodat dit deel word van alles
wat jy doen en is
son wat padlangs uitstroom oor hierdie teerpaaie en grashellings
wanneer ek buite loop en opkyk in hierdie rookwit lug
wil ek jou gebare herken in wolke
jou stem in sonsondergang-voels in stil strate
in elk geval
wanneer hulle wonder en vra, wanneer jy twyfel in jou oe
anyway when you do that
wil ek weet van diepsinnighede en gekheid en jy weet
anyway ja in elke geval
luister, die wind kom op
daar’s iets op sy tong
Ons, ons was al hier Met ’n vorige keer Het ons besluit ons kom dalk weer Wens, wens ons kon weer so sê Maar ons beide weet Tyd het van ons vergeet Jy, jy wou aan my belei Maar ek het stil gebly Ek is geneig om weg te bly Wens, wens jy wou weer iets sê Maar ons beide weet Dan sal ek weer laag lê Weet jy is ’n blom Jou tyd sal kom Jou son sal wel verskyn Weet jy is ’n blom Jou dag sal kom Jou son sal wel verskyn
Sy kom voor sy is buite beheer
Sy het n lang stamboom en n langer geweer
Sy het haarself so lief sy kry n knop in die keel
Sy het die groot belief dat sy niemand verveel
Sy is n kunstenaar en sy woeker daarmee
Sy het die liewe Heer om haar pinkie ek sweer
Sy het hul almal mal hulle almal ‘t geval
Hulle kruip daar voor haar voete en sal nou moet betaal
Sy is ‘n idioot maar haar drome is groot
sy het gewillige soldate met gewere vol lood
Sy is haar eie mens met haar eie geloof
en sy’s besig om die mensdom van hul sinne te roof
Maar sit jouself bietjie in haar skoen
Miskien sal jy dieselfde doen
Vaar teen die stroom en jy sal besef
Miskien trek jy die kortste end
Jy swem nou liewer met die stroom
jy leef die lewe in ‘n droom
sal haar nimmernooit vergeet nie
Jy weet nie hoe jy haar ooit kan los nie
Hier kom sy oor die see
tot reg hier by jou
Sy soek die suiwerste bloed om haar diere te voed
Sy openbaar haar hart, maar dis bitterlik swart
Sy het gal gebraak oor Jan Rap en sy pêl
hulle hou haar opgehemel nou sit hul met die hel
Sê my jy’s immuun teen lyding
want hier kom ‘n tyding
sy stel jou ter syde
sy’s al in jou weefsel
die woorde wat jy prewel
sy’s al in die wasem
van jou eie asem
Maar sit jouself bietjie in haar skoen
Miskien sal jy dieselfde doen
Vaar teen die stroom en jy sal besef
Miskien trek jy die kortste end
Jy swem nou liewer met die stroom
jy leef die lewe in ‘n droom
sal haar nimmernooit vergeet nie
Jy weet nie hoe jy haar ooit kan los nie
jy kom op vir ‘n bietjie asem lig jou kop uit die waansin skroef jou vlerke af en trek jou jas aan soek ‘n plek om heen te gaan jy’s so vreedsaam want jy’s eensaam net jy en jou skaduwee saam en eendag is eendag sal jy dit dalk nog uit waag trap versigtig ‘n trapsuutjie kyk rond vir nog ‘n bietjie transformeer in ‘n oogwink word deur die lig verblind jy’s so vreedsaam want jy’s eensaam net jy en jou skadu loop saam geselskap geen spraak van jou gedagtes en jy verkeer saam nou’s jy die son dan’s jy ‘n sirkus nou’t jy gesterf en ons hou kersfees nou’s jy die klok en dan die stilte nou’s jy die cool wat deur die kerk is ‘n monoloog met jou gedagtes op soek na die verdagte jy’s so vreedsaam want jy’s eensaam net jy en jou skaduwee saam vir ewig en altyd jou gewete en jy verteer saam nou’s jy die vis en dan die vaatjie nou’s jy skoon ‘n nuwe blaadjie nou’s jy die galg en dan die houtjie stille waters diepe grond en onder draai die duiwel rond nou’s jy die son dan’s jy ‘n sirkus nou’t jy gesterf en ons hou kersfees nou’s jy die klok en dan die stilte nou’s jy die cool wat deur die kerk is nou’s jy die vis en dan die vaatjie nou’s jy skoon ‘n nuwe blaadjie nou’s jy die galg en dan die houtjie stille waters diepe grond en onder draai die duiwel rond
Eenling is die mens gebore
I.D. du Plessis
Eenling is die mens gebore
in die diepste van sy siel
skuil 'n plek waar, mens-verlore,
hy in eensaamheid moet kniel.
as kristal en silwer skitter,
ligte vonkel in die wyn,
raak die vreugde soms verbitter
in die uur van samesyn.
in die wilde blom se prag
wat die lente oral sprei
skuil 'n trooswoord vir 'n dag —
en die weelde is verby.
rykdom weef met sagte hande
om party sy goue draad —
geen bevryding van die bande
waarin eensaamheid ons laat.
middernagtelike ure
kan die skim 'n tydjie keer;
spoedig val die brose mure
en ons sien die spookbeeld weer.
eenling is die mens gebore;
in die diepste van sy siel
skuil 'n plek waar, mens-verlore,
hy in eensaamheid moet kniel.
so nou ons is hier
en jy is soos ek
geseën met ‘n lewe
hoor jy
ons is hier
en jy is nes ek
geseën met ‘n lewe
vat my na ‘n paradys
ver weg van die stad se grys
met bome, strome wildste drome waar
alles wat jou hart begeer
steeds kry jy dit meer en meer
tekens dat jy is waar jy moet wees
sien hoe die riviere swel
na droë seisoene reën bestel
die donker moedig sterre aan
om uitspattig aan die skyn te gaan
so nou wees lig jy
‘n ster jy
in die duister skyn jy
in jou
op aarde
skyn jy
jou lig wys wies jy
om teen die hange van ‘n berg te bly
sonlig op jou vel te kry
die veld te groet met stok en hoed
vloei uit my hart soos bloed
klim tot op die hoogste krans
om oor die aarde uit te kyk
langs ‘n vuur te sit brood te breek
waarna my wese smeek
miskien is dit wat lewe is
‘n beurt om aan die gang te wees
altyd amper elders is jou rus
sit jy met ‘n kop vol vrae
wie of wat is alles daar
hoe weet jy of jy is waar jy moet wees
op die ou end is ons lewende sonskyn
geseën met ‘n oomblik in die wind
op die ou end is ons lewende sonskyn
geseën met ‘n oomblik in die wind
op die ou end is ons lewende sonskyn
‘n oomblik in die wind
op die ou end is ons
‘n oomblik in die wind
o nou, bly by my
jy is soos ek
geseën met ‘n lewe
en skielik maak die wêreld sin
alles pas daar binne in
wie is ons en wat ons is
word deur onsself beslis
en almal weet wat liefde is
sodra dit by die deur uit wals
op die ou ende die kosbaarste van alles
as iemand jou wil kom vertel
wat om met jou tyd te maak
vind liewer daardie antwoord op jou eie
op die ou end is ons lewende sonskyn
geseën met ‘n oomblik in die wind
op die ou end is ons lewende sonskyn
geseën met ‘n oomblik in die wind
op die ou end is ons
‘n oomblik in die wind
lewende sonskyn
geseën met
‘n oomblik in die wind
drome as dit reën
is dieper in die nag
want dan’s alles in die wolke
die wetenskap is weg
gevoellens word bewerk
en bedoelings word verberg
vir ‘n ander dag se wonder
oor hoe dit alles werk
ons lewe in ‘n malle wentelbaan
soos die sterre om die aarde en die maan
en alles is verkeerd om in die spieël
want tyd op hierdie aarde sal verniel
en dit slaan jou stom
en dit laat jou somtyds bewe
want jy vind jouself
weer wonder oor die lewe
laas nag het ek gedink
ek skryf vir jou ‘n song
en die eerste versie gaan
oor hoe ek nou verlang
ek maak ‘n bottel oop
en ek skink ‘n glasie moed
toe begin die woorde vloei
vuur die vlamme in die bloed
en ek wonder of jy werklik sal verstaan
dat my woorde eintlik alles oor jou gaan
en elke hoek en draai wat jy vermy
is presies die hoek en draai wat jy my kry
en ons swerwe saam
en saam noem ons dit lewe
en tyd stap aan
en ons stap met die tyd saam
drome as dit reën
is dieper in die nag
want dan’s alles in die wolke
die wetenskap is weg
gevoellens word bewerk
en bedoelings word verberg
vir ‘n ander dag se wonder
oor hoe dit alles werk
ons lewe in ‘n malle wentelbaan
soos die sterre om die aarde en die maan
en alles is verkeerd om in die spieël
want tyd op hierdie aarde sal verniel
en dit slaan jou stom
en dit laat jou somtyds bewe
want jy vind jouself
weer wonder oor die lewe
laas nag het ek gedink
ek skryf vir jou ‘n song
en die eerste versie gaan
oor hoe ek nou verlang
ek maak ‘n bottel oop
en ek skink ‘n glasie moed
toe begin die woorde vloei
vuur die vlamme in die bloed
en ek wonder of jy werklik sal verstaan
dat my woorde eintlik alles oor jou gaan
en elke hoek en draai wat jy vermy
is presies die hoek en draai wat jy my kry
en ons swerwe saam
en saam noem ons dit lewe
en tyd stap aan
en ons stap met die tyd saam
Man, ek kan sien daar's vanaand weer 'n stryery
Stryery
Op die bol, en dis ego's wat ons aan die pen laat ry
Pen laat ry
Daar is Bush, hy lyk woes
En almal dink hy is 'n ...
En hy dans, met die Brit jy kan sê hul is kop in een mus
Kop in een mus
Hul stap saam
Hand aan hand soos een man as hul die Ooste uitwis
Ooste uitwis
Daar is Blair
Hy het flair
Het iemand iets anders te sê
Dit is oorlogtyd alweer weer weer
Sê die man wat als beheer
Hy het olie op die brein brein brein
Wat hy steel uit die woestyn
Hoor hoe praat soveel Cocaine
Dit is oorlogtyd alweer weer weer
Sê die man met die geweer
En hy hou sy lyf profeet feet feet
Met 'n Kuran en 'n kleen
Hy't Allah lank al vergeet
CNN het gewen
Want die wêreld wil bomme sien klap
Bomme sien klap
BBC, Sky TV fabriseer hul eensydige twak
Eensydige twak
Want hul sê
Wat hul sê
Soos die Yanks en die Brit dit wil hê
Maar Saddam
Was die enigste lam wat die arend wou vang
Arend wou vang
Maar hy's wyd
En die hele Iraq is met bomme beskyt
Bomme beskuit
Wes is bes
Oos is boos
En gou is ons aardetjie voos
Dit is oorlogtyd alweer weer weer
Sê die man wat als begeer
Hy het dollars op die brein brein brein
Al is laasgenoemde dis klein
En insane soos 'n konyn
Dit is oorlogtyd alweer weer weer
Sê die man wat selde skeer
Hy kan soos 'n speld verdwyn dwyn dwyn
Laat die torings stort tot puin
Wie weet waar hy sal verskyn
Pakpoort
(Riku Lätti)
Was ek smoordronk op jou stoep
Het ek iemand iets hoor roep
Uit die stadslawaai
Ek sê ons maak toe nog 'n skyf
Ek in die holte van jou lyf
Terwyl ons kyk hoe sak die son
Was daar iets wat jy wou sê
Ek voel die woorde in jou longe lê
Tussen asem en nikotien
Stuur my groete aan jou stoep
Aan die mense wat jy ontmoet
En sê2 ek's jammer oor al die bloed
As ek aan jou dink
Verlang ek na jou
Dan wil ek jou pakpoort omvou
Selfs al so ons aanhou praat
Oor die goed wat aan ons raak
Sou ons nooit dit als kon sê nie
En al sou ons kon vergeet
Meteens ophou meet
Sal die tyd dit nooit verdra nie
Ons was altyd amper klaar
Altyd amper daar
Ons vir ewig altyd mense
Ek weet ek moet jou verlaat
Ek weet dit maak jou moerse kwaad
Ek spy mos vir die FBI
Stuur my groete aan jou stoep
Aan die mense wat jy ontmoet
En sê ek's jammer oor al die bloed
Dit reën in my kop alweer o weë, vat my weg na die see ver heen waar dit sonskyn reën o son, soos ‘n jas om my vee ek het gestaar in die donderweer my lyf het gehang in die wind sou my voete ooit eendag weer aarde vind het ek dan al die raaisel voltooi? ek wou dat geen ding my keer ek weet ek sal val waar ek moet soms sal my paadjie my byster raak of soms breek die duister my spoed ek’s vasgenael in die bliksemstraal ek voel die hael ondervoet as die windwolwe huil en die storms voortwoed het ek eendag die raaisel voltooi jy sê jy weet maar ek dink jy’t al lank vergeet jy sou so voel as jy weet wat my hart bedoel hier kom die lewe aan en wie weet waar alles heen gaan? hier kom die lewe aan en van alles wat is kies sy my ek het beland aan die ander kant ek het gesweef in die wind maar as voete ooit weer eendag die aarde vind het ek lankal die raaisel verslind jy sê jy weet maar ek dink jy’t al lank vergeet jy sou so voel as jy weet wat jou hart bedoel hier kom die lewe aan en wie weet waar alles heen gaan? hier kom die lewe aan en van alles wat is kies sy my Dit reën in my kop alweer o weë, vat my weg na die see
oorspronklike deur Vernie Plaatjies, koor liriek deur Riku Lätti, musiek deur Riku Lätti Ek kan net sê ek het na jou gesoek Deur dwalende strate van die stad Op pleine, in treine, in pubs en clubs En op stasies in die wagkamers van my hart Jy’s aan my beloof In ’n droom het ek jou opgetoor ’n Donker nag het die stad jou ingesluk Ek wou agterna Op elke hoek na jou gevra ’n Vreemd’ling sê hy het van jou gehoor In ‘n droom Ek het jou gedra in die voetval van my liggaam Deur die wanhoop van ’n skemertog In rooligaande en beton En die runniking van herinnering En ek het die wonde waar jy leef gevolg Met maer gebede en hartebloed En in ’n leë nag van neonlig My weg na jou verloor
Waar is jy waar was jy ek het gedag jy't my verlaat
Sien jy my hoor jy my ek sien jou dalk eendag op straat
Waar is jy wat maak jy ek het so lank na jou gevra
Wat voel jy wat sê jy ek wonder of ek sal verstaan
Jy was die een vir stof en reën het ek gesulk en jou vervreem
Jy's op die maan ek het jou spoor daarop laat raam
Jy was die een vir stof en reën het ek gesulk en jou vervreem
Jy's op die maan ek het jou spoor op my laat raam
Waar is jy waar was jy ek het gedag ek het jou hoor praat
Wie is jy wat sê jy ek wonder of jy nog bestaan
Waar is jy waar gaan jy ek het gesien jy't my verlaat
Sien jy my hoor jy my ek loop jou dalk eendag weer raak
Jy was die een vir stof en reën het ek gesulk en jou vervreem
Jy's op die maan ek het jou spoor daarop laat raam
Jy was die een vir stof en reën het ek gesulk en jou vervreem
Jy's op die maan ek het jou spoor daarop laat raam
Jy was die een het ek gesulk en jou vervreem
Jy's op die maan ek het jou spoor op my laat raam
Waar is jy waar was jy ek het so lank na jou gevra
Kontak Riku Lätti direk. Jou boodskap sal per e-pos gestuur word.
