Jaco Botha was een van daardie seldsame Afrikaanse kunstenaars wat dit reggekry het om terselfdertyd hard en teer na die wêreld te kyk. Hy is op 17 September 1972 gebore en het van kleins af geleef met ernstige sigverlies — volgens vriende en familie het hy slegs sowat 10% sig gehad, iets wat hom die bynaam “Tien” besorg het. Tog het dié beperking nooit die omvang van sy lewe bepaal nie; inteendeel, dit het dalk sy waarnemingsvermoë verskerp.

Botha het grootgeword tussen Vereeniging en Worcester, waar hy aan die Pionierskool vir siggestremde leerders skoolgegaan het. Later studeer hy aan die Universiteit Stellenbosch en die Universiteit van Kaapstad, waar hy ’n meestersgraad in Skeppende Skryfwerk met lof voltooi. Sy werk het vroeg reeds uitgestaan vir die manier waarop dit die absurde, die tragiese en die alledaagse in een asem kon saambring.

As skrywer het hy bekendheid verwerf met boeke soos Miskruier, Sweisbril, In Drie Riviere en Lalala en ek by die see. Veral Miskruier word vandag nog onthou vir sy ontstellende, byna profetiese blik op ’n Suid-Afrika wat deur verval, isolasie en menslike broosheid gekenmerk word.

Maar Jaco Botha se verhaal speel nie net tussen boekblaaie af nie.

In 1998 was hy deel van die Suid-Afrikaanse blinde krieketspan wat geskiedenis gemaak het deur die eerste Blindekrieket-Wêreldbeker in Indië te wen. Suid-Afrika het Pakistan in die eindstryd geklop en die wêreldtitel verower — ’n prestasie wat steeds as een van die grootste oomblikke in Suid-Afrikaanse blindesport beskou word. Blind Cricket South Africa bevestig dat die Blind Proteas die inaugurele wêreldbekertoernooi in 1998 gewen het. (blindcricketsa.co.za)

Wat minder mense weet, is dat Botha ook ’n liedjieskrywer was.

Jare ná sy literêre debuut het sy lirieke ’n nuwe tuiste gevind in die musiekprojek Die Wasgoedlyn, waar hy saam met Riku Lätti gewerk het. In 2019 verskyn die album Jaco Botha onder die Wasgoedlyn-vaandel — ’n versameling liedjies gebaseer op sy tekste en kreatiewe samewerking met Lätti en ander kunstenaars in die projek. Die album is amptelik deur Die Wasgoedlyn uitgereik en bevat snitte soos As tyd kon tik, Waar’s Die Liefde en Voor jou oë.

Daar was altyd iets besonders aan Botha se stem: hy het geskryf soos iemand wat geweet het hoe broos mense is, maar ook hoe vreemd mooi hulle kan wees. Hy kon die wêreld beskryf asof hy dit deur ’n skewe spieël sien — en juis daarom het lesers hulleself daarin herken.

Toe hy in Oktober 2016 op 44-jarige ouderdom sterf, het die Afrikaanse letterkunde een van sy mees oorspronklike stemme verloor. Tog leef sy werk voort: in romans, in herinneringe van spanmaats wat saam met hom ’n wêreldbeker gewen het, en in liedjies wat steeds aan ’n wasgoedlyn van stories bly hang.