Daar is sekere kunstenaars wat nie probeer om groot te wees nie — hulle probeer net eerlik wees. Nardus du Plooy is een van hulle.
As die dryfkrag agter die Afrikaanse folk-groep Die Kaalkop Waarheid, het Nardus oor jare ’n unieke plek vir homself uitgekap in die Suid-Afrikaanse musieklandskap: nie op die hoofverhoog nie, maar eerder langs die pad, waar die stories rou en sonder filter vertel word.
Hy het grootgeword in Pretoria se Moot — ’n wêreld van gewone mense, klein oorwinnings en stadige verliese. Dis juis hierdie wêreld wat later sy liedjies sou vorm. Daar is niks kunsmatig aan sy skryfwerk nie; dit klink soos mense wat jy ken, plekke waar jy al was, en gevoelens wat jy dalk self nie heeltemal kon verwoord nie.
Musiek het vroeg reeds begin roer. Teen hoërskool het hy al liedjies begin skryf — nie noodwendig met ’n plan om beroemd te word nie, maar eerder om sin te maak van die lewe soos hy dit beleef het. Hierdie ingesteldheid sou hom nooit verlaat nie.
Met die ontstaan van Die Kaalkop Waarheid rondom die vroeë 2000’s, het Nardus ’n tuiste gevind vir sy stem. Die groep se naam sê eintlik alles: die waarheid, kaalgestroop. In ’n tyd waar baie musiek gepoleer en markgerig geword het, het hulle gekies vir iets anders — eenvoud, eerlikheid en stories wat nie probeer wegkruip nie.
As hoofsanger en primêre liedjieskrywer het Nardus ’n katalogus opgebou wat wissel tussen sag en skerpsnydend. Liedjies oor liefde en verlies sit gemaklik langs vertellings van kroeë, paaie en mense wat êrens tussen hoop en moegheid leef. Daar is humor, maar ook ’n stil melancholie wat soos ’n draad deur sy werk loop.
Een van sy bekendste bydraes, In My Lewe, het ’n tweede lewe gekry toe dit deur ander kunstenaars opgeneem is — ’n bewys van die tydlose kwaliteit van sy skryfwerk. Tog bly hy self iemand wat nie noodwendig in die kollig staan nie, maar eerder net aanhou skryf en speel.
Later het die pad hom Kaap toe geneem. Die skuif na die Wes-Kaap het nuwe kleure in sy werk gebring — landskappe, see, wind en die gevoel van beweging. Sy liedjies het begin asemhaal op ’n ander manier, maar sonder om ooit hul kern te verloor.
Wat Nardus du Plooy onderskei, is nie net sy vermoë om ’n goeie lied te skryf nie, maar sy instink om ’n storie te vertel wat bly sit. Sy werk vra nie aandag nie — dit verdien dit stadig, oor tyd.
Hy is, op die ou end, nie net ’n musikant nie. Hy is ’n versamelaar van oomblikke, ’n verteller van klein waarhede, en ’n stem wat fluister eerder as skree — maar lank ná die geraas stil word, is dit juis daardie stem wat jy onthou.
Daar is iets besonders aan Die Kaalkop Waarheid se album In die Kaap. Dit voel minder soos ’n gewone plaat en meer soos ’n lang, stofpad-brief aan die Kaap self — geskryf deur mense wat die landskap, die wind, die drank, die verlange en die stilte van die streek werklik ken. Die album, wat op 2 Augustus 2023 deur Wasgoedlyn Musiek uitgereik is, bestaan uit 15 liedjies en strek oor net meer as ’n uur.
5
Die storie van die album begin eintlik lank voor sy vrystelling. Volgens liedjieskrywer Nardus du Plooy het die groep oor ’n tydperk van ongeveer vier jaar aan die album gewerk. Baie van die liedjies is in en oor die Kaap geskryf nadat verskeie lede Gauteng vir die Wes-Kaap verruil het. Dit verklaar hoekom die album so deurweek is van plekname, landskappe en emosionele geografie: van die Tankwa en Hexrivier tot die Overberg en Kaapse strate.
Musikaal staan die album stewig binne die tradisie van Afrikaanse folk en alternatiewe rock, maar sonder om ooit soos ’n nostalgiese nabootsing te klink. Daar is spore van Koos Kombuis, Valiant Swart en Gert Vlok Nel se invloed, maar Die Kaalkop Waarheid se stem bly uniek: eerlik, rowwerig, melancholies en soms verrassend sag.
Die produksie is ook belangrik tot die album se identiteit. Riku Lätti het saam met die groep aan die album gewerk en volgens Nardus du Plooy was dié samewerking een van die mees vervullende ervarings van sy Kaapse jare. Riku se invloed hoor ’n mens in die organiese klank van die plaat: trekklavier wat soos stofwind deur liedjies beweeg, kitare wat nooit te gepoleer klink nie, en instrumentasie wat eerder asemhaal as blink gepoleer word.
Die snitlys lees amper soos ’n alternatiewe kaart van die Wes-Kaap:
4
Baie van die liedjies voel soos karakters eerder as komposisies. “Tankwa” dra die oop, eensame gevoel van die Karoo; “Overbergblou” klink soos winterlig oor canola-lande; en “Plutostraat” bring die stadsrand, die gewone mens en die poësie van alledaagse plekke nader. Selfs wanneer die album oor liefde of verlies praat, gebeur dit altyd teen ’n herkenbare Suid-Afrikaanse agtergrond.
Die titelbaan, “In die Kaap”, het reeds voor die album se vrystelling aandag begin trek deur live video’s en kleiner aanlyn vrystellings. ’n YouTube-weergawe van die lied wys die kern van die groep se benadering: eenvoudige uitvoering, sterk lirieke en ’n gevoel dat die musiek eerder geleef as vervaardig word. Die video beskryf Nardus du Plooy op kitaar en stem, met bydraes van Christo Groenewald, Riku Lätti, Kristoe Strauss en George Rautenbach.
Wat die album uiteindelik besonders maak, is dat dit nie probeer om groot of modern te wees nie. In die Kaap klink soos kampvure, stofpaaie, klein kroeë, winterreën op sinkdakke en lang gesprekke ná middernag. Dis ’n album wat gemaklik is met stilte en met ouderdom — musiek wat verstaan dat mooi dinge nie altyd haastig of blink hoef te wees nie.
Teen die tyd van die album se bekendstelling in Cape Town is die projek selfs met visuele kuns verbind. Kunstenaar Erna Groenewald het vyftien kunswerke geskep om die album se liedjies te vergesel tydens die bekendstellingsgeleentheid in Longstraat. Dit pas perfek by die aard van die album: musiek wat nie net gehoor wil word nie, maar gevoel en gesien wil word.
Vir baie luisteraars het In die Kaap bevestig waarom Die Kaalkop Waarheid steeds een van die mees geliefde kultusgroepe in Afrikaanse alternatiewe musiek bly. Dis nie ’n album wat skree vir aandag nie. Dit sit eerder rustig langs jou, skink nog ’n dop, kyk saam oor die berge — en vertel die waarheid soos net kaalkoppe dit kan vertel.
Kontak Nardus du Plooy direk. Jou boodskap sal per e-pos gestuur word.
