Daar is mense wat films maak, en daar is mense wat oor films praat. En dan is daar mense wat hul hele lewe lank probeer verstaan wat dit is wat ’n storie aan ’n mens doen.
Dr Phyllis Denise Dannhauser behoort aan laasgenoemde groep.
Haar loopbaan strek oor dekades en beweeg gemaklik tussen die film- en televisiebedryf, die klaskamer, die redigeersuite en die akademiese wêreld. Sy is filmmaker, storieverteller, dosent, navorser, draaiboekskrywer, regisseur, vervaardiger en filmredigeerder. Maar agter al hierdie titels lê ’n meer persoonlike belangstelling: die vraag hoe mense hulself en hul wêreld deur stories verstaan.
Dit is dalk die draad wat haar loopbaan die beste beskryf.
Dannhauser het ’n BA in Drama aan die Universiteit van Pretoria verwerf en daarna ’n meestersgraad in Dramatic Art aan Wits voltooi. Haar professionele loopbaan het egter nie in die akademiese wêreld begin nie.
Sy het aanvanklik die film- en televisiebedryf betree as filmredigeerder. Met verloop van tyd het haar werk uitgebrei en het sy ook as vervaardiger, regisseur en draaiboekskrywer gewerk. In haar eie akademiese beskrywing van dié loopbaan vertel sy van ’n professionele lewe wat in Pretoria begin het en wat haar deur ’n verskeidenheid ervarings van vrees, woede, opgewondenheid, vreugde, deernis, frustrasie en hoop gevoer het.
Sy het uiteindelik meer as twee dekades in die bedryf deurgebring voordat sy haar professionele ervaring al hoe sterker met akademiese werk begin kombineer het.
Volgens die Universiteit van Johannesburg het sy sedert 1990 by verskeie akademiese instellings klasgegee en oor byna drie dekades in die film- en televisiebedryf gewerk. Sy beskryf haar benadering as ’n brug tussen die akademiese en praktiese wêrelde: teorie behoort die praktyk te voed, maar goeie praktyk kan volgens haar nie sonder ’n stewige teoretiese grondslag bestaan nie.
Dit is betekenisvol dat Dannhauser se loopbaan by die redigeersuite begin het.
Die redigeerder is immers een van die belangrikste, maar dikwels onsigbaarste mense in die maak van ’n film. Regisseurs en akteurs kry die ligte, die plakkate en die krediete; die redigeerder werk meestal in die donker, met honderde klein besluite wat uiteindelik bepaal hoe ’n gehoor ’n storie ervaar.
Wanneer moet ’n beeld langer hou?
Wanneer moet ’n mens wegknip?
Watter stilte moet bly?
Watter blik moet voor of ná ’n bepaalde woord kom?
Wanneer word los beelde ’n betekenisvolle geheel?
Dit is die soort vrae wat deel geword het van Dannhauser se professionele en akademiese belangstelling.
In 2025 het sy saam met Laura van der Merwe ’n navorsingsaanbieding by die Tshwane Universiteit van Tegnologie gelewer oor die geskiedenis van filmredigering in Suid-Afrika. Die titel, “Curbed Visio-Narrative Masters: Examining the Inadequate History of Film Editing in South Africa”, het juis gewys op die historiese onsigbaarheid van redigeerders in ’n bedryf met een van die oudste filmtradisies op die vasteland.
Die onderwerp is vir Dannhauser meer as akademiese teorie. Sy het self die wêreld van filmredigering van binne geken.
As dosent het Dannhauser se belangstelling nooit tot een tegniese aspek van film beperk gebly nie.
Die Universiteit van Johannesburg beskryf haar spesialisgebied as die teorie en praktyk van oudiovisuele kommunikasie. Haar belangstellings sluit visuele voorstelling, identiteit en hibriditeit, die voorstelling van herinnering in dokumentêre en fiksiefilms en gemeenskapsvertelling in. Sy onderrig ook oor konseptualisering, draaiboekskryf, vervaardiging, regie en redigering.
Sy het oor die jare onafhanklike televisie- en filmproduksies geskryf, vervaardig en geregisseer, meestal rondom dokumentêre en sosiale temas.
Een van die produksies waarmee sy verbind word, is die speelfilm Henley-on-Klip, wat sy vervaardig en geredigeer het. Die film is deur Marguelette Louw geregisseer en vertel die verhaal van die 1970-busongeluk waarin 23 leerlinge van Dr Malan Hoërskool gesterf het.
Sy het ook aan die bekroonde SABC3-reeks Solving It gewerk, waarvoor sy talle draaiboeke geskryf het en waarvan sy episodes geregisseer het.
Maar miskien lê die belangrikste deel van haar werk nie in die titels van die produksies nie, maar in die mense en stories wat sy deur film probeer help sigbaar maak.
In 2018 het Dannhauser haar DLitt et Phil aan die Universiteit van Johannesburg voltooi.
Die titel van haar doktorale studie is veelbetekenend:
Finding your place through story: An autoethnography of a storyteller and filmmaker in academia.
Dit is nie bloot ’n akademiese ondersoek na film nie. Dit is ook ’n persoonlike reis.
In haar navorsing ondersoek Dannhauser hoe samewerkende storievertelling en filmmaak gebruik kan word om mense wat gemarginaliseer is, te help om hul eie ervarings en identiteite op nuwe maniere te verwoord. Sy het oor baie jare met studente en gemeenskappe gewerk en hierdie benadering ontwikkel vanuit die praktyk.
Daarin lê ’n interessante omkering.
Die filmmaker is gewoonlik die persoon wat ander mense se stories vertel. Dannhauser se werk vra egter wat gebeur wanneer mense die geleentheid kry om self hul stories te vertel.
’n Persoon wat deur ander mense as “iets” gedefinieer is, kan dalk deur storievertelling ontdek dat daardie identiteit nie so vas en onveranderlik is soos wat dit voorgehou word nie.
Haar doktorale navorsing beskryf juis hoe persoonlike narratiewe en die omskakeling van persoonlike ervarings in films en draaiboeke nuwe voorstellings van identiteit moontlik kan maak.
Dit maak haar belangstelling in film uiteindelik ook ’n belangstelling in mense.
Een van die kenmerke van Dannhauser se loopbaan is dat sy nie ’n akademikus geword het wat eers later probeer het om die praktyk te verstaan nie.
Sy het die ander pad geloop.
Sy het eers die praktyk geken — die sperdatums, die toerusting, die draaiboeke, die redigeersuite, die vervaardiging, die spanning van ’n produksie en die besluite wat geneem moet word wanneer ’n storie uiteindelik op die skerm moet werk.
Eers daarna het sy haar akademiese werk al hoe verder ontwikkel.
Dit verklaar waarskynlik ook waarom sy so sterk daarop fokus om die kloof tussen universiteit en die werklike filmwêreld te oorbrug.
Sy het by die Universiteit van Johannesburg as dosent en nagraadse koördineerder in Film- en Televisiestudies gewerk, en haar werk het ook ingesluit die begeleiding van nagraadse navorsing. Verskeie UJ-navorsingsprojekte in Film en Televisiestudies noem haar as studieleier.
Sy is ook as dokumentêre dosent aan AFDA se Johannesburg-kampus gelys.
Dannhauser se werk gaan uiteindelik oor meer as die tegniek van rolprentmaak.
Dit gaan oor hoe ons kyk.
Wie word in ’n beeld toegelaat?
Wie bly buite die raam?
Wie kry die kans om sy of haar eie verhaal te vertel?
Wie se herinnering word bewaar?
En wie se herinnering verdwyn?
Haar belangstelling in identiteit, geheue, gemeenskapsvertelling en visuele voorstelling kom telkens terug. Sy het veral gewerk met dokumentêre materiaal en sosiale kwessies binne gemeenskappe.
Daarom is die filmkamera vir haar nie bloot ’n tegnologiese instrument nie. Dit is ook ’n manier om mense, herinneringe en gemeenskappe te laat praat.
Daar is iets besonders aan die titel van haar doktorale studie: Finding your place through story.
Dit suggereer dat ’n mens soms jou plek in die wêreld vind deur jou eie verhaal te vertel.
Vir Dannhauser is storievertelling dus nie bloot vermaak nie. Dit kan ’n manier wees om oor identiteit te dink, om herinneringe te verwerk en om bestaande etikette en aannames te bevraagteken.
Haar werk met gemarginaliseerde jongmense het juis gewys hoe ’n samewerkende filmproses mense kan help om hul eie ervarings anders te verstaan en nuwe moontlikhede vir hulself te verbeel.
Dit is dalk ook waarom haar loopbaan so natuurlik tussen film en onderrig beweeg.
’n Goeie onderwyser leer immers nie net mense hoe om ’n kamera te gebruik of ’n toneel te redigeer nie.
Hy of sy help mense om anders te leer kyk.
Dannhauser se loopbaan is nog nie ’n afgeslote hoofstuk nie.
In 2026 was sy onder meer ’n spreker by die Joburg Film Festival se JBX Youth Talks, waar sy deelgeneem het aan ’n gesprek oor die essayfilm — ’n vorm wat dokumentêr, poësie, persoonlike herinnering en idees met mekaar verbind.
Die festival beskryf haar as ’n Suid-Afrikaanse dokumentêre filmmaker, storieverteller en opvoeder wie se werk persoonlike narratief, sosiale geskiedenis en samewerkende filmpraktyke verbind.
Dit is ’n gepaste beskrywing van ’n loopbaan wat oor meer as drie dekades heen telkens dieselfde basiese vraag benader het:
Wat gebeur wanneer ’n mens ’n storie kry — en die geleentheid om dit self te vertel?
Phyllis Dannhauser se antwoord lê nie net in die films wat sy gemaak het nie.
Dit lê ook in die mense wat sy geleer het, die stories wat sy help vorm het en die jong filmmakers wat ná haar hul eie stories verder sal vertel.
Van die redigeersuite tot die universiteitsklaskamer, van dokumentêre film tot gemeenskapsvertelling, het haar werk telkens teruggekeer na dieselfde plek:
die mens agter die beeld.
En miskien is dit waar die ware werk van ’n filmmaker begin — nie wanneer die kamera aangeskakel word nie, maar wanneer iemand uiteindelik vra:
Wie se storie kyk ons hier?
Universiteit van Johannesburg, profiel van Dr Phyllis Dannhauser.
Universiteit van Johannesburg, Finding your place through story: An autoethnography of a storyteller and filmmaker in academia.
Tshwane Universiteit van Tegnologie, Arts Research Showcase, 2025.
Joburg Film Festival, profiel van Dr Phyllis Denise Dannhauser.
AFDA Johannesburg, personeelprofiel.
Kontak Phyllis Dannhauser direk. Jou boodskap sal per e-pos gestuur word.
