Daar is skrywers wat binne ’n taal werk, en dan is daar skrywers wat ’n taal oopbreek sodat nuwe wêrelde daaruit kan groei. Jolyn Phillips is een van daardie seldsame stemme in Afrikaans wat nie bloot skryf nie — sy herskep die taal terwyl sy daarin leef.
Phillips is gebore en grootgemaak in Blompark, Gansbaai, waar die see, vissergemeenskappe, stilte, armoede en stories vroeg reeds deel van haar wêreld geword het. Daardie wêreld loop vandag nog soos soutwater deur alles wat sy doen: haar poësie, haar prosa, haar sang en haar verhoogwerk. Volgens Versindaba het sy later ’n meestersgraad in Kreatiewe Skryfkuns aan die Universiteit van Wes-Kaapland verwerf en uiteindelik ook doktorale studies aangepak rondom marginaliteit en Afrikaanse epiek.
Haar literêre debuut het in 2016 gekom met die kortverhaalbundel Tjieng Tjang Tjerries, ’n werk wat vinnig aandag getrek het vir die rou eerlikheid waarmee dit werkersklaslewe, families, geweld, humor en oorlewing in die Wes-Kaap uitbeeld. Die bundel is bekroon met die NIHSS-prys vir beste fiksie en was op die kortlys vir die Universiteit van Johannesburg se debuutprys. (Versindaba)
Maar dit was waarskynlik met haar digbundel Radbraak dat Jolyn Phillips werklik soos ’n weerligstraal deur die Afrikaanse letterkunde beweeg het.
In Radbraak breek sy Afrikaans oop — letterlik en figuurlik. Sy gebruik Kaapse register, see-taal, meng Engels en Afrikaans sonder verskoning, en laat die taal kreun, sing en verander. Kritici het geskryf dat sy nie net in Afrikaans skryf nie, maar die taal “ont-taal” en herbedink. (Versindaba)
Dit is moeilik om Phillips se bydrae tot Afrikaans te oorskat. In ’n tyd waar die taal dikwels vasval tussen nostalgie en identiteitspolitiek, bring sy vars lug van die kus af. Sy herinner mense dat Afrikaans nie net aan een geskiedenis behoort nie; dat dit ook die taal van vissers, werkersklasgemeenskappe, vroue, stilte, woede en verlange is.
Haar werk gee stem aan mense wat lank buite die hoofstroom van Afrikaanse letterkunde gestaan het — nie deur slagoffers van hulle te maak nie, maar deur hulle menslikheid, humor, sensualiteit en kompleksiteit sigbaar te maak.
Die see self is amper ’n karakter in haar werk.
In gedigte soos “my ma in C-majeur” word visnette, golwe en musiek een liggaam; mens kry die gevoel dat Phillips luister hoe die taal klink vóór dit woorde word. (Versindaba)
Maar Jolyn Phillips is nie net ’n digter nie. Sy is ook ’n performer en sangeres — iemand wat haar poësie dikwels letterlik laat sing. Volgens Poetry Africa het sy verskeie van haar gedigte self getoonset en as musiek begin uitvoer, iets wat haar werk ’n besonder liggaamlike kwaliteit gee. Haar stem dra dieselfde eienskappe as haar skryfwerk: breekbaar, sterk, ritmies en onverwags.
Dit is ook waar haar paaie begin kruis het met die alternatiewe Afrikaanse musiekbeweging rondom Die Wasgoedlyn.
Die Wasgoedlyn het oor die jare ’n belangrike ruimte geword vir alternatiewe Afrikaanse kunstenaars — ’n plek waar folk, poësie, satire en rou eerlikheid mekaar ontmoet. Phillips se samewerking met hulle voel amper onafwendbaar: haar werk deel dieselfde liefde vir ongeslypte Afrikaans, vir randfigure, vir stories wat nie blink gepoleer is vir kommersiële radio nie.
Sy het saam met Die Wasgoedlyn opgeneem aan liedjies soos Jy's My Lemoentjie, wat op platforms soos Apple Music beskikbaar is. Haar stem bring ’n besonder sagte maar spookagtige kwaliteit na dié soort alternatiewe Afrikaanse folk — iets tussen kampvuurmusiek, poësie en ’n droom wat half onthou word
Wat haar uiteindelik so belangrik maak vir Afrikaans, is nie net haar pryse of akademiese erkenning nie. Dit is die feit dat sy die taal weer gevaarlik, vloeibaar en lewendig maak. Sy skryf nie Afrikaans soos iets wat beskerm moet word onder glas nie; sy gebruik dit soos iets wat asemhaal — iets wat kan bloei, liefhê, vloek, sing en verander.
In Jolyn Phillips se hande word Afrikaans weer see-water:
sout,
onvoorspelbaar,
en vol lewe.
In 2022 het Jolyn Phillips saam met Riku Lätti en die groter Die Wasgoedlyn ’n selfgetitelde album uitgereik: Jolyn Phillips. Die album het bestaan uit toonsettings, voordragte en klein musikale tonele waarin Phillips se poësie en stem sentraal staan.
Die projek is besonders omdat dit nie probeer om Phillips “netjies” of kommersieel verteerbaar te maak nie. Haar Kaapse Afrikaans, haar ritmes, haar stilte en selfs haar asemhaling word deel van die musiek. Party snitte voel soos liedjies; ander soos iemand wat laatnag stories vertel terwyl die wind buite teen sinkplate waai.
Volgens Riku Lätti se eie beskrywing van die projek:
“Jolyn Phillips ... het ’n stem so sterk dat dit betekenis op ons kultuurlandskap inprent.”
Op die album speel Phillips self kitaar op sommige snitte, terwyl Riku Lätti atmosferiese begeleiding en produksie bydra. Die resultaat is nie “folk” in die gewone sin nie; dit beweeg eerder tussen poësie, veldopnames, droommusiek en intieme akoestiese vertelling.
Liedjies soos My Lemoentjie, Woorde vir Iemand Anders en Ballade vir ’n Wasdag dra daardie tipiese Wasgoedlyn-gees: musiek wat klink asof dit rondom ’n kombuistafel ontstaan het eerder as in ’n blink studio.
En dalk is dit juis waarom Jolyn Phillips so natuurlik binne Die Wasgoedlyn se wêreld pas.
Die Wasgoedlyn was nog altyd minder geïnteresseerd in “perfekte” Afrikaanse musiek en meer geïnteresseerd in eerlike Afrikaanse stemme — stemme met stof aan hulle skoene en geskiedenis in hulle keel. In daardie ruimte kry Phillips se werk asem. Haar poësie hoef nie verduidelik of vertaal te word nie; dit mag bloot bestaan soos dit is: rou, musikale, see-deurdrenk en menslik.
Daar is iets byna dokumentêr aan die album. Dit voel nie soos kunstenaars wat probeer om belangrik te klink nie. Dit voel soos mense wat probeer om iets vas te vang voordat dit verdwyn: ’n manier van praat, ’n stemming, ’n stuk Afrikaans wat lank op die rand van die hoofstroom geleef het.
In baie opsigte is die Jolyn Phillips-album nie net ’n musiekvrystelling nie — dit is ’n klein bewys dat Afrikaans nog nuwe vorme kan aanneem sonder om sy siel te verloor.
Kontak Jolyn Phillips direk. Jou boodskap sal per e-pos gestuur word.
