Ek het al baie keer gewonder hoe groot mense se God eintlik is. Nie hoe groot hulle sê Hy is nie. Hoe groot Hy in praktyk is. Want vandag hoor ek al hoe meer mense praat oor "Christelike beskawing", "Westerse waardes" en die behoefte om die Christendom te verdedig teen die wêreld. Soms klink dit of Jesus vervang is met 'n vlag. Soms met 'n grensdraad. En soms selfs met 'n aanvalsgeweer.

Dan kan jy begin praat oor die Amerikaanse Christelike nasionaliste. Nie almal nie. Maar die beweging wat hulself Christene noem terwyl hulle gretig foto's met AR-15's neem, immigrante demoniseer en oor oorlog praat asof dit 'n videospeletjie is. Dis vreemd.
Want Jesus het nooit gesê: "Gelukkig is die wat die grootste gewere besit nie."

Hy het gesê:

"Geseënd is die vredemakers."

En dan kan jy die moeilike vraag vra: Toe burgerlikes in Irak gesterf het... Toe kinders in Gaza sterf... Toe burgerlikes in Iran sterf... Waar was die trane? Hoekom lyk dit of sommige lewens altyd meer werd is as ander?

Is dit God wat onderskei? Of is dit óns? Want ek kan nie glo aan 'n God wat die kleur van 'n mens se vel belangriker ag as die inhoud van sy hart nie. Ek kan nie glo aan 'n God wat landsgrense op kaarte trek en sê:

"Hierdie kinders is my kinders.

Daardie kinders is ongelukkig maar collateral damage."

As dit God is... dan is Hy kleiner as baie mense wat ek ken.

En dit is juis waar Kruisvry se vraag inkom. Ons word dikwels vertel dat godsdiens moraliteit bring. Maar die geskiedenis wys iets anders. Dit is meestal mense wat uiteindelik besluit het dat slawerny verkeerd is. Dat apartheid verkeerd is. Dat vroue mense is. Dat kinders beskerming verdien. Dat marteling verkeerd is.

Baie keer moes gelowiges hulle eie heilige boeke anders begin lees omdat hul gewete reeds verder ontwikkel het. Met ander woorde: Miskien is moraliteit nie iets wat godsdiens aan mense gee nie. Miskien is moraliteit juis dit wat mense help onderskei watter dele van hul godsdiens liefde bring... en watter dele vernietiging bring.

Ek glo nie God het die wêreld in rasse verdeel nie. Mense het. Ek glo nie God het landsgrense getrek nie. Mense het. Ek glo nie God tel hoeveel wit, swart, Joodse, Arabiese of Afrikaanse kinders vandag gesterf het nie. Ek glo mense doen dit.

En as ons God telkens in ons eie beeld herskep: 'n God wat net ons volk, ons taal, ons kerk of ons politieke kamp liefhet - dan aanbid ons uiteindelik nie meer God nie.

Dan aanbid ons onsself.

The role of religion in the Gaza conflict

Religion has a deterministic influence on the current situation in Gaza. From both sides, the

eternal unholy alliance between religion and state is unmistakably detectable in this crisis.

The whole world is crying out and condemning Israel for inhumane behaviour, even

genocide, as the Israeli Defence Force is pressing on with its land invasion of Gaza in its

pursuit of Hamas. Western news sources put the death toll in Gaza at 24,000 at the time of

this writing.

Human rights are a most laudable and commendable endeavour and are the foundation of

humanism, the prevailing ethical system in, e.g. middle Europe today, where I live. I

experience this daily, and it is demonstrably the foundation for a tolerant and civilised social

environment and lifestyle. In addition, the tendency to sympathise with and intuitively take

the side of the oppressed is undoubtedly also a praiseworthy human quality. However, in

this instance, I believe there is a bigger picture. Human rights are only possible and

sustainable in a democratic and free environment. And "free" means freedom of speech,

movement, ownership, sexual orientation and relationships, residence, etc.

There is not and will never be a democratic and free environment under Islamic rule. The

tenets of Islam make for a theocracy under Sharia law, enforced by jihad as proclaimed in

the Qur’an and the hadith. It is also Islam's vision for the whole world, with no exception.

Islam claims that theirs is the last and final revelation from God, and there cannot be

another one. The Qur'an is God's last word, comprising all the answers to the world's

problems. I have repeatedly heard these claims during the last ten years of my corporate

career, working with company representatives in Egypt, Saudi Arabia, Turkey and the

United Arab Emirates. And these claims came from a.o. graduate engineers.

The intense indoctrination, the fear of non-compliance, and the deeply ingrained belief that

their culture is superior are so strong, influenced by their holy scriptures and the

interpretations of imams and mullahs, that any reference to moderate Islamism becomes a

contradiction in terms. Here are two simple examples:

a) How many moderate Muslims publicly objected on the world stage when

Ayatollah Khomeini, in 1989, issued a fatwa against the British writer Salman

Rushdie, ordering and giving any Muslim not only the right, but also the duty to

kill him on sight, at any time, any place? Not a single prominent Muslim openly

protested against the fatwa. When Yusuf Islam (formerly Cat Stevens, a 70s

British rocker) was asked whether he concurred with this fatwa, his answer was:

"Yes, this is justice."

In 1786 (when America was hardly a country), pirates under Ottoman rule

attacked American merchant ships in the Mediterranean, seized the cargo and

killed or enslaved the crew. John Adams and Thomas Jefferson (later the 2nd and

3rd presidents of the USA) went to Tripoli to complain to the Ottoman ambassador

Abdul Rahman Adja, pointing out that America never had a gripe with the

Ottomans, was not part of the crusades and was not involved when the

b) Europeans fought the Muslims in Spain. Rahman's answer was simple: The

Qur’an gives Muslims the right and duty to make war upon infidels, enslave or kill

them, and take their property. Period.Israel is by far the most democratic and free society in all of the Middle East among a

multitude of Islamic totalitarian kingdoms and dictatorships run by kings, princes, emirs,

sultans and other despots. All of them hate Israel with a passion and will stop at nothing

before the state of Israel is run "from the river into the ocean" and obliterated from the face

of the earth. Their religion presses it upon them, not only as a right but as a duty. This hate

was not born with the statehood of Israel in 1948; I would venture as far as to say that it has

been there ever since Mohammad couldn't compete with the Jews as a businessman, and

when he came up with his God revelation story, the Jews were the first to reject it as

nonsense. It does not matter what Israel has done in the past or will do in the future; this

hate has always been there and will always be there. In my opinion, the primary reason for

anti-semitism in the “civilised” world stems from envy. I believe there has never been such a

small minority of people - only 16 million Jews in the world today, after 6 million were wiped

out 70 years ago – who have demonstrated exceptional superiority in finance, technology,

innovation, and resilience like the Jewish community has.

Israel is fighting for its very survival as a state. It is my opinion that if Israel agrees to a long-

term ceasefire and pulls back from Gaza at this point, it could be the beginning of the end of

the state of Israel. It is also not unlikely that antisemitism will get another scary boost, as

Jew-haters all over the world will start crawling out of the woodwork again. The democratic

and free world will lose out to a backward and dangerous culture, growing by leaps and

bounds and financed by indulgent riches simply oozing from the ground.

I see a difference between terrorism and collateral damage. When a group intentionally and

deterministically target innocent women, children, and even babies and indiscriminately

kills, rape and murders and takes survivors into captivity to use as bargaining chips - that is

called terrorism. When their supporters, at the same time, gleefully participate by taking

pictures and videos, sending these across the globe to celebrate the slaughter - that is

called barbaric terrorism. Incidentally, in the week after the massacre of October 7, 2023,

before Israel lifted a finger, Islamic supporters all over the Western world gathered in their

thousands in the streets of Western capitals, celebrating the slaughter; the same as what

happened in the days immediately after 9/11.

When an army declares war against terrorists and, in its pursuit of them, tries its utmost to

minimise innocent deaths, made impossible by the terrorists hiding behind and using their

civilian population as human shields, resulting in huge numbers of innocent people getting

killed - that is called collateral damage. The deaths of innocent people in Gaza should be

primarily attributed to Hamas AND the ideologically indoctrinated Palestinian population that

supports them. The Israeli Defence Force pulled out of Gaza in 2005, and in a seemingly

free election in 2005, the Palestinians elected the militant and fundamentalist Hamas as

their representative government. Instead of using the millions of donation dollars from the

West to invest in the infrastructure and future of Palestine, Hamas used the money to build

thousands of meters of tunnels, planning their next attack on Israel, as the Arab states

around Israel have done time and time again since 1947. The Palestinians are now facing

the disastrous consequences of that election decision and their continued ideological

support of Hamas.

The argument about who the land belongs to goes back a very long time, but, in my

opinion, it is, for the most part, irrelevant. Colonisation, for example, was inevitable and

would have happened with any nation/civilisation/ethnical grouping in similar circumstances

(the same can be said of apartheid; it was unavoidable in some form or shape). I sum upmy position on this with the following hypothesis: If, for example, Julius Malema today

claims AND can prove beyond any doubt that he has Khoi San ancestry and therefore has

a claim to Southern Africa, my take would be: Tough luck, go away.

Bruwer Swanepoel

Author of Faith: Full Circle – The Religious Journey of a Baby-boomer Afrikaner

www.bruwerswanepoel.org

PS: As a general observation, it is my opinion that all three monotheistic religions are a

danger to the free, democratic, tolerant, civilised and progressive society we treasure in the

Western world. At this moment in history, though, Islam has revealed itself to be, by far, the

most dangerous of the three. It has been said that Islam has "bloody borders"; meaning that

where Islamic states have land borders with states with other religious beliefs, there exist

permanent border conflicts. Christopher Hitchens summed it up when he said: “Islam is

convinced of the superiority of its culture, but obsessed with the inferiority of its power”.

Min verhale in die Nuwe Testament laat moderne lesers so ongemaklik soos die verhaal van Ananias en Saffira in Handelinge 5.

Dit is 'n kort verhaal, maar die implikasies daarvan is enorm.

Volgens die Bybel het die eerste Christene alles met mekaar gedeel. Sommige het selfs hul grond en huise verkoop en die opbrengs aan die apostels gegee sodat niemand gebrek sou ly nie. Net voor Handelinge 5 word Barnabas geloof omdat hy sy grond verkoop en die volle bedrag aan die apostels oorhandig.

Toe kom Ananias en sy vrou, Saffira.

Hulle verkoop ook 'n stuk grond. Anders as Barnabas hou hulle egter 'n deel van die geld vir hulself terug, terwyl hulle voorgee dat hulle die volle bedrag gee.

Wanneer Ananias die geld bring, konfronteer Petrus hom.

Hy sê Ananias het nie bloot vir mense gelieg nie, maar vir die Heilige Gees.

Die teks vertel dat Ananias onmiddellik neerval en sterf.

Ongeveer drie uur later kom Saffira daar aan. Sy weet nie wat met haar man gebeur het nie. Petrus vra haar dieselfde vraag. Sy hou by dieselfde weergawe van die verhaal.

Sy val ook neer.

En sy sterf.

Die hoofstuk eindig met die woorde:

"Groot vrees het oor die hele gemeente gekom."

Vir eeue word hierdie verhaal verstaan as 'n voorbeeld van God se onmiddellike oordeel.

Maar hier ontstaan 'n vraag wat selde gevra word.

Wat het daardie dag fisies gebeur?

Die eerlike antwoord is eenvoudig:

Ons weet nie.

Nie een van ons was daar nie.

Ons beskik oor een antieke teks wat deur 'n mens geskryf is. Soos met enige ander antieke dokument kan ons nie die gebeure self waarneem nie; ons kan slegs die skrywer se beskrywing en interpretasie lees.

En dit bring ons by 'n belangrike onderskeid.

Die teks vertel nie net dat Ananias en Saffira dood is nie.

Die teks vertel ook waarom hulle dood is.

Dit is reeds 'n interpretasie.

As ons die verhaal met dieselfde historiese nuuskierigheid lees waarmee ons enige ander antieke dokument sou lees, ontstaan daar verskeie moontlikhede.

1. Die tradisionele verklaring

Die eerste moontlikheid is eenvoudig die een wat die verhaal self bied.

Die Heilige Gees het bonatuurlik ingegryp en albei onmiddellik doodgemaak as oordeel oor hul leuen.

Vir miljoene Christene is dit steeds die mees oortuigende verklaring.

2. 'n Natuurlike mediese gebeurtenis

Nog 'n moontlikheid is dat Ananias en later Saffira aan 'n natuurlike mediese toestand beswyk het.

Mense kan onder geweldige emosionele spanning hartaanvalle, beroertes of ander akute mediese noodtoestande ervaar.

In die eerste eeu sou so 'n gebeurtenis maklik as Goddelike oordeel geïnterpreteer kon word.

3. Menslike geweld

Daar is ook 'n derde moontlikheid.

Dit is moontlik dat hulle deur mense om die lewe gebring is, en dat die verhaal later die verantwoordelikheid by God plaas.

Daar is geen direkte bewys daarvoor nie.

Maar daar is ook geen beskrywing in die teks van hoe die sterftes fisies plaasgevind het nie.

Vir sommige lesers is dit eenvoudiger om aan te neem dat mense geweld gepleeg het as dat 'n onsigbare bonatuurlike mag twee mense summier laat sterf het.

Dit is nie 'n bewering dat dit gebeur hét nie.

Dit is bloot een van die histories denkbare verklarings.

4. 'n Teologiese waarskuwingsverhaal

Nog 'n moontlikheid is dat Lukas nie probeer het om 'n moderne historiese verslag te skryf nie.

Miskien wou hy eerder 'n teologiese punt maak oor eerlikheid, die heiligheid van die vroeë kerk en die erns van skynheiligheid.

In hierdie lees is die verhaal minder 'n joernalistieke verslag as 'n geloofsgetuienis.

Occam se skeermes

Hier kan 'n mens die bekende beginsel van Occam se skeermes toepas.

Wanneer verskillende verklarings moontlik is, is die eenvoudigste verklaring – die een wat die minste nuwe aannames vereis – dikwels die waarskynlikste.

Maar selfs Occam se skeermes gee nie vir ons 'n finale antwoord nie.

Dit dwing ons bloot om eerlik te vra:

Watter aannames bring elke verklaring saam?

En waarom kies ons een verklaring bo 'n ander?

Die groter vraag

Wat hierdie verhaal vir my besonders interessant maak, is nie bloot hoe Ananias en Saffira gesterf het nie.

Die groter vraag is:

Wat doen ons wanneer 'n antieke teks vir ons vertel dat God iets gedoen het?

Aanvaar ons dit as 'n historiese beskrywing?

Of as die skrywer se interpretasie van 'n gebeurtenis?

Baie gelowiges antwoord dat die verhaal geïnspireerde teologiese literatuur is en nie noodwendig bedoel is as 'n moderne historiese verslag van presies wat fisies gebeur het nie.

Dit is 'n geldige standpunt.

Maar dit laat 'n volgende vraag ontstaan.

Hoe onderskei ons tussen historiese beskrywing en teologiese interpretasie?

Waar trek ons die lyn?

En wie trek daardie lyn?

As 'n leser self moet besluit watter gedeeltes histories gelees moet word en watter gedeeltes simbolies of teologies verstaan moet word, ontstaan 'n verdere filosofiese vraag.

Is die waarheid dan iets wat die Bybel objektief meedeel?

Of is dit uiteindelik iets wat elke leser, gelei deur sy of haar eie geloof, tradisie en interpretasie, self moet konstrueer?

Dit is nie noodwendig 'n kritiek op die Bybel nie.

Maar dit is wel 'n uitdaging aan die idee dat die betekenis van elke teks vanselfsprekend, letterlik en onproblematies vasstaan. As die Bybel aanspraak maak op metaforiese of teologiese waarheid wat verskil van ware waarheid, hoekom praat ons dan nog van waarheid in die eerste plek? Want net die reine waarheid is werklik waar.

Miskien is die belangrikste les van Handelinge 5 nie dat ons moet vrees dat God ons onmiddellik sal doodmaak as ons lieg nie.

Miskien is die belangrikste les dat eerlike mense moeilike vrae mag vra.

En dat geloof, soos waarheid, nooit bang behoort te wees vir eerlike ondersoek nie.

So wat is dit? Het die Heilige Gees gemoor? Of is met daai woorde deur die mens opgetoor? Wat het meer (morele) integriteit, God of die Bybel wat van God 'n moordenaar maak?

Believe if you must, but do not confuse Faith with Science.  

 Daar is geen sin in die lewe nie. 

- Die sin wat daar is, 

 is die sin wat jy aan jou lewe gee. 

I wrote the above piece inside the cover of a book (Homo Deus by Yuval Noah Harari) I gave to  my eldest daughter some time ago. It is the logical conclusion that anyone who understands  evolution by natural selection will arrive at. However, I have since reflected a lot on this statement,  and, as real as it is, I have come to realise that there is a non-rational, emotional dimension to it  that requires empathy.  

To be consistent, one must accept that for some people, the meaning and purpose of their lives is  their religion. Even though, for most churchgoers, their religiosity has far more in common with a  social club than with a way of life focused on and dedicated to their Lord in the first place, and  equally to others. I have crossed paths with a handful of believers for whom their faith truly is the  meaning and purpose of their lives. And I have learned to respect that. I hope I have become more  considerate about not offending people when expressing my opinion on religious matters, as  challenging as it can be, especially when confronted with ignorance, apathy, and general naivety,  which are often at the forefront.  

What I want to say with this is that faith is OK. That belief in an invisible, humanly  incomprehensible, supernatural being is OK when it ensures you a better quality of life.  Keep believing, stay happy and keep hoping for better things to come. I think everyone has  the right to hope and search for happiness. However, do not confuse faith with science.  

This brings me to the concept of Intelligent Design (ID), a relatively modern pseudoscientific  attempt to reconcile religion with science.  

Charles Darwin's 1859 publication "On the Origin of Species" fundamentally changed our  understanding of life on Earth. Darwin was not alone in his findings of the progressive  development of living organisms on Earth. At the same time, but independently of Darwin, Alfred  Russel Wallace reached the same conclusions. Free-thinking and intelligent people at the time  built on the Enlightenment that had begun in Europe 150 years earlier and increasingly freed  themselves from the indoctrinating and addictive influence of religion.  

After Darwin substantiated his hypothesis of gradual change through natural selection in species,  most laughed and scoffed. However, the laughter and jeers became less and less as one scientific  discipline after another confirmed evolution by natural selection as reality, and the theory of  evolution became an existential threat to the three monotheistic religions. Many of the concepts in  the Bible were challenged. For example, the Bible has it that God first created Adam from the  ground and thereafter Eve from Adam's rib, remarkably "in His own image" and even added a  talking snake. Evolution, of course, directly and powerfully opposes the creation stories of Genesis  1-3, exposing them as myths or metaphors at best.  

The image of God again had to adapt to new realities, as it has incessantly adapted to changing  circumstances and environments over many thousands of years. The church's dogma had come  under increasing pressure, and the church had to respond. When the Roman Catholic Church, in a  1950 statement by Pope Pius XII, declared that there was no inherent conflict between evolution  and the church's ecclesiastical doctrine concerning man and his vocation on earth, the writing was 

proverbially against the wall regarding the authority of the infallible Word of God. Fortunately for  the church, the declaration of Pope Pius XII also had the caveat "...provided that certain  precautions are maintained, such as the belief in the divine creation of souls". Of course, Darwin  and science know no such thing as a "soul". A soul is a matter of faith, not an entity that can be  scientifically proven or experienced through the senses. There remained, therefore, an  uncomfortable tension between the theory of evolution and the church's doctrine.  

However, knowledge and innovation also grew among intelligent and thinking clergymen, and the  church came up with an innovative concept: Put God in charge of the evolutionary process,  and the problem is solved! This was exactly what happened, and the idea of Intelligent Design  was born. However, it grew rapidly only in the 1980s and 1990s, especially in the USA, where  sufficient funding was available to support any theme or ideology. Wealthy believers pump in large  amounts of money to protect Christianity from the secularisation of Europe, which has now  received a significant scientific boost from the theory of evolution.  

Intelligent Design is a concept that fits in well with the age-old "God-of-the-Gaps" phenomenon.  The "God-of-the-Gaps" concept was first used by the Scottish scientist and evangelist Henry  Drummond in his 1904 book The Ascent of Man. He believed that evolution was divinely guided  and employed arguments, provocative and controversial to both sides, to reconcile evolution with  a creator God. The "God-of-the-Gaps" strategy boils down to creationists (people who believe that  God designed and created everything in the universe) proactively and eagerly seeking gaps in  contemporary knowledge and understanding of natural phenomena. If an apparent gap is found, it  is assumed that God, by default, must fill it. Areas where a lack of data or understanding exists are  automatically considered to belong to God. Such episodes in the history of science became so  common that the term "God-of-the-Gaps" was coined to label the process of invoking God to  account for natural phenomena not yet explained by science.  

There are, and always have been, unanswered questions, such as: Is our universe the first, last,  or only universe? Or, how old are the Earth and the Sun? Or, what caused the Big Bang and what  was before the Big Bang? Or, what does a black hole's singularity (core) consist of? The further  one ventures into the past, the more unanswered questions there are. What worries thoughtful  theologians (and there are increasingly more of them today) is that gaps in knowledge shrink and  disappear as scientific evidence advances. As scientists fill the gaps, God has less and less to do  and is threatened with eventually having nothing more to do. A famous example that highlights the  God-of-the-Gaps concept involves two prominent scientists, Newton and Simon-Laplace, who  lived a century apart.  

Sir Isaac Newton (1643-1727), in his 3-volume Principia Mathematica, laid the foundation for  classical mechanics, and his natural laws and mathematical formulas could predict and determine  the movement and positions of the planets with astonishing accuracy. However, there were two  phenomena that Newton could not explain: a) the formation of celestial bodies in an elegant flat  plane and rotation in the same direction, and b) he was concerned that an accumulation of the  small gravitational interactions between, e.g. the earth and Mars, when the earth overtakes Mars  in its orbit around the sun, would disrupt the smooth running of the solar system. As a religious  man (like most scholars of his time), Newton believed that God's intervention was necessary to  initiate and then regulate the movement of the planets in the first case, and that his periodic  intervention was necessary to ensure the smooth running and stability of the solar system in the  second case. He believed that natural forces alone could not explain the elegance and harmony of  our solar system.  

Pierre Simon-Laplace (1749-1827) was later able to expand on a hundred years of scientific and  mathematical progress since Newton. He built on the work of Newton and others and wrote a  wide-ranging text (the 5-volume Celestial Mechanics) that explained the workings of celestial  bodies in much greater detail than Newton had. In his magnum opus, Simon-Laplace provided a  comprehensive explanation of the dynamics of the solar system based on gravitational forces 

alone, without the need for divine intervention. While Newton appealed to divine intervention for  aspects he could not reconcile mathematically, Simon-Laplace's work showed that the laws of  mechanics and gravity accounted for even highly complex and seemingly irregular motions of the  planets.  

When Simon-Laplace was asked why God, as the creator, was not mentioned anywhere in his  work (as it was in Newton’s work), he famously replied: “I had no need of that hypothesis”. Simon Laplace’s work caused a paradigm shift, and explanations grounded in natural laws gained  dominance over those grounded in supernatural causes.  

Hebrews 11:1 (Bible, New International Version) gives us a clear definition of what faith is: "Now  faith is confidence in what we hope for and assurance about what we do not see". And this  definition, to me, is synonymous with the theory of Intelligent Design. The case for an Intelligent  Designer is based on faith, not science.  

One should critically consider every statement or argument of the proponents of ID. They do not  have, nor do they offer, a single answer to any of today's vexing questions. All they do, in effect, is  question scientific theories that address the tantalising questions and point out that these theories  have not yet been proven beyond all doubt. AND THEN takes the leap of faith and insists that an  omnipotent and omniscient God is not only part of the answer but even designed and/or  produced/created the inexplicable situation. Yet, they never present any testable hypotheses or  predictions to support their claims, a fundamental requirement of a scientific investigation.  

Proponents of ID often use the argument of "irreducible complexity", which states that specific  biological structures are too complex to evolve incrementally through natural selection. However,  research has shown that what appears irreducibly complex can often evolve through natural  processes. Examples once presented as irreducibly complex, such as the eye, the immune  system, and the bacterial flagellum, have been shown to have plausible evolutionary pathways. I  think part of the problem here is evolution's unfathomable timeline, a mental obstacle for most of  us.  

Many proponents of ID appear to misunderstand and/or misrepresent evolutionary theory. For  example, they focus on gaps in the fossil record (many of which exist) without acknowledging the  wealth of supporting evidence. Using the Bible as an authoritative scientific source is absurd. It  would appear that ID supporters have no genuine interest in seriously engaging with the science  of evolution.  

Summary:  

The concept of GOD has manifested itself as one of the greatest and most enduring fictional  stories ever created by Homo sapiens. As with fictional stories, the concept of God has changed  over millennia to keep it real and workable. Both faith and scientific knowledge are constantly  changing. Science increasingly fills gaps in knowledge and understanding of natural phenomena,  and faith adapts to changing circumstances. Each stands on its own and is incompatible with the  other. Believe if you have to, but then, like an ignorant child, as the Bible recommends.  

Bruwer Swanepoel  

Author of Faith: Full Circle – The Religious Journey of a Baby-boomer Afrikaner  https://bruwerswanepoel.org

“The fight for women’s equality in the churches is a formidable fight because it can never be won on the turf of the traditional churches, which continue their program of discrimination each time they recycle and reframe the ancient traditions that dehumanize the female body. As long as the Bible’s devaluation of the female body as part of the natural order of creation is viewed as sacred, as holy misogyny, no reasonable argument can dislodge it. As long as the Bible’s story of the subjugation of woman is viewed as God’s deserved decree laid upon all women for all time, there can be no liberation. How much longer must women suffer the dreadful and damning consequences of the ancient male imagination, which valorized the male body while vulgarized the female, because the Bible tells us so?” (2013:153–154).

Waarom skryf ek nou vanaand hierdie stuk? Want professor Christi van der Westhuizen het pas 'n skitterende stuk op die webbladsy van Netwerk24 gepubliseer waarin sy die besluit van die sinode van die GKSA as "onverdunde vrouehaat" klassifiseer. Sy is volkome reg.

https://www.netwerk24.com/.../verset-teen-vrou-in-amp-dui...

Wat 'n mens teen die bors stuit, is dat vroue dwarsdeur die eeue in die Christelike kerke as minderwaardige wesens beskou en behandel is. Manlike besluitnemers was (en is) daarvan oortuig dat God self vroue nie hoog ag nie. Die ganse Bybel is na regte vrou-onvriendelik – vandaar DeConick se titel "Holy Misogyny" = Heilige Vrouehaat. Lees gerus Christi se artikel. En as haar argumente jou nie oortuig nie, koop April deConick se boek.

Religion has a deterministic influence on the current situation in Gaza. From both sides, the eternal unholy alliance between religion and state is unmistakably detectable in this crisis. The whole world is crying out and condemning Israel for inhumane behaviour, even genocide, as the Israeli Defense Force is pressing on with its land invasion of Gaza in its pursuit of Hamas. Western news sources put the death toll in Gaza at 24,000 at the time of this writing.

Human rights are a most laudable and commendable endeavour and are the foundation of humanism, the prevailing ethical system in, e.g. middle Europe today, where I live. I experience this daily, and it is demonstrably the foundation for a tolerant and civilised social environment and lifestyle. In addition, the tendency to sympathise with and intuitively take the side of the oppressed is undoubtedly also a praiseworthy human quality. However, in this instance, I believe there is a bigger picture. Human rights are only possible and sustainable in a democratic and free environment. And "free" in the sense of freedom of speech, movement, ownership, sexual orientation and relationships, residence, etc.

There is not and will never be a democratic and free environment under Islamic rule. The tenets of Islam make for a theocracy under Sharia law and enforced by jihad as proclaimed in the Q'uran and the hadith. It is also Islam's vision for the whole world, with no exception. Islam claims that theirs is the last and final revelation from God, and there cannot be another one. The Q'uran is God's last word, comprising all the answers to the world's problems. I have repeatedly heard these claims in the last ten years of my corporate career, working with company representatives in Egypt, Saudi Arabia, Turkey, and the Emirates. And these claims came from a.o. graduate engineers.

The indoctrination, the fear of not complying and the conviction that theirs is a superior culture are so powerful and ingrained by their holy scriptures that, in my opinion, references to moderate Islamism are an oxymoron. Here are two simple examples:

a) How many moderate Muslims publicly objected when Ayatollah Khomeini in 1989 issued a fatwa over the British writer Salman Rushdie, ordering and giving any Muslim the right to murder him on sight, anyplace, anywhere? Not a single prominent Muslim openly protested against the fatwa. When Yusuf Islam (previously Cat Stevens, a 70s British rocker) was asked if he concurred with this fatwa, his answer was: Yes, this is justice.

b) In 1786 (when America was hardly a country), pirates under Ottoman rule attacked American merchant ships in the Mediterranean, seized the cargo and killed or enslaved the crew. John Adams and Thomas Jefferson (later the 2nd and 3rd presidents of the USA) went to Tripoli to complain to the Ottoman ambassador Abdul Rahman Adja, pointing out that America never had a gripe with the Ottomans, were not part of the crusades and not involved when the Europeans fought the Muslims in Spain. Rahman's answer was simple: The Q'uran gives Muslims the right and duty to make war upon infidels, enslave or kill them, and take their property. Period.

Israel is by far the most democratic and free society in all of the Middle East among a multitude of Islam totalitarian kingdoms and dictatorships run by kings, princes, emirs, sultans and other despots. All of them hate Israel with a passion and will stop at nothing before the state of Israel is run "through the river into the ocean" and obliterated from the face of the earth. Their religion presses it upon them, not only as a right but as a duty. This hate was not born with the statedom of Israel, but I would venture as far as to say that it has been there ever since Mohammad couldn't compete with the Jews as a businessman, and when he came up with his God revelation story, the Jews were the first to reject it as nonsense. It does not matter what Israel has done in the past or will do in the future; this hate has always been there and will always be there.

Israel is fighting for its very survival as a state. It is my opinion that if Israel agrees to a long-term ceasefire and pulls back from Gaza at this point, it could be the beginning of the end of the state of Israel. It is also not unlikely that antisemitism will get another scary boost, as Jew-haters all over the world will start crawling out of the woodwork again. The democratic and free world will lose out to a backward and dangerous culture, growing in leaps and bounds as a result of indulgent riches simply oozing out of the ground.

I see a difference between terrorism and collateral damage. When a group intentionally and deterministically target innocent women, children, and even babies and indiscriminately kills, rape and murders and takes survivors into captivity - that is called terrorism. When their supporters, at the same time, gleefully participate by taking pictures and videos, sending these across the globe to celebrate the slaughter - that is called barbaric terrorism. Incidentally, in the week after this massacre, before Israel lifted a finger, Islamic supporters all over the Western world gathered in their thousands in the streets of Western capitals, celebrating the slaughter; the same as what happened in the days immediately after 9/11.

When an army declares war against terrorists and, in its pursuit of them, tries its utmost to minimise innocent deaths, made impossible by the terrorists hiding behind and using their civilian population as human shields - that is called collateral damage. In an apparent free election, the Palestinians voted a militant and fundamentalist Hamas into power in 2005 and are now suffering the catastrophic consequences.

The argument about who the land belongs to goes back a very long time but is, in my opinion, for the most part irrelevant. Colonialisation, for example, was inevitable and would have happened with any nation/civilisation/ethnical grouping in similar environments at the time (the same can be said of apartheid; it was unavoidable in some form or shape). I sum up my position on this with the following hypothesis: If, for example, Julius Malema today claims AND can prove beyond any doubt that he has Khoi San ancestry and therefore has a claim to Southern Africa, my take would be: Tough luck, go away.

Bruwer Swanepoel

Author of Faith: Full Circle – The Religious Journey of a Baby-boomer Afrikaner

PS: As a general observation, it is my opinion that all three monotheistic religions are a danger to the free, democratic, tolerant, civilised and progressive society we treasure in the Western world. At this moment in history, though, Islam has revealed itself to be, by far, the most dangerous of the three. It has been said that Islam has "bloody borders"; meaning that where Islamic states have land borders with states with other religious beliefs, there exist permanent border conflicts.

When Einstein gave lectures at U.S. universities, the recurring question that students asked him most was:

"Do you believe in God?" And his answer was, "I believe in the God of Spinoza". And according to Spinoza:

“If there is a God, he would say ...”

Stop praying. What I want you to do is go out into the world and enjoy your life. I want you to sing, have fun and enjoy everything made for you.

Stop going into those dark, cold temples that you built yourself and saying they are my house. My house is in the mountains, in the woods, rivers, lakes, and beaches. That's where I live and where I express my love for you.

Stop blaming me for your miserable life. I never told you there was anything wrong with you or that you were a sinner, or that your sexuality was a bad thing. So, don't blame me for everything they made you believe.

Stop reading alleged sacred scriptures that have nothing to do with me. If you can't read me in a sunrise, in a landscape, in the look of your friends, in your son's eyes ... you will find me in no book!

Stop asking me, "will you tell me how to live?" Stop being so scared of me. I do not judge you or criticize you, nor get angry, or bothered. I am pure love.

Stop asking for forgiveness. There's nothing to forgive. If I made you... I filled you with passions, limitations, pleasures, feelings, needs, inconsistencies... free will. How can I blame you if you respond to something that I put in you? How can I punish you for being the way you are if I'm the one who made you? Do you think I could create a place to burn all my children who behave badly for the rest of eternity? What kind of god would do that?

Stop disrespecting your peers and yourself. All I ask is that you pay attention in your life. Allow alertness to be your guide. My beloved, this life is not a test, not a step on the way, not a rehearsal, nor a prelude to paradise. This life is the only thing here and now and it is all you need. I have set you absolutely free, no prizes or punishments, no sins or virtues, no one carries a marker, no one keeps a record.

You are absolutely free to create in your life. Heaven or hell. I can't tell you if there's anything after this life, but I can give you a tip. Live as if there is not. As if this is your only chance to enjoy, to love, to exist. So, if there's nothing after, then you will have enjoyed the opportunity I gave you. And if there is, rest assured that I won't ask if you behaved right or wrong. I'll ask, Did you like it? Did you have fun? What did you enjoy the most? What did you learn?

Stop believing in me. Believing is assuming, guessing, and imagining. I don't want you to believe in me, I want you to believe in you. I want you to feel me in you when you kiss your beloved, when you tuck in your little girl, when you caress your dog, when you bathe in the sea.

Stop praising me. What kind of egomaniac God do you think I am? I'm bored with being praised. I'm tired of being thanked. Feeling grateful? Prove it by taking care of yourself, your health, your relationships, and the world. Express your joy! That's the way to praise me.

Stop complicating things and repeating as a parakeet what you've been taught about me. What do you need more miracles for? So many explanations? The only thing for sure is that you are here, alive, and this world is full of wonders.

Baruch Spinoza (Benedictus de Spinoza – a 17th-century philosopher of Portugese-Jewish origin, born in Amsterdam and considered one of the foremost and seminal thinkers of the Enlightenment).

(Happy Guide – Tony McClean Brown)

In Faith: Full Circle, I deal with Yuval Harari's interpretation of Spinoza's God.

Hoekom Suid-Afrika dalk 'n Deursigtigheidsindeks vir burgerlike organisasies nodig het

Ons leef in 'n tyd waarin burgerlike organisasies 'n groter rol speel as ooit tevore.

Hulle daag regerings in die hof uit. Hulle beïnvloed openbare beleid. Hulle voer internasionale veldtogte. Hulle verteenwoordig duisende, soms honderde duisende mense. Hulle samel miljoene rand in vir regsaksies, navorsing, opleiding, humanitêre hulp en openbare veldtogte.

Dit is nie noodwendig 'n slegte ding nie. Trouens, 'n gesonde demokrasie het 'n sterk burgerlike samelewing nodig.

Maar daar is 'n eenvoudige vraag wat selde gevra word:

Hoe deursigtig behoort sulke organisasies oor hul finansies te wees?

Hierdie vraag is nie gemik op een organisasie nie.

Dit geld vir almal.

Vir Solidariteit.

Vir AfriForum.

Vir Lex Libertas.

Vir OUTA.

Vir Corruption Watch.

Vir Gift of the Givers.

Vir Section27.

Vir die Instituut vir Rasseverhoudinge.

Vir geloofsorganisasies.

Vir omgewingsgroepe.

Vir enige organisasie wat groot openbare invloed uitoefen.

In Suid-Afrika is ons geneig om hierdie vraag deur 'n politieke bril te bekyk. As dit 'n organisasie is waarmee ons saamstem, aanvaar ons maklik dat alles in orde is. As dit een is waarmee ons verskil, vermoed ons gou die ergste.

Miskien is dit die verkeerde manier om die gesprek te voer.

Miskien behoort dieselfde maatstaf vir almal te geld.

Die meeste van hierdie organisasies voldoen waarskynlik aan hul wetlike verpligtinge. Vakbonde, nie-winsgewende maatskappye, trusts en ander entiteite het elkeen hul eie regulatoriese raamwerk. Die wet bepaal sekere minimum vereistes.

Maar die vraag hier gaan nie oor die minimum wat die wet vereis nie.

Dit gaan oor die maksimum wat openbare vertroue verdien.

Indien 'n organisasie miljoene rand per jaar ontvang, behoort die publiek maklik antwoorde op 'n paar eenvoudige vrae te kan vind:

• Waar kom die geld vandaan?

• Hoeveel kom van lede, hoeveel van donateurs en hoeveel uit ander bronne?

• Is daar 'n jongste jaarverslag wat maklik beskikbaar is?

• Is geouditeerde finansiële state toeganklik?

• Hoeveel word aan administrasie bestee?

• Hoeveel word aan die organisasie se kernmissie bestee?

• Watter beleid geld vir uitvoerende vergoeding?

• Wie hou onafhanklik toesig oor die organisasie se bestuur?

Hierdie is nie onredelike vrae nie.

Trouens, baie internasionale liefdadigheidsorganisasies publiseer juis hierdie inligting omdat hulle weet deursigtigheid bou vertroue.

Net so is dit belangrik om nie te aanvaar dat die afwesigheid van openbare inligting beteken daar is noodwendig iets fout nie. Soms vereis die wet nie dat sekere dokumente op 'n webwerf gepubliseer word nie. Soms is dit wel vir lede beskikbaar. Soms moet dit formeel aangevra word.

Maar daar is 'n verskil tussen wettige voldoening en vrywillige deursigtigheid.

Die een sê: "Ons doen wat die wet vereis."

Die ander sê: "Ons wil hê die publiek moet ons kan vertrou."

Miskien het Suid-Afrika 'n eenvoudige Deursigtigheidsindeks nodig.

Nie om organisasies volgens hul ideologie te beoordeel nie.

Nie om hulle te "vang" nie.

Maar om almal volgens presies dieselfde vrae te evalueer.

Is daar 'n jaarverslag?

Is die finansiële state beskikbaar?

Word die hoofinkomstebronne verduidelik?

Is die bestuursmodel duidelik?

Word onafhanklike ouditering gedoen?

Word die organisasie se impak gemeet?

Indien dieselfde maatstaf op almal toegepas word, verdwyn die beskuldiging van dubbele standaarde.

Dan hoef ons nie te vra of 'n organisasie links of regs is nie.

Ons vra bloot:

Hoe deursigtig is hulle?

Dit is uiteindelik nie net in belang van die publiek nie.

Dit is ook in belang van die organisasies self.

Want vertroue is nie iets wat geëis kan word nie.

Dit word verdien.

En in 'n demokrasie behoort deursigtigheid een van die belangrikste maniere te wees waarop daardie vertroue gebou word.

Miskien is dit tyd dat ons die gesprek begin.

Gister kyk ek weer die ongelooflike film, Bohemian Rhapsody (2018), wat seker een van die mees ikoniese musieklegendes se lewens op 'n kragtige en roerende manier vasvang. Rami Malek vertolk die rol van Farrokh Bulsara (beter bekend as Freddie Mercury) en sy reis na beroemdheid saam met die tydlose musiekgroep, Queen. Sedert 1975, het Queen se amptelike vrystelling van hul baanbreker album, A Night At The Opera, hulle op die voorgrond geplaas en sodanig 'n aardskuddende impak op die wêreld van musiek gehad. Mercury het 'n verhoog persoonlikheid gehad wat stadions vol mense kon opsweep en reg oor die wêreld sing mense steeds saam met Queen se grootste treffers. Freddie, as deel van Queen, was baanbrekers in die 70s.

Sedertdien het Queen (hoofsaaklik te danke aan Freddie Mercury se talent) rock -en populêre musiek vir ewig verander. Tot vandag toe nog, word hierdie musikale ikone gevier en hulle treffers verskyn op al wat 'n radiostasie -en kroeg is, se speellys. Bohemian Rhapsody is steeds een van die mees bekendste liedjies van Queen se hele musiekloopbaan en meer as 50 jaar later, bly Mercury se unieke stemklank ongeëwenaard. Helaas het Mercury nie 'n maklike lewe gehad nie. Hy was 'n gay man wat in 'n samelewing moes leef waar selfde-geslag aangetrokkenheid (homoseksualiteit) steeds 'n groot taboe was. Gevolglik was die gay-gemeenskap in die 70s hoofsaaklik ondergronds gedryf en publieke uitdrukkings van iets so eenvoudig soos liefde tussen twee mans (of vrouens), was grotendeels verafsku. Dit het veroorsaak dat Freddie HIV gekry het, dit was die oorsaak van rowwe partytjies en 'n omstrede soeke na identiteit: 'n poging tot balans tussen sy sosiale taboe seksualiteit en die kollig as hoofsanger van 'n musiekgroep. In 1991 is Freddie Mercury oorlede aan HIV-Vigs: almal onthou sy musiek, maar sy ware kern struwelinge - 'n behoefte aan aanvaarding vir wie en wat hy is, het hom in al die verkeerde mense se arms ingestuur.

Vandag het die samelewing se skok-drumpel verskuif; deesdae is daar hoofsaaklik 'n klomp halstarrige Christen-verkramptes wat met sleutelborde en slimfone, luidkeels hulmisnoeë oor die gays in sosiale media kommentaar afdelings, te kenne gee. Hoe is dit relevant tot Queen? As jy vir Frik of Susan kroeg toe vat, sal hulle "uit bollevors" (soos my koormeneer op Hoërskool altyd gesê het) in falsetto saam met queen sing as die 'Brannas' en skemerdrankies begin vloei. Skielik maak dit nie saak dat die einste hoofsanger 'n hedonistiese lewe geleef het nie. Dit is egter dieselfde kerkbank huigelaars, wat Bybel-onder-die-arm vandag loop en gays wat deur dieselfde identiteitskrisisse struwel, tot die hel verdoem. Maar saam sal hulle sing as Bohemian Rhapsody oor die radio speel. Het hulle dan vergeet dat hulle nostalgiese tiener storm-en-drang jare musiek geskep was, deur 'n gay-ikoon soos Mercury, vir die einste randfigure wat hulle so tot die hel verdoem? Ten spyte van sy beroemdheid, het Freddie Mercury nie net emosioneel nie, maar fisies ook, gely onder die indringende kruisverhore van die stoere publiek en media oor sy persoonlike lewe en seksualiteit. Natuurlik was hy meer as sy seksualiteit, tog vind ek dit redelik problematies dat ons een ou se nalatenskap vier, maar vir vreemdes word daar steeds protes aangeteken oor wie (gay) mense in hulle slaapkamer innooi? Dit verbyster my dat ons in 2026 steeds hierdie gesprek moet voer... Wanneer gaan dit end kry?

Natuurlik is dit dieselfde skare uit die grondboontjie-gallery wat hul ongevraagde menings oor ander se pasmaats lug. Dieselfde klomp huigelaars, wat dieselfde versies aanhaal en dieselfde groepe oor-en-oor teiken. Daar is klaarblyklik geen salf te smeer nie.

Maar kom ons maak hierdie blik wurms oop. Dis lank al nie meer 'n debat nie, maar 'n willekeurige verset teen verdraagsaamheid en feite. Die feit dat selfde-geslag aangetrokkenheid normaal en natuurlik is. In die fliek Bohemian Rhapsody, het die hoof-kitaarspeler, Brian May, dit raakgesê: "Americans are prudes in public, but perverts in private." Ek wil my verstout deur dieselfde te sê van die Koeksister Mafia, Sannie Suurgatte, wat hulle anti-gay geteem vir almal moet aankondig. Almal is baie lief daarvoor om die Bybel aan te haal, maar nie een van hulle weet dat die Bybel nêrens oor homoseksualiteit praat nie. Die konsep van 'n liefdevolle verhouding tussen twee volwassenes van dieselfde geslag, was nie iets wat deel gevorm het van die Bybel se morele raamwerke nie. Inteendeel, is die hele konsep 'n nuwe verwikkeling. Dis nie te sê dat dit nié in die antieke wêreld bestaan het nie: die Romeine -en die Grieke was bekend vir hul selfdegeslag praktyke as rites van passasie.

Dus wanneer jy werklik die Bybel kontekstueel getrou benader, sal jy mooi sien dat selfs seks soos ons dit vandag verstaan, geensins te doen gehad het met wié jy slaap nie. Eerder in watter posisie jy jouself plaas in enige gegewe seksuele interaksie. Dit was totaal en al taboe vir mans om 'onder' te wees en vrouens om 'bo' te wees... - volgens antieke Joodse legendes oor Lilith in die tuin van eeden, is dit waarom sy (as vrou) verdoem is. Sy het luidkeels Yahweh se instruksies verontagsaam, deur bo-op Adam te wees. En in die antieke raamwerke van die dag, was dit gesien as die vrou wat die man domineer. Vrouens was eiendom en het min- tot geen regte gehad nie.

Hulle enigste rol was om 'n nageslag te bevorder om die man se stamnaam voort te dra. Daarom, as mans in enige ander posisie as in die 'dominante' posisie hulself bevind het, was dit gesien as 'n vorm van vernedering. Daar is dalle antieke Griekse geskrifte wat handel oor moraliteit en etiek wat hierdie sentiment beaam. Kyk maar ook na die antieke muur kunswerke wat die Persiërs en die Grieke se oorloë uitgebeeld het. 'n Algemene praktyk in oorlogvoering was, natuurlik, verkragting. Nie net van vrouens nie (bv. Numeri 31), maar ook mans (bv. Rigters 19). Dit het alles te doen gehad met mag. Ná 'n vyand verslaan was, was dit 'n prominente kulturele praktyk in die antieke wêreld om die opponent te verneder en te 'ont-man', deur die verslaande op die slagveld te verkrag as 'n teken van vernedering en oorheersing.

In ander kulture, soos die Grieke, was hierdie seksuele verbintenis gesien as 'n soort inisiasie: waar seuns mans geword het en Spartaanse mans hulle kameraadskap versterk het met selfde-geslag omgang. Dit was nie die homoseksualiteit wat ons vandag ken nie: die mans was, vir alle doeleindes, 'straight'. Dit was gesien as 'n tipe van 'n hegtheids ervaring tussen mans, terwyl hulle nie by die huis en hul vrouens was nie. 'n Ander soortgelyke algemene praktyk onder die Romeine, was dat baie jonger seuns nie toegang gehad het tot tradisionele onderrig nie. Om te kon lees en skryf was beperk tot sekere groepe van die adelikheid wat privaat tutors vir hul kinders kon bekostig. Dus was geletterdheid 'n voorreg en yl gesaai onder die gepeupel. Hoe armer jy was, hoe skraler was die kans dat jy ooit geletterd sou kon word.

Gevolglik het baie ouers hulle jong seunskinders gestuur om in diens geneem te word deur Romeinse adelikes, wat nie net die kind (soms so jonk as twaalf jaar oud) betaal het vir die werk wat hy doen onder hom (as 'n werknemer) nie, maar ook baie keer misbruik gemaak het van jong seuns vir seks. Mens kan dit vandag interpreteer as 'n vorm van 'grooming' en pedofilie -en dis dié dat die bekende kerkhervormer: Martin Luther, in sy 1535 vertaling van die Bybel vanuit Latyn, spesifiek die oer-Duitse woord "knabenschander" gebruik het, in een van die vroegste Bybel vertalings in 'n leke-taal. Die antieke terme wat meeste moderne Bybels as "homoseksualiteit" vertaal, word letterlik vertaal as "om 'n kind te skend."

Nog 'n ander voorbeeld in die gesprek was die wydverspreide praktyk van prostitusie in die antieke wêreld. Spesifiek in die Bybel, in Korinte, was Griekeland bekend vir hul vrugbaarheidsfeeste toegewy aan allerlei gode soos Bacchus, Pan, Afrodite en Dionisius. In die laasgenoemde geval, was een van die grootste tempels aan die Griekse godin van skoonheid, Afrodite, propvol prostitute. Sommiges vrouens, maar daar was jong mans ook. As gevolg van die feit dat Korinte 'n hawestad was, het baie van die skepers 'n behoefte gehad om van hul drange ontslae te raak. Sommiges het die geselskap van jong mans geniet, terwyl ander vroulike prostitute verkies het. Hierdie was alles normaal gewees, omdat niemand juis 'boe' of 'ba' daaroor gesê het nie. Dis eers later, met die koms van Rome en die Stoïciste ('n filosofiese denkskool), soos Marcus Aurelius, waar die etiese raamwerke rondom seks en seksualiteit geskuif het. Skielik was daar 'n bekommernis oor gesondheid en seksueel-oordraagbare siektes, asook vrae oor wat dit beteken om 'n gematigde en gebalanseerde lewe te lei (met betrekking tot alle soort tydverdrywe: kos inname, drank, seks, moraliteit, geleerdheid, ens.)

Hierdie kritiese voornemens was nie weens homoseksualiteit nie, maar omdat mense heengegaan het en allerhande diere en mense onbeheerst mee omgang gehad het. Ja, jy het reg gelees, diere ook. Dis dié dat jy in die Ou Testament sal raaklees van mense wat verhoed word om met diere te slaap, of hul buurman se vrou, en die lys gaan aan. Dit was 'n poging om die samelewing tot orde te roep, omdat mense alreeds weens die beperktheid van medisyne en wetenskap 'n baie kort lewensverwagting gehad het. Dis te danke aan die Stoïese filosowe waar dinge soos moraliteit en etiek hoegenaamd in die vroeë kerkvaders se woordeskat ontluik het. Dit het ook ontstaan in 'n samelewing waar seks vir voortplanting geprioritiseer was en waar byvrouens ("concubines") 'n algemeen aanvaarde praktyk was in die antieke wêreld. Seks vir voortplanting was uitlsuitlik geskik vir jou vrou, terwyl seks vir plesier was uitsluitlik vir byvrouens; dis dié dat Salomo (in die Bybel) so baie vrouens gehad het.

En dan praat ons nie eers oor die Isis-kultus waarvan daar in die Bybel gepraat word in Romeine nie, waar 'n spesifieke sekte in Rome die antieke Egiptiese godin van vrugbaarheid (Isis) aanbid het, deur deel te neem aan wilde orgies. Almal het met almal geslaap en daar was geen perke nie. Weereens, in die konteks van die dag waaruit hierdie vandaan kom, dui dit dat hierdie wille orgies ter aanbidding van heidense gode- en seksuele uitbuiting (prostitusie, verkragting, en seks slawerny) die eintlike kruks van die Bybel se seks etiek was. Nie die gays nie.

Dis wel vir my ongelooflik interessant hoe daar 'n vreeslike lawaai gemaak word oor selfdegeslag verhoudings, maar niemand praat van die liefdesband tussen Dawid en Jonathan wat in die Bybel verskyn nie. Niemand gooi 'n vloermoer oor egskeidings en mishandeling in heteroseksuele huwelike wat kinders lewenslank skaad nie. Dis net sodra die pride-vlag gewapper word, wat almal skielik onthou wat die Bybel sê oor "reg en verkeerd". Buitendien, hoekom is homoseksualiteit so onnatuurlik as ons dit in diere spesies ook opmerk? Leeus, Kameelperde, Olifante, Honde, Katte, Dolfyne, Pikkewyne. Selfdegeslag aangetrokkenheid is 'n natuurlike verskynsel van natuurlike seleksie; die natuur se eie vorm van bevolkings regulasie.

So, die volgende keer wat jy besluit om jou slimfoon uit te pluk en iemand te beskuldig van allerhande sonde: doen jouself 'n guns en evalueer waar jy in jou eie heteroseksuele slaapkamer die bogenoemde antieke Bybelse regulasies oortree: is jy geskei? Het jy jou kinders binne- of buite die huwelik verwek? Het jy seks slegs vir voortplanting? Kyk jy pornografie? Kyk jy met wellus na ander mans/vrouens? Het jy al ooit jou buurman se vrou/man begeer? Het jy jou man/vrou al verneuk? En die lys gaan aan... Jy is beslis nie hierdie perfekte lelie-blank heilige nie. Sorg eers dat jy perfek is voor jy allerhande mense van sonde beskuldig, anders is jy net skynheilig. Dit herinner my aan die opmerking van Brian May vroëer: as jy in die publiek 'n preuts is, maar in privaat jouself pervers gedra, dan lieg jy vir jouself en ander. En dis 'n groter sonde om vir jouself te lieg oor jou eie tekort aan deugdigheid, terwyl jy ander mense se lewenskeuses veroordeel.

Gelukkige pride-maand! Mag dit vir al die skynheilige huigelaars 'n vreeslike ongemaklike maand wees en mag ál jou perverse geraamtes wat jy so vir ander probeer wegsteek uit die kas tuimel...

Vir meer inligting, beveel ek ten sterkste Michel Foucault se "History of Sexuality" aan. Ek verskaf 'n opsomming van elkeen van sy volumes in my doktorale tesis, hoofstuk 2: bl. 100-120. As jy nie graag die leeswerk wil aanpak nie, beveel ek vriende van my in Amerika se dokumentêr: 1946 The Mistranslation that Shifted a Culture sterk aan! Wat die laasgenoemde betref, sal jy nie 'n beter bron oor hierdie onderwerp vind nie.

Ná aanleiding van 'n onlangse plasing oor Paasfees op Nagkantoor, het ek onlangs weer die fassinerende navorsing oor die historiese Jesus herdontdek. Vir eeue lank probeer navorsers, in die teologie -en godsdiens geleerdheid, die noodsaaklike, maar verbasend onbestendige bronne versoen wat blykbaar die gebeure van Jesus se lewe en dood weergee. Die belangrikste (wat ons het) is natuurlik die vier Evangelies, wat in Koiné Grieks geskryf is sowat 40 tot 60 jaar nadat die Kruisiging na bewering plaasgevind het. Dit is iewers vêr buite Jerusalem af saamgestel, in 'n taal wat Jesus en sy dissipels nie sou geken het nie, deur skrywers wat nie ooggetuies kon gewees het nie. Steeds, bly die evangelies (en uiteraard die Bybel) 'n dokument wat misverstaan word en waninterpreteer word vir politiese -en selfsugtige ideologieë wat verdeeldheid bevorder.

Vir my is die Evangelies 'n samekoms van politiek, legende en propaganda, waaronder 'n kern van kultuur-spesifieke mondelinge oordrag en gedeelde antieke skriftradisies opspoorbaar bly. Die mees onwaarskynlike Evangelieverhale glo ek nie is daar om 'n universiele waarheid te verkondig nie. Histories gesproke, dien hulle gesamentlik 'n doel om 'n gebroke verhaal te lap – deur bekende motiewe en mites vanuit die antieke nabye-Ooste te gebruik, om teenstrydighede in die samelewing uit te stryk waarmee gelowiges van die begin af gesukkel het. Jesus is dus waarskynlik die mees veelbesproke figuur in menseheugenis. Hy word nie net in die Bybel genoem nie, maar ook in die Qur’an. 187 kere oor 93 verse. Die Qur’an erken nou wel nie Jesus se godheid nie, en beweer dat hy nie gekruisig is nie, maar dat Allah hom gespaar het; deur iemand te kruisig wat soos hy lyk om die Romeine te mislei Surah An-Nisa (4:157-158), Surah Ali 'Imran (3:55) en Surah Al-Ma'idah (5:110).

Daar is ook verskeie mites wat beweer Jesus het in Asiese lande besoek afgelê en daar gewoon. Daar is mites wat beweer Jesus het Tibet en Indië besoek om Boeddhisme en Hindoeïsme te bestudeer. Selfs Brittanje (Glastonbury en Cornwall) vir besigheid, waar hy uiteindelik onder die Druide studeer het. Ander legendes beweer dat Jesus die kruisiging oorleef het en na 'n klein dorpie in Japan, naamlik Shingo, getrek het. Volgens die Mormone het Jesus na die Amerikas verhuis ná sy kruisiging en selfs Frankryk saam met Maria Magdalena! Alhoewel hierdie idees wydverspreid is op vreemde YouTube en TikTok kort videos, is die historiese waarde (en waarskynlikheid) van al hierdie mites en legendes (om die persoon Jesus se doen-en-lates te verstaan), uiters beperk. Daar is geen historiese bewyse van Jesus buite Galilea en Judea nie. Dis dié dat navorsers en historici wyd uiteenlopende posisies oor die Jesus-figuur het. In hierdie skrywe som ek ‘n paar akademiese denkrigtings oor die historiese Jesus vraagstuk op…

Ek wil wel byvoorbaat noem: Jesus was nie wit nie. Jesus was nie Afrikaans nie. Jesus was nie 'n Christen nie. Jesus het nie 'n Bybel gehad, of 'n kerk nie. Hy het nie omgegee oor ras, seksualiteit, geslag, kultuur, geloof, of herkoms nie. Hy was baie dinge, maar hy is nie wat die moderne Christendom hom tot verhef nie. Ek dink nie eers hy het ooit bedoel of beplan om god te wees nie. Dit is duidelik aan die hand van 'n paar denkers wie ek graag volg en wie se sentimente ek hier uitlig:

KAMP 1: DR RICHARD CARRIER (JESUS AS MITOLOGIESE FIGUUR)

Richard Carrier is 'n Amerikaanse historikus en skrywer wat veral bekend is as die wêreld se voorste akademikus wat die "Jesus Mythicism"-teorie bevorder. Hy het 'n doktorsgraad in antieke geskiedenis van die Columbia Universiteit.

Die mees algemeen verwysde kamp (wat Emwee deurgaans toon) beweer Jesus was ‘n mite ("Jesus-mitisisme"): ouens soos dr Richard Carrier sê dat Jesus ‘n selestiële mite was, wat later ‘n historiese persoon geword het. Carrier noem dat die vroeë Christendom nie geglo het Jesus was ‘n mens wat die aarde bewandel het nie. Eerder dat hy ‘n vooraf bestaande selestiële figuur was (soos ‘n engel of ‘n goddelike wesen). Carrier se perspektiewe is gegrond op die Pauliniese geskrifte en die Evangelies. Sy hooftesis is dat die evangelies deur ‘n proses van euhemerisasie gegaan het, waar die vroeë Christelike persepsies oor Jesus gegrond is in herwinde (bestaande) antieke mites en allegorie tradisies in die antieke nabye-Ooste. Daarom sluit Carrier Jesus in as gelykstaande aan mitiese figure soos Oedipus, Herkules en Romulus.

Carrier basseer sy kritiek hoofsaaklik op die Pauliniese geskrifte, waar Paulus nie die evangelies se narratief steun deur te praat van Jesus se vroeëre aardse bediening nie. Paulus se uitgangsput steun hoofsaaklik op die voorpogestelde idee dat Jesus gekruisig is en opgestaan het vir die mens se inherente sondige natuur. Carrier noem dat Paulus se sienswyses verleën uit geykte mites in ander godsdienstradisies en persoonlike onthullings vanuit die Ou Testament (soos Moses by die tent van Ontmoeting en Elia met die Engel wat aan hom verskyn het). Teen hierdie agtergrond, is Paulus se eie hervertelling van Jesus die van ‘n goddelike wesen, eerder as ‘n historiese figuur. Saam met ander kritiek bekragtig Carrier sy sentimente op grond van die Bayes-teorie. Carrier het wiskundig en statisties (op grond van 22 karaktertrekke wat Jesus met ander mitologiese figure deel) bereken dat die waarskynlikheid van Jesus as ‘n historiese figuur 1 in 12,000 is en dus ‘n 33% kans (op grond van historiese bewyse) dat Jesus bestaan het.

Carrier en sy eweknieë se persepsies is deeglik en daar is etlike waarhede (m.b.t. allegorie en mitologie) wat teenwoordig is in die tweede-eeuse Christendom se persepsies en die evangelies se propagandistiese hervertellings van Jesus as “die Seun van god” en “gebore uit ‘n maagd”. Helaas is ouens soos Carrier se “mitiese Christus” posisie, nie ‘n algemeen aanvaarde tesis nie. Dit bly ‘n minderheids standpunt en reflekteer nie die breër historiese konsensus nie.

KAMP 2: DR BART EHRMAN (JESUS AS APOKALIPTIESE JOODSE PROFEET)

Bart Ehrman is een van die wêreld se mees bekende en invloedryke Nuwe-Testamentiese geleerdes. Hy is 'n professor aan die Universiteit van Noord-Carolina en 'n kenner van tekstuele kritiek (die studie van hoe antieke manuskripte verander het).

‘n Ander meer prominente navorser soos dr Bart Ehrman, neem weer die hoofstroom posisie en redeneer dat Jesus van Nasaret ‘n historiese figuur was. Dis wel later wat Jesus ‘n Apokaliptiese Joodse profeet geword het wat geglo het die wêreld word oorheers deur bose magte. Ehrman grond sy perspektief op die evangelies, wat gesamentlik van ‘n verskeidenheid onafhanklike skriftradisies en bronne gebruik gemaak het. Die bronne staan bekend as “Q (Quelle)”, “L (Leke/Lukas)”, en “M (Markus/Matteus)” waar die sinoptiese evangelies (Markus, Lukas en Matteus) ook van mekaar gekopieër het of dieselfde skriftradisies en bronne geraadpleeg het.

Die historiese betroubaarheid van sommige evangelies word egter steeds betwis (bv. Markus se betroubaarheid is slegs tot en met Hoofstuk 14), ten spyte van hulle ooreenstemmings oor sekere gebeure. Daarmee saam wend Ehrman, Paulus se briewe –en etlike historiese opmerkings oor Jesus deur historici soos Josefus, Plinius, Tacitus en Suetonius aan om te steun dat Jesus as ‘n historiese figuur gereken word. Weereens, is die fynere besonderhede oor die aard en persoon van Jesus (saam met kern gebeure in die Bybel) ‘n hoogs onduidelike raaisel en word betwis onder geleerdes. Daar is wel algemene konsensus dat sekere dinge wèl moontlik historiese gebeure was (nl. die kruisiging, Jesus se tempelbesoeke, sy berg prediking, sy inhegtenisneming, en sy geboorte). Maar ook sodra jy in die fyner besonderhede delf, word dinge minder duidelik en die feite vervaag.

Daarom is Jesus kwansuise opstanding uit die dood, sy wonderwerke, die tempelskeuring, sy woorde aan die kruis; hoe lank hy gekruisig was en wie eerste by die graf aangekom het en wie - wat gesien het, histories onder verdenking. Ehrman beweer dat diegene wat Jesus “gesien” het ná sy dood, het gely aan rou-geïnduseerde hallusinasies, of soortgelyke sielkundige fenomene. Dr Ernest van Eck (voormalige Nuwe Testamentikus aan die Universiteit van Pretoria) beaam hierdie sentiment aan die hand van Gerd Lüdemann wat dit "massa-psigologie" en "massa-ekstase" genoem het. Dit is dus histories subjektief. Wonderwerke, maagdelike geboortes, transmutasie, en opstanding uit die dood is nie histories-waarskynlike gebeure nie, maar teologiese hervertellings en kan dus nie bewys word nie.

Ehrman noem ook dat Jesus nooit homself gereken het as god nie; ‘n standpunt wat ook gedeel word deur dr Peter Nagel van Stellenbosch Universiteit in sy ontleding van die Griekse woord θεος (“god”); waar hy redeneer dat Jesus as ‘n “theos”, nie kwalifiseer onder die vroeë Christelike verstaan van die woord nie. Ehrman voer ook ‘n soortgelyke standpunt aan, maar grond dit in die Ou Testamentiese Joodse tradisie van ‘n apokaliptiese messiaanse figuur. Die Jode het geglo dat ‘n messias nie ‘n gekruisigde martelaar sou wees nie, maar (soos in Islam ook) dat hy ‘n militêre stryder sal wees wat met die hemel se engele as ‘n selestiële weermag agter hom sy volk sal kom bevry. Dit val onder eskatologie.

Verder sê Ehrman dat Jesus se verwysing na ‘n koninkryk nie praat van ‘n geestelike hiernamaals (of ‘n spirituele bewussyn nie), maar ‘n aardse, politiese bestel: waar armoede, lyding, siekte en onderdrukking tot niet sal gaan. En dat Jesus saam met sy twaalf dissipels daaroor sou heers. Hierdie bestel sou bewerkstellig word deur die omverwerping van die korrupte Romeinse regering, deur ‘n kosmiese regter (wie Jesus die “Seun van die Mens” genoem het). Daarom, beweer Ehrman, dat Jesus se kruisdood ‘n politiese teregstelling was waar Jesus nie doodgemaak is weens beweerde godslastering nie, maar sy poging tot hoogverraad. Jesus was gesien as ‘n politiese opruier wat ‘n bedreiging vir die Romeinse prefektuur ingehou het.

KAMP 3: DR ELAINE PAGELS (JESUS AS ESOTERIESE WYSHEIDSLEERAAR)

Elaine Pagels, née Hiesey, is 'n Amerikaanse godsdiens geskiedkundige. Sy is die Harrington Spear Paine Professor (Emeritus) by Princeton Universiteit. Pagels het in diepte navorsing oor Gnostiek en die vroëe Christendom gepubliseer. Sy is veral bekend vir haar baanbrekerswerk oor die Nag Hammadi-geskrifte en vroeë Christelike geskiedenis.

Pagels se sentiment is nie eenstemmig met Ehrman óf Carrier s'n nie, maar is meer gefokus op die diversiteit van die vroeë Jesus-beweging. Pagels beweer dat daar nie een enkele homogene Chistendom was nie, maar verskeie soorte (onderskeidelik Ortodoks en Gnosties). Pagels se hooffokus is wel op die “Gnostiese” beweging onder die tweede-eeuse Christendom. Sy beweer dat Jesus ‘n mistiese wysheidsleeraar was, wat gelykstaande aan figure soos Boeddha of Hermes Trismegistus was. Hy was dus ‘n esoteriese/mistiese verligtingsdenker wat ‘n geestelike (innerlike) herlewing in sy mense wou aanwakker. Waar hy mense bewus wou maak van geheime, innerlike, geestelike kennis. Pagels se sienswyses is hoofsaaklik gebasseer op die apokriewe Evangelie van Thomas (‘n versameling van 114 “geheimlike” leringe van Jesus, wat ontdek is in Egipte in 1945).

Sy beweer dat die sentimente daarin ouer is as die idees teenwoordig in die sinoptiese evangelies (Matteus, Markus, Lukas). Asook ander soos die Johannes evangelie; wat Pagels beweer geskrewe was as ‘n teenargument vir Thomas se evangelie. In haar standpunt redeneer Pagels dat Ortodokse (tradisionele) Christelike leringe ‘n wesenlike onderskeid tref tussen die skepper en die skepping. Sy verskil dus met beide Carrier en Ehrman en voer aan dat vroeë Gnostiese Christen-tekste ‘n meer gelykstellende sentiment handhaaf, waar die onderskeid eerder ‘n soort eenheid word. Dus, is die skeiding tussen die “sacred” en “profane”, soos Mircea Eliade dit noem, een en dieselfde ding. God is in jou, nie buite jou nie. Jy is god en god is jy. Die gnostieke tradisies, waarteen Paulus homself gereeld uitspreek in sy briewe as 'dwaalprofete', beweer dat elke persoon ‘n “heilige vonk” in hulle het; afkomstig van dieselfde bron waaruit Jesus vandaan kom. Pagels voer dus aan dat Jesus se hoofdoel was om mense bewus te maak van die heilige natuur wat in hulle is, eerder as die aanbidding van ‘n eksoteriese heiligheid.

KAMP 4: DR DAN MCCLELLAN (JESUS AS SOSIALE EN GODSDIENSTIGE HERVORMER)

Dan McClellan is 'n Bybel- en Godsdiens geleerde by die Universiteit van Exeter, wat bekendheid verwerf het vir sy vermoë om komplekse akademiese navorsing deur sosiale media (soos TikTok en YouTube) toeganklik te maak. Sy benadering word gedryf deur sy slagspreuk: "Data > Dogma." En dit dien ook as die naam van sy YouTube-podsending.

Laastens, is daar dr Dan McClellan; McClellan, ’n Bybelwetenskaplike wat bekend is vir sy "data bo dogma"-benadering, beskou die historiese Jesus deur ’n streng histories-kritiese lens. Hy onderskei duidelik tussen die "Jesus van geloof" (teologiese konstruksies) en die "historiese Jesus" (wat deur akademiese data ondersteun kan word). McClellan stem saam met die wetenskaplike konsensus dat ’n historiese Jesus waarskynlik bestaan het, en hy beskryf hom (nes Bart Ehrman) as ’n rondtrekkende apokaliptiese Joodse prediker van Galilea wat geglo het dat die einde van die era op hande was. McClellan beklemtoon gereeld dat daar geen direkte argeologiese bewyse vir Jesus se bestaan is nie, soos inskripsies of fisiese oorblyfsels. Hy merk wel egter op dat dit tipies is vir byna almal uit daardie tyd en streek wat nie aan die elite-klas behoort het nie.

McClellan voer aan dat ons nie met sekerheid kan weet watter spesifieke woorde in die Nuwe Testament werklik deur Jesus gesê is nie. Hy meen dat die meeste "woorde in rooi" waarskynlik latere wysigings of uitvindsels deur die Evangelieskrywers is om hul eie retoriese en teologiese doelwitte te dien. Vanuit ’n histories-kritiese perspektief argumenteer McClellan dat Jesus in die vroegste Nuwe-Testamentiese tekste nie as god uitgebeeld word in dieselfde sin as moderne Trinitariese teologie nie. Hy suggereer dat hoewel sommige skrywers Jesus as ’n goddelike wese of "draer van die Goddelike Naam" gesien het, die idee dat hy "een in wese met die Vader" is, ’n latere ontwikkeling was.

McClellan lewer ook gereeld kritiek op die "minimale feite"-argument wat dikwels deur Christelike apologete gebruik word. Hy wys daarop dat historiese konsensus oor ’n feit (soos die kruisiging) nie outomaties ’n bonatuurlike gevolgtrekking (soos die opstanding) binne ’n histories-waarskynlike raamwerk regverdig nie. Wat Dan McClellan se benadering uniek maak (veral op sosiale media), is sy fokus op kognitiewe wetenskap en die streng skeiding tussen die akademie (godsdiens geleerdheid) en belydenis (teologie). Anders as baie tradisionele geleerdes wat argumenteer dat Jesus óf God óf 'n mens was, gebruik McClellan die konsep van "Divine Agency". Hy stel voor dat Jesus in die vroegste tekste gesien word as iemand aan wie god se spesifieke magte en naam gedelegeer is, eerder as om "ontologies" (in wese) dieselfde as God te wees.

Om McClellan se spesifieke siening van Jesus se identiteit beter te verstaan, moet mens kyk na die historiese konteks waarin hy Jesus plaas. Hy probeer Jesus stroop van alle latere kerklike leerstellings (dogma) om te sien wat die historiese data oor hom sê. Hy deel Bart Ehrman se uitgangspunt oor die apokaliptiek: Jesus het geglo die huidige wêreldorde was sleg en korrup, dat god binnekort sou ingryp om die bose magte te vernietig. Dat die "koninkryk van God" op aarde gevestig sou word tydens Jesus se eie lewe of kort daarna. Asook wanneer Jesus van die "Seun van die Mens" gepraat het, het hy moontlik na 'n hemelse politiese figuur verwys wat hierdie oordeel sou bring, eerder as na homself in 'n goddelike sin.

Hy sien Jesus dus nie as iemand wat probeer het om die Jodedom te verlaat of te vernietig nie, maar eerder as iemand wat dit van binne af probeer hervorm het. McClellan wys daarop dat Jesus se boodskap oor die "Koninkryk van God" 'n direkte uitdaging was vir die bestaande sosiale orde. In 'n samelewing waar status, rykdom en reinheid alles bepaal het, het Jesus Mense aan die rand van die samelewing (armes, siekes, tollenaars) as die belangrikste burgers van God se koninkryk verklaar. Jesus se lering Geleer dat die "laastes die eerstes sal wees," het 'n radikale sosiale omkering voorgestel.

Jesus het nie die Joodse Wet (Tora) verwerp nie, maar hy het geveg oor die interpretasie daarvan. McClellan argumenteer dat Jesus se debatte met die Fariseërs tipies was van Joodse geleerdes van daardie tyd. Jesus se hervorming het gefokus op barmhartigheid en geregtigheid eerder as net die noukeurige nakoming van rituele en reëls (soos die Sabbat of koswette). Hy het ook voorgestel dat mense nie net deur die amptelike kanale (die priesters en die Tempel) toegang tot god se vergifnis en guns gehad het nie. Die belangrikste oomblik van Jesus as hervormer was sy optrede in die Tempel. Vir McClellan was dit nie net 'n godsdienstige protes nie, maar 'n sosio-ekonomiese een. Die Tempel was die ekonomiese hart van Judea en eur die tafels om te gooi en mense met swepe te slaan, het Jesus die korrupsie en uitbuiting van die armes deur die priesterlike klas aangeval. McClellan beklemtoon dat dit juis hierdie "hervormingsaksie" was wat die owerhede oortuig het dat hy doodgemaak moes word, omdat hy die stabiliteit van die status quo bedreig het.

SLOTSOM:

Elkeen van hierdie denkers verklap iets van die historiese Jesus: allegories, mitologies, apokalipties, misties en gnosties. Jesus was ‘n sosiaal-politiese vryheidsvegter teen Romeinse en Priestelike onderdrukking: ‘n verligte denker en doener wat mense wou bekragtig met self-bewustheid oor hul karakters en optredes. Sy fokus op insluiting van gemarignaliseerdes en kritiek teen die elites, was wat die heersende bestel bedreig het (beide polities en godsdienstig); en toe veroorsaak het dat hy as ‘n nederige skrynwerker/sosiale hervormer terregestel is. Wat hy gesê het, het verdrukte mense bemagtig in hulle onderdrukking. Jesus het 'n volk hoop gegee, daarom het hy ‘n mitologiese figuur geword as ‘n simbool van onsterflike hoop vir desperate randfigure – alles in een.

Sy uitgangspunte het nie mense aangemoedig om ‘n godsdienstigheid of rituele te ontwikkel nie. Hy het medemenslikheid probeer inspireer en self-bemagtiging probeer aanwakker. Sy beskerming van die verdruktes (armes, weduwees, weeskinders) en wending vir geregtigheid asook aanspreeklikheid teenoor die magtiges (politici, godsdiens leiers, en godsdienstiges) het hom ongewild gemaak. Sy oordeel was gereserveer vir onreg soos uitbuiting en selfsug, maar ook aanvaarding vir diegene wat die samelewing maklik verstoot (sekswerkers, vrouens, ander rasse -en jongmense). Jesus se bekende gelykenisse wou nie 'n geestelike herlewing skep nie, maar was bedoel om inslag te vind by ‘n ongeletterde -en onopgevoede samelewing wat nie kon lees of skryf nie.

Hy het nie kerke gebou, Bybels uitgedeel, evangeliseer, of lofliedere gesing nie. Hy wou hê mense moes beter wees, want hy het in elkeen se potensiaal geglo om ‘n beter wêreld te skep deur beter mense te wees. Jesus het homself nooit as 'n "Christen" gesien nie. Hy was 'n Jood wat binne sy eie kultuur en godsdiens probeer het om 'n etiese en apokaliptiese vernuwing teweeg te bring. Die idee dat hy 'n "nuwe godsdiens" gestig het wat die Jodedom vervang het, is 'n latere teologiese konstruksie deur die vroeë kerk, wat nie histories gegrond is nie. Hoe Jesus gevolglik vandag misbruik word vir hoofstroom Christelike aanbidding, kerkgeboue, sametrekke, evangelisasie, moralisering, indoktrinasie en politiese deug pronkery: is alles deel van dié a-historiese Christelike kultuur wat Jesus in ‘n afgod omskep het, eerder as 'n simbool vir sosiale geregtigheid.

Christene glo vandag die perfekte wêreld bestaan eers ná die dood in 'n hiernamaals en daarom hoef hulle nie daarop te let om ordentlike mense te wees nie. Ek blameer Paulus daarvoor, maar ook die wesenlike vroeë kerk wat wou muntslaan uit Jesus se nalatenskap. Nou sit ons met biljoene Christene wat eiegeregtigheid, aanbidding van Bybeldogma, rituele en uitverkorenheid bo medemenslikheid en sosiale geregtigheid prioritiseer...

"Die Duiwel is die beste vriend wat die kerk nog gehad het, want hy hou hulle nog al die jare in besigheid." - Anton LaVey (Stigter van die Church of Satan).

Is die wêreld besig om mal te word, of is dit net ek? Van al die belaglikhede wat tans aan die gebeur is: Pete Hegseth wat homself en twee ander VSA-amptenare in 'n KI-gegenereerde kort-video uitbeeld as Tempeliers; AfriForum wat met vroom gesigte vir Trump soebat om vir Fikile Mbalula te straf (eerder as Suid-Afrika), en Donald Trump wat gedurig maak of hy met die Iranese onderhandel vir 'n skietstilstand. Nou, is dit hoofnuus dat die Pous, Leo XIV, 'n spesiale beraad hou vir duiweluitdrywers. Dit nadat die Internasionale Vereging vir Duiweluitdrywers (AIE), hulle kommer uitgespreek het oor "stygende gevalle van Okkulties-verwante praktyke en geestelike versteurings".

Dié klomp fanatici het ’n verslag voorgelê aan die Pous oor die toenemende voorkoms van 'gevalle wat verband hou met okkultisme, esoterisme en Satanisme', asook die 'geestelike gevolge' wat hulle glo dit vir baie mense inhou, of so het die Katolieke Kerk se nuuskanaal berig. Tydens die vergadering het die Vereniging, die Pous bepleit om te verseker dat elke Katolieke kerk in die wêreld bemag word met een of meer opgeleide duiweluitdrywer-priesters. Vader Francesco Bamonte, ondervoorsitter van die AIE, het gesê dat die verontagsaming van hierdie bekommernisse, "baie gelowiges sonder ’n voldoende reaksie op ernstige geestelike lyding laat, wat hulle soms na ontoepaslike oplossings dryf."

Tydens die oudidiënsie, is die middeleeuse Guidelines for the Ministry of Exorcism ('n 300-bladsy hardeband teks) ook aan die Pous oorhandig; saam met ’n beeld van die Aartsengel Migael, vanaf die heiligdom van Monte Sant’Angelo,' soos EWTN Vatican berig. Die AIE, met sy hoofkwartiere in Rome, is boonop ook die hoofonderwerp van 'n 2023-fliek: The Pope’s Exorcist, waar Russell Crowe die hoofrol van Gabriel Amorth vertolk. Die beraad met die Pous is op 13 Maart gehou, maar wass Maandag vir die eerste keer aangemeld in nuuskanale.

Mens sou natuurlik dink dat sulke waansinnighede nie in 2026 meer 'n ding sou wees nie, maar helaas, hier sit ons...

Gevolglik dink ek dis nodig vir 'n bietjie "mythbusting."

Baie mense sal natuurlik onthou van die destydse "Satanic Panic" wat Suid-Afrika en groot dele van die wêreld (nl. Amerika, Australië en die Verenigde Koningkryk) op horings geneem het. Rodney Seale en kie het na skole toe gekom en langspeelplate van AC/DC agteruit gespeel, om versteekte duiwelse boodskappe te ontbloot. Daarna bid hulle en deel traktaatjies uit wat waarsku teen die gevare van Satanisme. Dokumentêre was op TV uitgesaai, waar ouens soos Kobus 'Donker' Jonker, die mite van "Okkulte misdaad" aanblaas. Vandag het ons Temu-huigelaars, soos Riaan Swiegelaar, wat muntslaan uit sameswerings staaltjies as 'n eks-Satanis wat Afrikaanse Christen-tannies boei.

Terugskouend erken navorsers wêreldwyd in die geskiedenis, media, sielkunde en godsdiens geleerdheid; dat hierdie persepsies maar net produkte van morele paniek was. 'n Wydverspreide neurose, ten einde van die twintigste-eeu, waar die samelewing 'n nuwe tydsgees ingetree het en die Duiwel (saam met swartes en kommuniste) was 'n wesenlike bedreiging vir volk en vaderland.

Die Sataniese-paniek was dus niks anders as 'aragnofobie' (vrees vir spinnekoppe) of 'koutaliafobie' (vrees vir lepels) nie. 'n Irrasionele vrees. Die enigste onderskeid wat egter hier getref kan word, is wel dat spinnekoppe en lepels bestaan. Baie gelowiges gaan waarskynlik vurig met my hieroor verskil en die holruggeryde rympie herhaal wat lui: "die grootste truuk wat die Duiwel nog getrek het, is om vir mense te oortuig dat hy nie bestaan nie." Hierdie (en ander grappies wat jy nie vir jou verligte vriende kan vertel nie) is die kernargument agter my standpunt. Dis irrasioneel en beuselagtig. Ons lewe nie meer in die Donker-eeue waar jy verkoues met gebottelde bok-poepe behandel, of sterk vrouens as hekse op brandstapels verbrand omdat hulle 'n moesie êrens het en verkies om siektes met kruie te behandel, eerder as met gebed nie.

Vandag het ons die wetenskap, waar empiriese bewyse geestelike verdagmakery vervang. Te danke aan psigiatrie is ons bewus van mense met skisofrenie, dissosiatiewe persoonlikheidsversteuring en allerhande ander sielkundige kondisies, soos uiteengesit en verduidelik in die DSM-5: dis nie demoniese besetenheid nie, dis jou brein. Ons weet ook, volgens seksuloë, dat seksualiteit op 'n spektrum bestaan en dat homoseksuele verhoudings nié abnormaal of onnatuurlik is nie. Veral siende dat seks vir plesier (buite voortplanting en die huwelik) nie 'n sonde is nie, maar 'n natuurlike biologiese behoefte (soos honger en dors) is. Selfs diere spyker vir plesier en niemand beskuldig hulle van duiwel-aanbiddery nie!

Verder, gesaghebbende navorsing van antropoloë -en genetici toon ook weer dat mense wat transgender is, ook nie meer afwykend of sielsiek is nie. Biologiese navorsing toon selfs ook dat geslagtelikheid en 'gender' twee verskillende (onafhanklike) dinge is, maar dat albei nie noodwendig 100% binêr is nie. Hierdie denke is deel van ons samelewing en ons aanvaar hulle as vanselfsprekend. Hulle is nie demonies of Satanies nie, want hulle bied geen gevaar vir kinders of gewone mense nie. So kan ons aangaan met 'n hele lys vol dinge: van swart boks-haarkleursel, tot die Goth-subkultuur, Heavy Metal en Feminisme. Die dae van dinge as "demonies" of "Satanies" brandmerk (net oor jy dit nie verstaan nie) is verby.

So, waarom is (oënskynlik) progressiewe Pouse soos Leo XIV besig om hierde ouens aandag te gee?

Een van die verskeie redes wat die Duiweluitdrywers as bekommernis aanvoer, is dat die kerk-banke leegloop en mense wegdraai van god af. Dat hulle toenemend hulleself begewe in 'sonde' en daarom draai hulle na esoteriese, of magiese praktyke, as oplossings. Hierdie is immers kerk-taal vir: "jongmense wil nie meer mis toe kom nie- en ons kerkbanke is vol oubene wat nie meer tiendes kan bekostig nie." Hulle is dus bekommerd dat die Katolieke kerk, nes die Britse monargie, 'n simboliese instelling word wat se bestaan aan die lewe gehou word deur hul weelderige seremonies en eeue-oue tradisies wat toeriste lok. Niemand stel regtig meer belang in die kerk as geheel nie, juis omdat veral die Katolieke kerk uitmodies is. Hy het soos sy ander tradisionele Christelike geloofsgenote, 'n dogmaties-uitgedateerde instelling geword. Boonop is die ouderdom van meeste kardinale itussen 70 en 80 jaar. Dis immers die geledere waaruit die Pous kom, sy eweknieë.

En terwyl 'n klomp duiweluitdrywers die wêreld beskuldig van 'n "toename in Satanisme"; kan dié klomp ooms nie die altaar seuntjies uitlos nie. Dis nou nie as of die Pous 'n spesiale beraad hou oor pedofiele onder die Vatikaan-amptenare en die breër Katolieke bisdom nie. Soos die Epstein-sage in Amerika, word skuldiges se skandale onder die mat ingevee. Die Katolieke kerk neem dit wel 'n stap verder en pos maar net die skuldige priester na 'n ander gemeente toe. Dan wonder hulle hoekom mense groener weivelde elders gaan soek? Daar is nie 'n toename in mense wat hulself begewe in "Sataniese sektes" (soos Biskop Karel Orlita and Vader Francesco Bamonte beweer het) nie, afhangende van wat bedoel word daarmee. Dis egter wel tipiese panieksaaiery deur 'n klomp verkramptes wat bang is dat hulle irrelevant word en binnekort regte werke moet gaan soek.

Die rykste kerk in die wêreld is besorg oor hulle geld-koffers en nou moet hulle met verskonings opkom om nuwe belangstelling in die kerk te kweek: hulle oplossing? Duiweluitdrywers! Volgens die Katolieke kánon, is dit nou nie soos die skouspelagtige Latyn-prewelende priesters wat jy in Hollywood-flieks sien nie, maar eerder 'n 'deernisvolle praktyk" en 'n integrale deel van die Katolieke sakramente. Hulle moet tog die arme skapies teen die 'brullende Leeu' van 'n Satan beskerm! Nie teen werklike probleme soos hongersnood en armoede, of doeltreffende bemiddelary in wêreld oorloë nie. Die Pous skryf net 'n toespraak in Latyn, terwyl hy die klomp kwaaddoeners op sy goue troon verdoem en dan is dit die hele internet vol, maar niemand hou op baklei nie. Dis mos goed genoeg!

Nouja toe. So kan hulle nie kla as gemeentes leegloop en hulle rûe op god draai nie. Dis wel makliker om die duiwel te blameer vir jou eie tekortkominge -en op uitgedateerde vrese te sinspeel om mense kerk toe te dryf. Dis tog waarmee die kerk al eeue goed is, aldan nie? As dit nie vir die Duiwel was nie, het selfs die rykste en mees populêre kerk in die wêreld, 'n stoflike relik geword. As ek die duiwel was, het ek my pond vleis kom eis!

Sela.

Dertig jaar gelede is Suid-Afrika se grondwet amptelik aangeneem en in die wetboeke ingeteken. Hierdie jaar November, sal dit amptelik drie dekades gelede wees, toe Nelson Mandela (in 1996) die wet aangekondig het. En steeds, ten spyte van ons land se uitdagings, bly dit een van die beste grondwette in menseheugenis. Een van die grootste voordele van die grondwet, was dat die kerk en staat van mekaar geskei is. Dat godsdiens in die publiek beoefen mag word, maar met sekere voorwaardes en op 'n vrye en gelyke basis, sonder dwang.

Tog, is my skrywe nie 'n regsgeding of 'n relaas oor die gereg nie. Nee. Dit gaan veels dieper as dit. Hierdie is eerder 'n stel kritiese vraagstukke waarmee ek worstel, wanneer dit kom by die (op-die-oog-af uitsluitende) konfessionele benaderinge van sekere universiteits teologiefakulteite, in ons land.

Dit klink seker dom om te vra: as god afwesig is in al die ander universiteit lesingsale, waarom is hy nog aanwesig in geesteswetenskap lesingsale? Waarom geniet Christenskap prioriteit bo ander godsdienste in dié publieke instellings? Is konfessionele teologiese fakulteite net besig met wetenskaplik-akademiese deugpronkery? Waarom (ná 30 jaar) het ons so min inklusiwiteit teenoor ander godsdienste wat nie Christonormatief is nie? Waar trek mens die lyn tussen fakulteite, kweekskole en bybelskole? Hierdie is die dinge waaroor ek gereeld wonder, maar soms te bang is om te uiter. Veral omdat ek bestaande ordes en heilige koeie gelyktydig onder verdenking plaas. Daarom het ek gedink ek wil hierdie wit Olifant(e) in die breekware winkel aandurf... Ek kan nie waarborg dat ek dit doeltreffend kan beantwoord nie, maar eerder dat ek dit hier laat as stof tot nadenke vir voortgaande gesprekke.

Dit het begin op Facebook

Noudiedag blaai ek rustig deur my Facebook-tydlyn, terwyl ek 'n breek vat van 'n navorsingsartikel waarmee ek besig was. Terwyl ek nog so blaai, beland 'n foto van die Universiteit van Pretoria Teologiefakulteit se amptelike akademiese opening; toevallig op my skerm. 'n Eenvoudige onindrukwekkende plasing met 'n foto van die spreker (Prof Dirk Human) in die Aula. Gepaart gaande is 'n kort byskrif met 'n skakel na 'n langer berig toe wat verslag doen: "Wat as Prediker, die Bybel se mees pessimistiese teks, veels eerder sy mees hoopvolste is?" lui die artikel se onderopskrif.

Prof. Human, die adjunkdekaan navorsing en nagraadse studies in die Fakulteit, het luidrugtig uit Prediker gelees met 'n boodskap van hoop en motivering vir beide die studente, akademici en ander bywoners. Dit is die eerste jaar wat ek dit nie (in persoon) meemaak nie, nadat ek my Doktorsgraad afgehandel het in 2024. Die feit dat daar steeds slegs uit die Bybel gelees word, het my wel tog (soos verskeie kere al vantevore) met ongemak gelaat. Dis die soort ongemak waaroor ek nog altyd op my tong moes byt, anders ontstel ek die kerk (soos ek laasjaar het, ná ek drie weke aaneen sensasioneel in Rapport se Sondag-koerant verskyn het, oor ek publiek uitgevaar het teen Ernst Roets). Om nie te praat van my DailyMaverick opiniestuk oor Charlie Kirk in Oktober 2025 nie. Ek dink my senior kollegas ervaar steeds angs wanneer hulle elke keer my naam êrens lees of hoor; weens al die golwe wat ek al gemaak het in die engeltjie fabriek. Ek skei immers eerstejaars en akademici soos Moses met die rooisee, weens my aweregse uitgesprokenheid. Ek troos my wel daaraan dat ek nie 'n Ferdie Mulder is nie.

Dit daar gelaat. Terwyl ek myself verkyk aan hierdie storie op Facebook; toe ek weer sien, het ek heel diplomaties en deurdag (in die kommentaar-afdeling); my misnoeë met die Teologiefakulteit se Christelike opening te kenne gegee. Ek onthou (in die verlede) die ongemaklike gesigsuitdrukkings by sommige van die Universiteitsbestuur, wat gelyk het of hulle onder dwang deur die langdradige liturgiese formaliteite moet wroeg. My ontsteltenis, moet ek myself in die rede val, is nie weens die droewige homeletiek nie. Eerder dat dit minder soos 'n openingseremonie voel en meer soos 'n kerkdiens uit die middeleeue. Dan staan jy. Dan sing jy. Dan lees iemand 'n Bybelvers. Dan herhaal jy een of ander kategisme (of credo); soms is dit 'n soort predik-en-gehoor antwoord homiletiese rympie. Dan staan jy en sing jy weer. Dan is daar 'n skuldbelydenis.

Dis as of 'n hele poespas kerkdenominasies se gewoontes in Afrikaans en Engels saamgegooi word en jy moet net kop hou en wakker bly. Jy kan dit nie verduidelik tensy jy self daar was nie.

Desnieteenstaande, waaraaan ek sedert 2017 se eeufeesvieringe, 'n kleintjiedood het: is die Christelike eksepsionalisme, terwyl die Fakulteit 'n naamverandering (as 'Fakulteit Teologie én Relegie) ondergaan het. Dit het destyds met groot feesviering, lof en lesings gepaart gegaan. Hoewel die naam al is wat oënskynlik verander het, nie die omgewings kultuur nie. Waarom anders dan, geniet die Bybel nogsteeds voorrang? Nie net die akademiese opening nie, maar vir alle teologiese fakulteit akademiese aangeleenthede. Wat van die Torah, die Koran, of die Bhagavid-Gita?

Ek weet van verskeie Moslems, Jode en Hindoes, wat by die fakulteit hul kwalifikasies behaal het. Behoort hulle nie ook ingesluit te word vir deelname aan hierdie belangrike aangeleentheid nie? Tensy ek dit mis het, is dit immers hoe ek die 'nuwe' fakluteitnaam en daaropvolgende beleid verstaan het. Dat die langtermyn vooruitsigte van die fakulteit (as beloftes tydens die eufeesverrigtinge in 2017) tog inklusiwiteit was/is en dat niemand weggewys sal word nie. Juis weens ons land se geskiedenis. Waarom anders dan oop hekke voor die gebou se ingang plant en dit aanneem as die eeufees simbool? Dit was die kern beweegrede agter die eeufees, dat die (simboliese) hekke nooit weer sal toemaak nie? Ja, ek is 'n voorbeeld (met my omstredenheid en al) dat die hekke nie toe is nie, maar die kultuur is een van Christonormatiwiteit en jy moet maar op jou tong byt, of uit die bus uitval. Ek het 'n Christen ingestap en ongelowig uitgestap, soos baie ander voor my...

Teologie fakulteite en konfessionaliteit

Drie dekades sedert die grondwet en die honderd jaar van die Teologiefakulteit se bestaan: het belangehbbendes daar (myns insiens) sedertien nie doeltreffende stappe geneem tot insluiting en inter-godsdienstige diversiteit van nie-hoofstroom uitgangspunte, godsdiens rigtings, of lektuur nie. Binne die akademiese sfeer is daar natuurlik vrydenkers, ja. Tog blyk dit as of mense dit nie hardop wil/kan sê nie. En in my amper-dekade van betrokkenheid, gedurende my eie studies (B, M en D); moes ek al menigmale die ooglopende persepsie (vanaf buitestaanders) oor die Teologie/Godsdiensstudies rigting, as net 'n "glorified Bybelskool" weerlê. As mens Teologie (of godsdiens) akademies gaan studeer as vakrigting, dan neem mense sommer aan jy gaan swot om 'n Dominee te word. Dat jy die kerk-pad stap en maar net nog 'n skaapherder uit die engeltjie-fabriek uitstap en agter 'n kansel in, is 'n algemene persepsie.

Terwyl dit die norm is, is dit beslis nie die standaard nie! Veral nie 'n akademiese fakulteit wat homself trotseer op die fasilitering van kritiese teologieë, wêreldbeelde -en 'n streng akademiese grondslag nie. Suid-Afrika is nie Amerika: soos in die geval met Samantha Fulnecky, waar jy die Bybel uitsluitlik as bronverwysing in die Universiteitsklas kan gebruik, en dan jou lektor afgedank kry oor hulle jou summier druip nie. Jy antwoord nie vraestelle met: "want Johannes 3:16 sê so..." of "want Adam en Eva het..." nie. Dis nie 'n Kweekskool, soos die South African Theological Seminary (SATS) -of Afrikaner kerklike Bybelskole, soos Akademia of Aros nie. Dis 'n Universiteits fakulteit. - Of is dit...?

Histories gesproke, is Suid-Afrika se teologie fakulteite almal kompleks. Sommiges het begin as kweekskole, ander (soos in UP se geval) het met opset as 'n fakulteit begin. Ek dink nie soseer dit het meer 'n wesenlike invloed op die aard en karakter van die onderskeie instellings nie. Wat wel, dink ek, 'n invloed gehad het (en tot 'n mate steeds het); is die kultuur van destydse teolood Dominees, wat belangrike rolle gespeel het, tydens die geboorte van apartheid.

Asook die fundering van rasse segregasie beleide op grond van die Bybel. Nou, sonder om anakronistiese aannames te maak en deurslaggewende parallelle oor vandag se teologie instellings te trek: is my punt bloot dat die einste fakulteit, wat veral 'n formatiewe rol gespeel het in die vorming van apartheid, besig om 'n (apartheid-era?) godsdiens kultuur van ekseptionalisme voort te sit, bedek onder 'n sluier van integrasie. Beide Pretoria en Stellenbosch se teologie fakulteite het immers prominente lede van die Nasionale Party opgelewer: ouens soos (onder andere) E.P. Groenewald, J.G. Strydom (Pretoria), asook D.F. Malan, H.F. Verwoerd (Stellenbosch).

Beide instellings het beslis handomkeer verander sedertdien - dis verseker! Dit voel egter steeds of die instelling voortdurend ideologies-godsdienstig vashaak, by 'n uitgedateerde konfessionele bestel wat uit ritme is met ander wêreldklas instellings buite Suid-Afrika. Predikante, agter kansels, wat formeel uit die Bybel lees, met een of twee studente van die Huiskomitee wat beurte maak om 'n versie te lees tydens die akademiese opening, is ietwat oudedoos as jy my vra. Wanneer verskyn die progressie van die oop hekke dan? Die befaamde krities-akademiese grondslag? Ander Universiteite in ons land bemark en promoveer tradisionele Afrika-godsdienste as voorgraadse vakkeuses.

Ander bied weer Arabies (saam met Grieks, Hebreeus en Latyn) as antieke tale aan, gesamentlik met Islamitiese studies en Koran-eksegese! Een van my mede-studente ('n gelowige Hindoe), wat destyds saam met my begin swot het op voorgraadse vlak: het sy PhD in die Hindoe-godsdiens by UP gedoen. 'n Ander pél, wat saam met my sy PhD behaal het, is 'n Joodse Rabbi. Dié se nagraadse studies word verwelkom, want dis ten bate van die fakulteit; maar hul godsdiens identiteite geniet nie gelyke verteenwoordiging by die akademiese spog geleenthede nie. Relegiewetenskappe by UP het een omvangrykende departement vir ál die ander nie-Christelike godsdienste. Terwyl die Christelike geloof 'n departement vir byna elke module het: Ou Testament, Nuwe Testament, Dogmatiek, Sendingwetenskap, Homeletiek, Christelike Etiek, Kerkgeskiedenis en die lys gaan aan.

Is dit dan nogsteeds 'n fakulteit? Streng gesproke, dalk meer 'n kweekskool. Altans, tot die NG Kerk se frustrasie, word jy nie gedwing om 'n lidmaat van die kerk te word as jy studeer nie. Solank jy net nie die kuratorium se bootjie roer nie, dan kan jy maak wat jy wil.

Die Beloftes van 'n eeufees in 2017

Met dit gesê, van wat ek van die 2017 eufees vooruitsigte verstaan het, is dat ander godsdienste (en godsdiensloses) in ons land, 'n setel gaan kry tydens die akademiese openingseremonie (onder andere geleenthede). Om teologie of relegie te studeer, beteken nie jy moet outomaties in god of gode glo nie: hulle moedig jou juis aan om oopkop te dink en te wees, maar binne die veilige grense van jou studies. As jou identiteit enigiets anders as Christen is, moet jy maar tevrede wees dat oop hekke meer deugpronk as die de fakto kultuur is. Daarom word Prediker bo Sahih al-Bukhari (byvoorbeeld) geprioritiseer. Jy sal dus nie 'n Imam, Rabbi of 'n Tempel priester sien deelneem aan die fakulteit opening en ander geleenthede (wat veronderstel is om intergodsdienstig te wees) nie.

Dis 'n fakulteit wat hom dus gedra soos 'n kweekskool. En met die fakulteit se opkomende 110de bestaansjaar volgende jaar in 2027, sal dit mettertyd verbeter? Ek hoop so... - Suid-Afrikaanse akademiese instellings kan nie akademies wêreldklas wees en konfessioneel behoudend bly nie. Of jy (as fakulteit) bly eksklusief konfessioneel (soos wat Bybelskole en Kweekskole doen) en wend jou vir Christelike kerk opleiding; terwyl jy akademiese tydgenootlikheid prysgee. Of, jy kies om kritiese teologieë te bemoedig; ter wille van inter-godsdienstige (en nie-godsdienstige) samehorigheid, en jy vergeet van eng konfessionele standpunte. Jy pas aan, of jy sterf uit.

Teen die tempo wat die geesteswetenskappe wêreldwyd sneuwel, sou my voorstel wees dat universiteite oor die algemeen, hulself moet wend tot groter diversiteit. Dit is die toekoms...

Vir verdere leesstof:

1. Krüger, J.S. (2016). ‘The study of religion and theology at the University of Pretoria – A century of endeavour in conditionalistic perspective’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 72(4), 1-13. http://dx.doi.org/10.4102/hts.v72i4.3575
2. Kapp, T. (2025). Diakonia or Disdain: Rapport, Sensation, and the ‘Academic Exclusion’ of Secularism in South Africa? Dr Tristán Kapp, Ph.D., 13 April. https://drtristankapp.wordpress.com/2025/04/13/diakonia-or-disdain-rapport-sensationalism-and-the-academic-exclusion-of-secularity-in-south-africa/

Op 2 Augustus 2022 maak Ben du Toit – tydens ’n onderhoud wat Kabous Meiring met hom in die program "Prontuit" gevoer het – melding van Thomas Kuhn se boek The Structure of Scientic Revolutions (1970) om sy afskeid neem van die Christelike godsdiens te verduidelik. ’n Onlangse herbesoek van die onderhoud het tot die onderstaande skrywe gelei.

Thomas Kuhn gebruik die begrippe “paradigma” en “paradigmaverandering” om die veranderinge op die terrein van die natuurwetenskappe te verduidelik. Hy gebruik die Copernikaanse omwenteling in die Sterrekunde as ’n voorbeeld van ’n paradigmaverandering. Sterrekundiges het vir eeue die siening gehuldig dat die aarde die sentrum van die heelal is en dat die son en ander planete (asook die sigbare sterre) om die aarde wentel. Hierdie oortuiging (die geosentriese wêreldbeeld) was toe die heersende paradigma aan die hand waarvan sterrekundiges hulle navorsing gedoen en beskryf het. Hulle moes egter ingewikkelde wiskundige formules ontwerp om die bewegings van die hemelliggame te kon beskryf en dit het hulle ook voor onopgeloste probleme te staan gebring totdat Nicolaus Copernikus (1473–1543) met ’n nuwe hipotese na vore gekom het. Hy het die mening gehuldig dat die son die middelpunt van die heelal is en dat die aarde en ander planete (asook die sterre) om die son wentel. Hierdie nuwe hipotese het gesorg vir ’n omwenteling of revolusie in die Sterrekunde, want die bewegings van die hemelliggame kon nou meer akkuraat en eenvoudiger beskryf word. Kuhn het hierdie nuwe hipotese as ’n “paradigmaverandering in die Sterrekunde” beskryf.

Ek het na my doktorale studie aan Unisa (1981–1987) besef dat Kuhn se insigte ook op die terrein van die Bybelwetenskappe toegepas kan word. Ek moes gedurende daardie studiejare die boek Geschichte der historisch-kritischen Erforschung des Alten Testaments (1969) van Hans-Joachim Kraus bestudeer en daaroor ’n eksamen aflê. Enkele jare hierna het ek besef dat Kraus se vertelling oor die histories-kritiese navorsing rakende die Ou Testament grootliks ’n vertelling was oor ’n paradigmaverandering in die Bybelwetenskappe teen die einde van die 19de en die begin van die 20ste eeu. Die eerste persoon wat my oë hiervoor geopen het, was James Barr met sy boek The Bible in the Modern World (1973). Hy gebruik nie die woorde paradigmas en paradigmaveranderinge nie, maar het met die volgende stellling ’n deur oopgemaak waardeur ek gestap het en toe nie weer kon terugkeer nie: “If we want to use the Word-of-God type of language, the proper term for the Bible would be Word of Israel, Word of some leading early Christians” (Barr 1973:120). Die Bybel is nie ’n onfeilbare dokument nie, want dit is geskryf deur feilbare mense met beperkte insig. Die histories-kritiese ondersoek van die Bybel bevestig hierdie feit.

Nog later sou Mark Noll met sy boek Between Faith and Criticism: Evangelicals, Scholarship, and the Bible (1991) dit finaal vir my bevestig met ’n uitgebreide stelling wat soos volg lui:

Kuhn’s discussion of “normal science,” “paradigm shift,” and “revolutionary” situations has been applied promiscuously to far too many historical developments. But here, at least, it really seems to fit. A period in which normal science proceeded under a secure paradigm (the Bible is the Word of God to be interpreted by die conventions of common sense) gave way to a period when anomalies in the old theories seemed to proliferate (new knowledge about world religions, new conceptions of historical development, new advances in research, new standards of professional study—and all exacerbated by social and economic changes in the community experiencing the anomalies). After a brief period of dialogue between those working in the old paradigm and those struggling toward something different (roughly 1880 to 1900), a new paradigm emerges for the practice of normal science (the Bible, however sublime, is a human book to be investigated with the standard assumptions that one brings to the discussion of all products of human culture) (Noll 1991:45, kursief bygevoeg).

Alhoewel dit vir my maklik was om die resultate van die histories-kritiese ondersoek van die Ou-Testamentiese geskrifte te aanvaar, was dit vir my aanvanklik moeilik om die resultate van dié soort ondersoek van die Nuwe-Testamentiese geskrifte te aanvaar. Dit het my ’n paar jaar geneem voordat ek besef het dat die navorsing wat bekend staan as die “Ondersoek na die historiese Jesus” die resultate van die histories-kritiese ondersoek van die Nuwe Testamentiese geskrifte is. Maurice Casey se boek From Jewish Prophet to Gentile God: The Origins and Development of New Testament Christology (1991) het dit vir my glashelder uitgespel. So ook Cees den Heyer met sy boek Van Jezus naar christendom: De ontwikkeling van tekst tot dogma (2003).

Maar dáár het dit nie gebly nie. ’n Vriend het my aan die publikasies van Lloyd Geering van Nieu-Seeland bekend gestel. In een van sy opstelle skryf hy die volgende (Geering 2001:83):

There is great reluctance in the church, even amongst many of its biblical and theological scholars, to concede that the Bible is just as human in origin and content as any other book, and that the church, far from being a supernatural society of divine origin, shows itself to be all too human. The church’s claim to be a unique channel for divine revelation, and, hence, in possession of a unique body of revealed truth, has set it on a collision path with other claimants to truth, such as the whole scientific enterprise, modern historiography and other religious traditions.

Die resultate van die histories-kritiese ondersoek van die Bybel, die leerstukke van die Christelike godsdiens het my gebring by die punt wat Nigel Leaves so versigtig in sy boek Religion Under Attack (2011) verwoord: “Once we recognize that religion is humanly created, it is but a small step to admit that God too might be an invention of the human imagination.” Godsdienste is menslike kulturele skeppings en gééneen kan op alleenwaarheid aanspraak maak nie.

“WEDERGEBORE ATEÏSTE” - Prontuit | 2 Augustus 2022 | kykNET

https://youtu.be/e-o0uLmzg5k?si=ijgJco1oJ9ziKXgj

Literatuurverwysings:

Barr, James 1973. The Bible in the Modern World. London: SCM Press.

Casey, Maurice 1991. From Jewish Prophet to Gentile God: The Origins and Development of New Testament Christology. Cambridge: James Clarke & Co.

Den Heyer, Cees. 2003. Van Jezus naar christendom: De ontwikkeling van tekst tot dogma. Zoetermeer: Meinema.

Geering, Lloyd 2001. Saving the planet. In Wallace, Teresa e.a. Time and Tide: Sea of Faith eyond the Millennium, 81–86. Hampshire: O Books in association with the Sea of Faith Network (UK).

Kraus, Hans-Joachim 1969. Geschichte der historisch-kritischen Erforschung des Alten Testaments. Neukirchen-Vluyn: Neukirchener Verlag.

Kuhn, Thomas S. 1970. The Structure of Scientic Revolutions. Chicago: University of Chicago Press.

Leaves, Nigel 2011. Religion Under Attack: Getting Theology Right! Salem: Polebridge Press.

Noll, Mark A. 1991. Between Faith and Criticism: Evangelicals, Scholarship, and the Bible. Leicester: Apollos.

Sionisme is ’n oortuiging wat in die19de eeu ontstaan het toe Theodor Herzel (1860–1904) die idee begin verkondig het dat Jode nooit in Europa veilig sal wees nie, maar altyd vervolg sal word. Die enigste wyse van oorlewing vir Jode is om ’n eie land te bekom. Hy en ander wat sy oortuiging gedeel het, het ’n beweging gestig om die oortuiging te propageer en gereeld kongresse gehou om dit te propageer. Hulle het dit selfs oorweeg om êrens in Oos-Afrika grond te bekom om die ideaal te verwesenlik. Nie alle Jode het hierdie ideologie aanvaar nie, want dit was sekulêr en dikwels ook anti-religieus. Onder hulle tel Martin Buber (1978–1965) wat aanvanklik die idee ondersteun het, maar later van oortuiging verander het.

Vele Jode het volgehou dat Sionisme en Judaïsme onversoenbares is. Om ’n eie land te bekom, was nog nooit ’n geloofsoortuiging van Judaïsme nie en daarom het baie Jode Sionisme verwerp – veral ook omdat dit dit ’n sekulêre oortuiging was. Later jare het die oortuiging wel gegroei en het die Sioniste hulle fokus na Palestina verskuif en geglo dat sou hulle steun van veral Brittanje kon bekom, hulle daar ’n Joodse staat in die lewe sou kon roep. Daar was Jode wat ingekoop het in die ideaal van ’n eie staat en hulle het na Palestina geëmigreer. Die Palestyne het beswaar aangeteken by Brittanje, want Palestina kon op daardie tydstip net soveel inwoners dra. Dit is allermins ’n “land wat oorloop van melk en heuning”. Om die land te laat oorstroom met emigrante uit Europa, sou ’n krisis skep. Palestina was op daardie tydstip onder Britse beheer, want die ou Volkerebond het aan Brittanje ’n mandaat verleen om die gebied te bestuur na die ineenstorting van die Ottomaan-Turkseryk na die Eerste Wêreldoorlog (1914–1918). Die Palestyne se besware het op dowe ore geval.

Teen die einde van die Tweede Wêreldoorlog het Brittanje sy mandaat oor die gebied aan die VN oorhandig en dié het met die idee van ’n “Twee staat-oplossing” na vore gekom. ’n Deel van Palestina sou aan die Jode toegeken word en ’n deel aan die Arabiessprekende Palestyne. Jerusalem sou egter ’n neutrale stad onder beheer van die VN bly. Die Palestyne was nie hiervoor te vinde nie. Die Sioniste daarenteen, het dit as ’n goeie oplossing beskou. Die Sioniste het teen dié tyd hulle al redelik in Palestina ingegrawe, guerilla-groepe in die lewe geroep en hulle bewapen met die doel om soveel as moontlik van die Palestynse gebied in te palm die dag wat Brittanje sou onttrek. Hierdie verhaal kan in verskeie boeke nagelees word onder ander in die boekie “Who owns the Holy Land?” (2001: 34–48) van Lloyd Geering van Nieu-Seeland en in Martin Bunton se boekie “The Palestinian-Israeli Conflict: A Very Short Introduction” (2013).

Hitler se ideologie van rassuiwerheid het tot vervolging van Jode en Gypsies in Duitsland gelei. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog (1939–1945) het Hitler hierdie vervolging ook na die verowerde gebiede uitgebrei. Van die vermoënder Jode in Europa het na Brittanje en die VSA gevlug om aan die vervolging te ontkom. (Ter inligting: die woord “gypsie” is gebruik vir etniese groepe wat vanuit Noord-Indië na Europese lande verhuis het. Dit is later uitgebrei om na enige groep te verwys wat ’n nomadiese leefwyse of ’n swerwersbestaan gevoer het.)

Dit was dus nie net Jode wat in Hitler se konsentrasiekampe en gasoonde gesterf het nie, maar ook vele “gypsies”. Enige mens wat Hitler se beleid teengestaan het, is gedood – alhoewel nie altyd in gasoonde nie. Ander is doodeenvoudig geskiet of opgehang. Die Duitse teoloog Dietrich Bonhoeffer (1906–1945) is een hiervan.

Om anti-Sionisties te wees, is om die oortuiging teen te staan dat die land wat tans Israel heet (maar waarvan die grense nog nooit duidelik omskryf is nie) onvervreembaar en slegs aan Jode behoort omdat Yahweh daardie land aan hulle toegeken het. Daar is eerstens nie ’n is-gelyk-aan-teken te plaas tussen hedendaagse Jode en die Israeliete en Judeërs waarvan ons in die Ou Testament lees nie. Die verhale in die Ou Testament oor Yahweh/Elohim se beloftes aan Abraham en sy nageslag is verhale geskryf deur mense wat ’n bepaalde ideologiese oortuiging gedeel het en dit verteenwoordig allermins Jahweh se eiendomlike woorde. Gode praat nog altyd danksy mense. Géén god het nog ooit hoorbaar en verstaanbaar gepraat nie. Nie in die “Heilige Hebreeuse taal” of in watter ander taal nie.

Om anti-Sionisties te wees, beteken nie om anti-Semities te wees of om alle Jode te haat en hulle van die planeet Aarde te wil verjaag of te wil dood nie. Ek is anti-Sionisties, want ek deel nie die oortuiging dat Israel die Heilige Land is wat slegs aan Jode behoort nie omdat ’n god uit die Brons- of Ystertyd dit aan Abraham en sy nageslag beloof het nie. Buitendien as alle mense wie se voorouers in ’n gebied gewoon het, tans daardie gebied op grond van die oortuiging opeis en hulle oortuigings op ander gaan afdwing, sal die wêreld binnekort in chaos gedompel word.

Wat die woorde “semiet” en “semities” betref – dit word gebruik om na die inwoners van die gebied wat ons ken as die ou Nabye Ooste te verwys. Daar was verskeie semitiese groepe wat in daardie omgewing (wat gestrek het van die Sinai-skiereiland, Kanaan en Moab deur die hedendaagse Libanon en Sirië tot by die Eufraatrivier) gewoon het. Jesus was self ook ’n Semiet en het allermins die trekke van ’n Westerling gehad. “Liewe Jesus” van die Kinderbybels is ’n allermins die historiese Jesus wat in Palestina geleef en gesterf het. Die Palestyne is ook van Semitiese afkoms. Om iemand as ’n anti-Semiet te brandmerk, omdat hy/sy anti-Sionisties is, is kwaadwillig.

’n Boek met ontstellende inligting

Ek het die afgelope maand die boek “Ungrounding: The Architecture of Genocide” (2026) van Eyal Weizman gelees. ’n Advertensie daarvan op die internet het my oog gevang want die naam Ilan Pappé verskyn op die voorblad en net bokant sy naam die enkele woord: “Extraordinary.”

’n Paar van Ilan Pappé se boeke staan op my boekrakke – en dis nie maar net beleggings nie – ek het hulle gelees om ingelig te wees oor die geskiedenis van Israel/Palestina. As Ou-Testamentikus bestudeer ek nie net boeke wat handel oor die geskiedenis van ou Israel en Juda nie, maar ook oor die geskiedenis van die moderne staat Israel. Pappé se navorsing oor die ontstaan van hierdie staat en die voortdurende aanvalle op die Palestyne is vir my bo verdenking – al is daar mense wat sy navorsing tipeer as emosie-gedrewe.

Ek onderskryf John Pilger se beoordeling van hom: “Ilan Pappé is Israel’s bravest, most principled, most incisive historian.” Nou het ek Eyal Weizman, eweneens ’n Joodse geleerde, raakgeloop en sy boek getuig ook van deeglike navorsing gegrond op geverifieerde feite. Hy skroom nie om die onreg wat die Palestyne sedert die einde van die Tweede Wêreldoorlog (1939–1945) aangedoen is – en steeds aangedoen word – te ontbloot en te dokumenteer nie. Hy stel homself soos volg in die boek bekend:

“As an Israeli-born Jewish person, I saw this calculated destruction of life-worlds practised with a particular spatial type of violence all around me as I grew up. Though I have left – unwilling to build my life under a regime of Jewish supremacy – I have frequently travelled back to investigate and confront Israel’s architecture of settler colonialism.” (p.14)

Eyal Weizman het in 2010 ’n navorsingseenheid met die naam “Forensic Architecture” aan die Universiteit van Londen op die been gebring. Die doel van die eenheid is om deur middel van argitekturale navorsing ondersteun deur tegnologiese hulpmiddele, staatsgeweld oor die wêreld heen te ontbloot. Die opgeleide argitekte van die eenheid ontwerp nie nuwe geboue nie, maar ondersoek die ruïnes van huise, wooneenhede en ander strukture met die doel om die geweld wat tot die vernietiging daarvan gelei het, te rekonstrueer en te dokumenteer. Hierdie boek dokumenteer die geweld wat die Sioniste gepleeg het ten einde die staat Israel in 1948 tot stand te bring. Maar dit gaan om méér as net daardie eenmalige gebeurenis. Dit dokumenteer die geweld sedert 1948 tot die onlangse aanvalle op die Palestyne woonagtig in die Gasa-strook. Dit vertel hoe die Palestyne se woonplekke en lewensruimtes in die 1948-oorlog vernietig is en mense vermoor en verjaag is om sodoende die wêreld te bluf dat die gebied waaroor hulle die staat Israel uitgeroep het, leeg was. “A land without a people for a people without a land,” was die slagspreuk waarmee die Sioniste vele mense ’n rat voor die oë gedraai het. Die land was allermins inwonerloos. Die Jode wat reeds daar gewoon het, was vér in die minderheid, maar ten spyte daarvan het die VN 55% van die land aan die Jode toegewys en 45% daarvan aan die Palestyne. Ná die oorlog van 1948 het die Sioniste meer as die VN se beplande Joodse gebied ingepalm en sedertdien het hulle ’n beleid van kruipende kolonialisering gevolg. Na die 1967-oorlog het hulle Jerusalem oorgeneem en dit tot hoofstad van Israel verklaar en die omringende Palestynse woongebiede geleidelik omsingel en beheer oor die tempelberg geneem. Die Israeli-regering het Joodse settelaars toegelaat om nedersettings in die Wesoewer (Palestynse gebied) te gaan bou en die gebied begin oorneem. Nou is die Gasa-strook finaal in hulle visier.

Die verskillende Israeli-regerings het nog nooit die grense van die staat duidelik omskryf nie en die oogmerk was en is om die Palestyne te verdryf sodat die sogenaamde “Verenigde Koninkryk van Dawid en Salomo” weer tot stand kan kom wat moet strek “van die rivier van Egipte tot die groot rivier, die Eufraatrivier” (Gen. 15:18). Die totstandbrenging van “Groter Israel” is duidelik die regering van Benjamin Netanyahu se einddoel. En as hy dit nie bereik nie sal ’n volgende Israeli-regering die stryd met die hulp van die VSA voortsit.

Dit is moeilik om die titel van Weizman se boek in Afrikaanse weer te gee. Hoe vertaal ’n mens “Ungrounding”? Woorde wat by my opgekom het, is “ontworteling”, “onteiening” en “ontheemding”. Dít is waaroor die boek handel: dit gaan oor hoe die Palestyne ontwortel is; hoe hulle wonings, plotte, en/of plase eenvoudig onteien is (sonder vergoeding); hoe hulle olyf- en granaatbome uitgeroei is; hoe hulle landerye vernietig is; hoe hulle waterputte toegestop en soms vergiftig is; hoe hulle ontheem is en vlugtelinge geword het in ’n land wat hulle en hulle voorouers al vir eeue bewoon het.

Die boek begin met ’n inleiding met die titel “The Earth-Storm” (“Die Grondstorm,” pp. 1–25). Hierin word vertel hoe Gasa tot stand gekom het: “In August 1950 the area that came to be known as the Gasa Strip was cut off from the rest of Palestine by a ditch carved into the soil by a single-blade plough pulled by a tractor” (p. 1). Daar is ’n swart-en-wit-foto uit daardie tyd op die teenoorstaande bladsy ter illustrasie. Soos na die Eerste Wêreldoorlog (1914–1918) met die tot standkoming van die state Libanon, Sirië, Jordanië en Irak, toe die leiers van Frankryk en Brittanje strepe op ’n kaart getrek het sonder inagneming en raadpleging van die mense wat daar woon, het die VN in samewerking met Brittanje, strepe op ’n kaart getrek. Die opeenvolgende Israeli-regerings het die grense van die Gasa-strook oor die jare vernou, draadheinings daaromheen gespan en die Palestyne se leefruimte na goeddunke ingeperk. Hulle is ook verhinder om te kom en te gaan. Militêre uitkykposte is aan die Israeli-kant van die grens opgerig en die Palestyne is gewaarsku dat sou van hulle binne ’n sekere afstand van die grensdraad kom, daar vir seker op hulle geskiet sal word. Vele Palestyne het dit gewaag en is gedood. Israel het uiteindelik totale beheer oor Gasa geneem sodat mense na Gasa begin verwys het as “die grootste opelugtronk op Aarde.”

Na die inleiding volg drie dele: (1) “Soil” (2) “Subsoil”, (3) “Ungrounding”. Ek vertaal dit respektiewelik met “Bogrond”, “Benedegrond” en “Ontworteling en ontheemding.”

In die eerste deel “Bogrond” (pp. 29–118) vertel Weizman een en ander oor die geografie van die Gasa-strook asook die verskillende soorte grond wat ’n mens hier teëkom. Die Wadi Gasa wat grootliks ’n seisoenale rivier is, verdeel die strook in twee helftes. Die noordelike deel is vrugbaarder as die suidelike deel, want dit is die suidelikste punt van die Vrugbare Halfmaan. Wadi Gasa word gedurende die winterreënseisoen deur verskeie spruite gevoed en dan vorm dit ’n gevaarlike rivier wat nie maklik oorgesteek kan word nie. Die suidelike deel van die Gasa-strook ontvang minder reën en word beskou as die begin van die Sinai- en die Negev-woestyne.

Weizman begin hierdie deel deur te vertel hoedat die Israeli-lugmag op 13 Oktober 2023 pamflette uit die lug op die Palestyne in Gasa neergestrooi het met die opdrag dat hulle die noordelike deel moes ontruim. Die lug- en weermag was van plan om aanvalle te loods ter bevryding van die gyselaars wat Hamas op 7 Oktober 2023 “buitgemaak” het. In die vorige hoofstuk het Weizman reeds die volgende oor hierdie aanvalle gesê:

“Israel attempted to expel Palestinians from the rain-rich north part of the Strip – across Wadi Gaza – to the more barren south, and from the fertile soils in the east to the coastal dunes in the west, next to the border with Egypt, where with another push, when opportunity allowed, Israel sought to force them out of Palestine” (p 13).

Die Israeli-weermag hou hierdie pamfletstrooiery voor as “humanitêr handelinge” tydens die oorlog, maar hulle ignoreer die gevolge van hulle handelinge. Om van volwassenes – om nie eens te praat van kinders, bejaardes en gestremdes nie – wat jare in ’n huis of woonstel woon te verwag om binne ’n dag op te pak en te versit en ’n reis aan te durf sonder om te weet waar hulle kos, water en onderdak gaan vind, is totaal onaanvaarbaar en wreed. Van terugkeer is daar natuurlik geen sprake nie. Na die oorlog gaan Gasa omskep word in ’n wonderlike vakansie-oord langs die Mediterreense ooskus met die medewerking van die VSA en Donald Trump.

Weizman gaan ook verder terug in die geskiedenis toe die Britse en die Ottoman-Turkse ryke teen mekaar in hierdie geweste geveg het (1917) en bespreek ook die rol wat die Balfour-Verklaring gespeel het in die totstandbrenging van ’n Joodse staat. Toe het die Palestyne al tweede gekom en nou ontgeld hulle dit vir die soveelste keer. Om hierdie as ’n “regverdig oorlog” te klassifiseer omdat Hamas Israeli-burgers op 7 Oktober 2023 aangeval en sommige as gyselaars gevange geneem het, gaan ’n mens se verstand te bowe. Dit is duidelik dat Israel besig is met wraakneming en uitwissing. Die sterfgevalle in Gasa wat al meer as 70 000 beloop, getuig hiervan.

In hierdie deel vertel ook hy die verhaal van die Abu Sitta-familie wat hier geboer het en hoe hulle dorpie met die naam al-Ma‘in op 13–14 Mei 1948 deur die Sionistiese vegters sonder rede aangeval is. Die familie en ander inwoners is eenvoudig verjaag en/of vermoor. “When the inhabitants of al-Ma‘in were expelled, the wells blown up, the buildings destroyed and the tents set on fire, some of the routes remained for a while, leading from nowhere to nowhere until they got fully covered by plants” (pp. 53). Enkele jare later is Joodse settelaars toegelaat om kibboetse hier tot stand te bring. Die Palestynse vlugtelinge moes verhinder word om terug te keer na hulle woonplekke daarom is soldate ook aan van die kibboetse toegewys.

Gedurende hierdie tyd is daar ook aanvalle op ander dorpies en plase in die suide van Palestina en in die Negev geloods. Palestyne is ontheem, gedood en verjaag. Die VN het ingegryp en in die daaropvolgende jare agt vlugtelingskampe opgerig terwyl die Rooikruis voedselvoorsieningsentra opgerig het. Die Israeli-weermag van destyds wou die Palestyne verder suid verjaag – verby Rafah tot binne die Sinai-woestyn wat destyds deel van Egipte was. Nou is dit weer hulle doel. Israel moet van die Palestyne ontslae raak anders sal daar nooit vrede wees nie.

In tweede deel met die titel “Benedegrond” (pp 121–178) bespreek Weizman hoofsaaklik die ondergrondse tonnels wat stelselmatig in Gasa gebou is. Hierdie tonnels het reeds bestaan voordat Hamas in 2007 aan bewind gekom het. Sommige inwoners van Gasa het dit gebou as toevlug vir moontlike Israeli-aanvalle, maar dit het later ontwikkel in “lewensare” waarlangs voedsel en ander lewensmiddele ingesmokkel en versprei is. “The World Bank estimated that 80 per cent of Gaza’s imports came through the subsoil,” skryf Weizman op bladsy 163. Van die tonnels het onderdeur die grens tussen Gasa en Egipte geloop en dit was danksy Egipte – wat dikwels anderkant toe gekyk het – dat die Palestyne kon oorleef. Wat ’n mens nie buite rekening moet laat nie, is dat dit die enigste grens was wat deurdringbaar was, want die Middelandse See wat die westelike grens van Gasa vorm word deur die Israeli-vloot gepatroleer. Hulle verhinder die Palestyne om vis te vang en skepe wat kos of ander voorraad wil kom aflewer, word verhinder of onderskep.

Hamas het van hierdie tonnels gebruik, maar ook ander laat bou om as skuilplek en loodsplek vir aanvalle op Israel te dien. Sommige van die tonnels sluit wel by mekaar aan, maar dit vorm nie ’n duidelik beplande ondergrondse netwerk nie. Weisman wys daarop dat tonneloorlog (“tunnel warfare”) in die 20ste eeu ontstaan het toe onderdrukte nasies hulle begin verset het teen imperiale regerings. Die Viëtnamese het byvoorbeeld met sukses tonnels gebruik in hulle stryd teen die VSA. “It had been a feature of many Indigenous struggles against colonialism around the world” (p. 127).

Hy bespreek vervolgens die drie tonneloorloë wat al in Gasa gevoer is, want die Israel-weermag het kort voor lank snuf in die neus gekry dat die goed bestaan. Die eerste tonneloorlog is van 4 November 2008 tot 18 Januarie 2009 gevoer. Meer as 1 400 Palestyne het gesterf en ongeveer 25 000 geboue is verwoes of beskadig (pp. 162–165). Die tweede oorlog is tussen Julie en Augustus 2014 gevoer. Ongeveer 100 000 geboue is hierdie keer verwoes (p. 168). Die derde tonneloorlog is gevoer gedurende Mei 2021 (pp 173–177). Die Israeli-weermag het voorgegee dat hulle gereed maak vir ’n grondoffensief in die hoop dat die Hamas-vegters in die tonnels sal begin skuil. Gebeur dit sou die Israeli-lugmag hulle daar kon bykom met “bunker-buster” bomme wat hulle gehoop het die tonnelnetwerk totaal buite werking sou stel en meeste van die Hamas-vegters sou dood. Ongeveer 450 bomme is op Gasa neergegooi. Die Palestyne wat die aanvalle oorleef het, het vertel dat die ontploffings Gasa soos ’n aardbewing geskud het.

Die Israeli-lugmag het in die jongste oorlog weer hierdie tonnels buite werking probeer stel met bomme wat diep in die aarde kan indring en dan ontplof – natuurlik met geweldige skade aan die geboue op die oppervlakte. Die noordelike deel van Gasa lyk daarom soos een groot rommelhoop.

Die derde deel met die titel “Ontworteling / ontheemding / onteiening” (pp. 181–306) handel hoofsaaklik oor die jongste oorlog wat op 7 Oktober 2023 begin het. Die verhaal wat hier vertel word, verskil aansienlik van dit wat ek aanvanklik in Suid-Afrika oor die aanval te hore en te lese gekry het. Die aanval was nie in die eerste plek gerig op die musiekfees 3km anderkant die grensdraad van Gasa nie. Dit was gerig op die Israeli-weermag se observasie- en kommunikasiesisteme wat bewegings binne Gasa dopgehou het. Dié moes eerstens geneutraliseer word sodat Hamas ’n volskaalse aanval op die Israeli-weermagstellings net anderkant die grensdraad kon loods en gyselaars gevange neem. Hamas het grootliks in hierdie doel geslaag:

“With their [the Israeli] communication towers deactivated, the command centre of the Gaza Division could not obtain a precise image of what was taking place and coordinate their troops. Hamas fighters blew open more than sixty breaches in the fences. A video of a tractor widening the gaps so that vehicles could drive out went viral” (p. 182).

Die musiekfeesgangers was daardie dag ongelukkig op die verkeerde tyd op die verkeerde plek toe die Hamas-vegter deur die grens gebreek het. Dit was egter ’n meevaller vir die Hamas-vegters – hulle kon burgerlikes as gyselaars saamneem. Weizman huiwer nie om die wreedhede wat die Hamas-vegters wél gepleeg het, te beskryf nie, maar beklemtoon die feit dat Israel onmiddellik begin het om disinformasie te versprei: “Almost immediately Israel and its supporters started exaggerating what needed no exaggeration. There was no evidence to the claim, repeated by Netanyahu, that babies were beheaded or put in ovens” (p. 187). Hierdie leuen is onlangs weer deur Ilse Strauss van die organisasie “Bridges for Peace” verkondig in haar berig met die titel “Bewyse wat die wêreld nie wil sien nie” in Maroela Media (24 Junie 2026). Dit geld ook van die berig dat die Israeli-weermag ’n aanval op die “al-Shifa”-hospitaal geloods het omdat Hamas tonnels daaronder gebou het en daar skuil. In November 2023 verklaar die vorige eerste minister, Ehud Barak, toe ewe dat Isael die ondergrondse skuilings in 1980 gebou het! (p. 220)

Die casus belli vir die aanval was eerstens die feit dat die Israeli-regering van voorneme was om die status quo ten opsigte van besoeke aan die al Aqsa moskee op die tempelberg in Jerusalem te verander. Die ooreenkoms wat sedert 1967 gegeld het, was dat nie-Moslems die moskee mag besoek, maar nie daar mag bid nie. Die ekstreem-regse minister van Binnelandse Veiligheid, Itamar Ben-Gvir, het dit verontagsaam en met ’n gevolg die moskee besoek en daar gebid. Die tweede rede was die toename in aanvalle deur die Israeli-weermag en die settelaars op Palestyne in die Wesoewer. “Israeli mobs, with army support, raided, killing and burning homes and vehicles in Palestinian towns and villages” (p. 188).

Weizman erken ook dat Hamas die aanval begin het met ’n tweede oogmerk – hulle wou ook gyselaars gevange neem om die Israeli-regering te dwing om weer te onderhandel. “The attack aimed to ignite a rebellion across Palestine, potentially with Hezbollah and Iran joining in” (p. 189). Hulle wou die gyselaars gebruik om Israel te dwing om met die Palestyne te onderhandel oor die vrylating van Palestynse gevangenes in Israeli-tronke. “Since 1967, Israel has imprisoned over 800 000 Palestinians from the West Bank and Gaza, accounting for about 20 per cent of the total population and about 40 per cent of all Palestinian men” (p. 189).

Ek sou nog meer oor die derde deel kon skryf. Dit bevat bladsye en bladsye inligting oor die Gasa-oorlog van 2023–2026 en wat die Israeli-weermag besig om daar te doen, naamlik om die Palestyne in die suidelike deel gevange te hou, uit te honger en daagliks aan trauma te onderwerp. Terugkeer na die noordelike deel van Gasa is vir Israel buite die kwessie.

Weizman en sy navorsingseenheid het die inligting wat in hierdie boek vervat is by die Internasionale Geregshof ingedien ter ondersteuning van die Suid-Afrikaanse aanklag dat Israel besig is om volksmoord in Gasa te pleeg. Hierdie boek bevestig dit en hierna sal niemand kan sê: “Ons het dit nie geweet nie”, want dit staan swart op wit in “Ungrounding: The Architecture of Genocide” (2026).