Min verhale in die Nuwe Testament laat moderne lesers so ongemaklik soos die verhaal van Ananias en Saffira in Handelinge 5.
Dit is 'n kort verhaal, maar die implikasies daarvan is enorm.
Volgens die Bybel het die eerste Christene alles met mekaar gedeel. Sommige het selfs hul grond en huise verkoop en die opbrengs aan die apostels gegee sodat niemand gebrek sou ly nie. Net voor Handelinge 5 word Barnabas geloof omdat hy sy grond verkoop en die volle bedrag aan die apostels oorhandig.
Toe kom Ananias en sy vrou, Saffira.
Hulle verkoop ook 'n stuk grond. Anders as Barnabas hou hulle egter 'n deel van die geld vir hulself terug, terwyl hulle voorgee dat hulle die volle bedrag gee.
Wanneer Ananias die geld bring, konfronteer Petrus hom.
Hy sê Ananias het nie bloot vir mense gelieg nie, maar vir die Heilige Gees.
Die teks vertel dat Ananias onmiddellik neerval en sterf.
Ongeveer drie uur later kom Saffira daar aan. Sy weet nie wat met haar man gebeur het nie. Petrus vra haar dieselfde vraag. Sy hou by dieselfde weergawe van die verhaal.
Sy val ook neer.
En sy sterf.
Die hoofstuk eindig met die woorde:
"Groot vrees het oor die hele gemeente gekom."
Vir eeue word hierdie verhaal verstaan as 'n voorbeeld van God se onmiddellike oordeel.
Maar hier ontstaan 'n vraag wat selde gevra word.
Wat het daardie dag fisies gebeur?
Die eerlike antwoord is eenvoudig:
Ons weet nie.
Nie een van ons was daar nie.
Ons beskik oor een antieke teks wat deur 'n mens geskryf is. Soos met enige ander antieke dokument kan ons nie die gebeure self waarneem nie; ons kan slegs die skrywer se beskrywing en interpretasie lees.
En dit bring ons by 'n belangrike onderskeid.
Die teks vertel nie net dat Ananias en Saffira dood is nie.
Die teks vertel ook waarom hulle dood is.
Dit is reeds 'n interpretasie.
As ons die verhaal met dieselfde historiese nuuskierigheid lees waarmee ons enige ander antieke dokument sou lees, ontstaan daar verskeie moontlikhede.
1. Die tradisionele verklaring
Die eerste moontlikheid is eenvoudig die een wat die verhaal self bied.
Die Heilige Gees het bonatuurlik ingegryp en albei onmiddellik doodgemaak as oordeel oor hul leuen.
Vir miljoene Christene is dit steeds die mees oortuigende verklaring.
2. 'n Natuurlike mediese gebeurtenis
Nog 'n moontlikheid is dat Ananias en later Saffira aan 'n natuurlike mediese toestand beswyk het.
Mense kan onder geweldige emosionele spanning hartaanvalle, beroertes of ander akute mediese noodtoestande ervaar.
In die eerste eeu sou so 'n gebeurtenis maklik as Goddelike oordeel geïnterpreteer kon word.
3. Menslike geweld
Daar is ook 'n derde moontlikheid.
Dit is moontlik dat hulle deur mense om die lewe gebring is, en dat die verhaal later die verantwoordelikheid by God plaas.
Daar is geen direkte bewys daarvoor nie.
Maar daar is ook geen beskrywing in die teks van hoe die sterftes fisies plaasgevind het nie.
Vir sommige lesers is dit eenvoudiger om aan te neem dat mense geweld gepleeg het as dat 'n onsigbare bonatuurlike mag twee mense summier laat sterf het.
Dit is nie 'n bewering dat dit gebeur hét nie.
Dit is bloot een van die histories denkbare verklarings.
4. 'n Teologiese waarskuwingsverhaal
Nog 'n moontlikheid is dat Lukas nie probeer het om 'n moderne historiese verslag te skryf nie.
Miskien wou hy eerder 'n teologiese punt maak oor eerlikheid, die heiligheid van die vroeë kerk en die erns van skynheiligheid.
In hierdie lees is die verhaal minder 'n joernalistieke verslag as 'n geloofsgetuienis.
Occam se skeermes
Hier kan 'n mens die bekende beginsel van Occam se skeermes toepas.
Wanneer verskillende verklarings moontlik is, is die eenvoudigste verklaring – die een wat die minste nuwe aannames vereis – dikwels die waarskynlikste.
Maar selfs Occam se skeermes gee nie vir ons 'n finale antwoord nie.
Dit dwing ons bloot om eerlik te vra:
Watter aannames bring elke verklaring saam?
En waarom kies ons een verklaring bo 'n ander?
Die groter vraag
Wat hierdie verhaal vir my besonders interessant maak, is nie bloot hoe Ananias en Saffira gesterf het nie.
Die groter vraag is:
Wat doen ons wanneer 'n antieke teks vir ons vertel dat God iets gedoen het?
Aanvaar ons dit as 'n historiese beskrywing?
Of as die skrywer se interpretasie van 'n gebeurtenis?
Baie gelowiges antwoord dat die verhaal geïnspireerde teologiese literatuur is en nie noodwendig bedoel is as 'n moderne historiese verslag van presies wat fisies gebeur het nie.
Dit is 'n geldige standpunt.
Maar dit laat 'n volgende vraag ontstaan.
Hoe onderskei ons tussen historiese beskrywing en teologiese interpretasie?
Waar trek ons die lyn?
En wie trek daardie lyn?
As 'n leser self moet besluit watter gedeeltes histories gelees moet word en watter gedeeltes simbolies of teologies verstaan moet word, ontstaan 'n verdere filosofiese vraag.
Is die waarheid dan iets wat die Bybel objektief meedeel?
Of is dit uiteindelik iets wat elke leser, gelei deur sy of haar eie geloof, tradisie en interpretasie, self moet konstrueer?
Dit is nie noodwendig 'n kritiek op die Bybel nie.
Maar dit is wel 'n uitdaging aan die idee dat die betekenis van elke teks vanselfsprekend, letterlik en onproblematies vasstaan. As die Bybel aanspraak maak op metaforiese of teologiese waarheid wat verskil van ware waarheid, hoekom praat ons dan nog van waarheid in die eerste plek? Want net die reine waarheid is werklik waar.
Miskien is die belangrikste les van Handelinge 5 nie dat ons moet vrees dat God ons onmiddellik sal doodmaak as ons lieg nie.
Miskien is die belangrikste les dat eerlike mense moeilike vrae mag vra.
En dat geloof, soos waarheid, nooit bang behoort te wees vir eerlike ondersoek nie.
So wat is dit? Het die Heilige Gees gemoor? Of is met daai woorde deur die mens opgetoor? Wat het meer (morele) integriteit, God of die Bybel wat van God 'n moordenaar maak?