André Pretorius se verhaal is een van daardie minder gewone Afrikaanse lewenspaaie wat oor kontinente heen loop sonder om sy vertrekpunt te verloor.
Hy is ’n Suid-Afrikaner wat sedert die 1990's in Brittanje woon, maar terselfdertyd ’n bekroonde Afrikaanse reisskrywer geword het. Hy woon in Cambridge maar sy skryfwerk bring hom telkens terug na iets veel meer persoonliks: plek, geskiedenis, geloof, kuns, mense en die ervaring van reis.
Maar die skrywer was nie noodwendig die plan nie.
Pretorius het in Marble Hall grootgeword en sy geloofswortels lê in die Nederduits Gereformeerde Kerk. Ná skool is hy na die Universiteit van Pretoria, waar hy tussen 1993 en 1995 BCom (Regte) studeer het. Daarna het die wêreld geroep. Hy is Londen toe met die aanvanklike idee om ongeveer ’n jaar te reis en die ervaring deur werk te finansier. In Londen het die reis egter ’n ander rigting ingeslaan: hy het besluit om regte aan Cambridge te studeer en uiteindelik ’n loopbaan as prokureur in mededingingsreg gevolg.
Die skryfwerk het intussen amper terloops begin.
In 1995 het Pretorius vir Beeld ’n artikel oor die Nazi-jagter Simon Wiesenthal geskryf. Daarna het hy vir die By-bylaag van die Afrikaanse koerante begin reisverhale skryf. Wat aanvanklik ’n manier was om geld uit sy reise te maak, het geleidelik ’n tweede loopbaan geword.
Hy het later ook as buitelandse verslaggewer en verteenwoordiger vir Suid-Afrikaanse koerante en radiostasies in Londen en Brussel gewerk. Sy blootstelling aan die wêreld was dus nie bloot dié van ’n toeris nie; hy het die wêreld ook vanuit die perspektief van ’n joernalis leer waarneem.
Daardie kombinasie — die regspraktisen, die joernalis en die reisiger — sou uiteindelik die kenmerk van sy skryfwerk word.
Pretorius se eerste reisbundel, Iets ver en nuut, het in 2010 by Protea verskyn, gevolg deur Eilande en enklaves in 2012 by dieselfde uitgewer. Sedert 2016 verskyn daar by Naledi Italiaanse intermezzi - reissketse (2016), Geloof alleen – Reise deur die Kerkhervormings (2017) en Spanje – Reise in 'n palimpses (2025).
Die boeke is meer as eenvoudige toerbeskrywings.
In Iets ver en nuut kyk Pretorius na die wêreld vanuit die perspektief van ’n Suid-Afrikaner wat in Engeland woon en die geleentheid het om plekke te besoek wat vir baie lesers verwyderd of ontoeganklik voel. Die reis word egter deur sy skryfwerk nader gebring.
In Eilande en enklaves raak die idee van afgesonderdheid en andersheid belangrik. En in Italiaanse intermezzi word Italië ’n soort langtermyn-verhouding: ’n land waarna hy telkens terugkeer en wat hy oor jare vanuit verskillende hoeke leer ken.
Daar is iets kenmerkends aan hierdie benadering: Pretorius gebruik reis nie bloot om te vertel waarheen hy gegaan het nie, maar om te probeer verstaan wat ’n plek van mense maak.
In 2017 verskyn Geloof alleen: Reise deur die Kerkhervormings, sy vierde reisbundel. Die boek is geskryf rondom die 500-jarige herdenking van die Reformasie en volg die spore van figure soos Martin Luther en Johannes Calvyn deur Duitsland, Frankryk, Spanje, Italië, Indië en Amerika en ander plekke wat met die geskiedenis van die Hervorming verbind word.
Die boek het in 2018 die Andrew Murray-prys vir algemeen-Christelike publikasies gewen. Dit was ’n belangrike erkenning, maar die interessantste aspek van die boek is dat Pretorius self nie daarvan hou om dit as ’n godsdienstige boek te beskryf nie. In ’n onderhoud met LitNet het hy dit eerder beskryf as ’n boek oor die plekke wat hy besoek en sy eie plek in die wêreld.
Dit sê nogal baie van sy manier van skryf.
Geloof is daar, maar saam met geskiedenis, argitektuur, kuns, kos, landskap en die menslike ervaring.
Sy belangstelling in geloof is ook nie simplisties nie. Hy het in die NG Kerk grootgeword, maar beskryf homself as “privaat gelowig” en het deur sy reise ook ander Christelike tradisies leer ken, veral die Katolieke wêreld van Spanje en Italië.
Een van die mees menslike aspekte van Pretorius se verhaal is dat sy reise oor dekades strek.
Spanje het byvoorbeeld ’n besondere plek in sy lewe gekry. In 1992, as 17-jarige, het hy alleen in Barcelona rondgeloop. Daardie ervaring het ’n belangstelling ontketen wat hom oor die daaropvolgende drie dekades herhaaldelik na Spanje sou terugbring.
Die produk is Spanje – Reise in ’n palimpses, wat in 2025 by Naledi verskyn het.
Die titel is gepas: ’n palimpses is iets waarop nuwe lae oor ouer lae geskryf word. Dit is presies hoe Pretorius Spanje benader — nie as ’n enkele toeristebestemming nie, maar as ’n land waarin verskillende eeue, kulture, godsdienste, kunstenaars, politieke geskiedenisse en persoonlike herinneringe oor mekaar lê.
Hy skryf oor onder meer Federico García Lorca, Francisco Goya, Pedro Almodóvar, sokker, stiergevegte, kos, die Katolieke Kerk en die landskap van Spanje. En dan, merkwaardig genoeg, soek hy selfs die meisie wat hom in 1992 as jong reisiger ’n worsbroodjie in Barcelona verkoop het.
Dit is dalk waar ’n mens die mens agter die skrywer die duidelikste sien: die groot geskiedenis en die klein persoonlike herinnering bestaan langs mekaar.
Professioneel is Pretorius ver van die romantiese wêreld van reisboeke.
Hy het aan die Universiteite van Pretoria en Cambridge gestudeer en daar is dus ’n interessante spanning in sy lewe: tussen die presisie van die reg en op papier die vryheid van die reisiger.
Die wêreld deur ’n Afrikaanse lens
Wat Pretorius se werk besonders maak, is nie bloot dat hy oor die wêreld skryf nie.
Dit is dat hy dit in Afrikaans doen.
Hy het ’n groot deel van sy volwasse lewe buite Suid-Afrika deurgebring, maar sy literêre stem het nie saam met hom Engels geword nie. Inteendeel: sy reisboeke bring Europa, die Middellandse See, die Reformasie, kuns, argitektuur, kos en geskiedenis na ’n Afrikaanse leserspubliek.
Een resensent het sy skryfwerk beskryf as gedissiplineerd, met rype insigte wat gemaklik oorgedra word; ’n ander het op sy vermoë gewys om die leser se kennis te verbreed eerder as om bloot ’n vinnige “mensestorie”-reisboek te skryf.
En dalk is dit die kern van André Pretorius se skrywerskap: hy reis wyd, maar skryf naby.
Pretorius se jongste werk wys dat die reis nog lank nie verby is nie.
In Maart 2026 publiseer LitNet sy essay Paasfees-herinneringe: die kuns van Pase, gebaseer op ’n reis deur Colmar, Basel en Zürich tydens Paasfees 2024. Daarin beweeg hy moeiteloos tussen reisbeskrywing, Europese geskiedenis, skilderkuns, musiek en sy eie geloofsherinneringe. Hy skryf oor die kunswerke van Grünewald en Holbein, oor Zwingli, die Grossmünster en Bach se Matthäus-Passion — maar uiteindelik kom hy weer by sy eie Afrikaanse jeug en geloofswortels uit.
Dit is miskien die beste beskrywing van André Pretorius se loopbaan tot dusver: ’n Suid-Afrikaner wat ver van Suid-Afrika gaan woon het, maar wat deur Afrikaans steeds in gesprek met sy oorsprong gebly het.
Hy is skrywer, maar ook reisiger.
Hy is reisiger, maar ook waarnemer.
Hy is ’n man wat lank in Europa woon, maar steeds in Afrikaans dink en skryf.
En in sy boeke word die wêreld nie bloot ’n versameling bestemmings nie, maar ’n manier om oor geskiedenis, geloof, kuns, kos, mense — en uiteindelik oor jouself — te dink.
André Pretorius is daarom nie bloot ’n Afrikaanse skrywer wat oor die wêreld reis nie. Hy is ’n Afrikaanse skrywer wat die wêreld deur sy eie ervaring leer lees.
Kontak André Pretorius direk. Jou boodskap sal per e-pos gestuur word.
