The root causes of the current social, economic and political conflict in SA are to be found in:

• an unfortunate comfewdirections continuing racist neo-apartheid syndrome by a small group of far-right white Afrikaner leaders in the country,
• poor and corrupt governance by the current ANC-led black majority government, while
• the interaction between these two toxic political cultures results in a mutually toxic escalation in racially-based conflict.

This essay assesses first the problems caused by outdated and inappropriate Afrikaner attempts to perpetuate a neo-apartheid system in South Africa (SA), followed by a critical assessment of the ANC’s destructive reactions to these attempts and the negative consequences/symptoms of this response for SAas a result of the cumulative toxic effect of these two unfortunate political cultures. I conclude with a fewdirections, approaches and strategies on how to try to neutralise and improve the negative consequences of these two toxic cultures.

1: White Afrikaner opposition to post-apartheid transformation

From the VOC's establishment in SA in 1652, until 1994 when apartheid came to an end, white settlers (and especially Afrikaners) in South Africa established a racial monopoly on the best opportunities, status,work, positions, incomes, schools, living areas and services, at the expense of non-white residents of this region. This racial discrimination was enforced by legislation and even violence on all other races in the country. This unfairly favoured white South Africans, especially Afrikaners, over other races.

This practice was based on the unproven pre-colonial and colonial assumptions that white Europeanswere superior in race, culture and intellectual ability to all other races and cultures. This was supposed toend in 1994, when the first black majority government was democratically elected. Unfortunately, this was not the end of this negative political culture, especially among white Afrikaners.

Forty years after SA became a modern black African democracy, there is still a significant vocal defence by, among others, some well-organized far-right white Afrikaner leaders, especially from Solidarity,AfriForum and Orania (AfriSol), of their current historically privileged circumstances. Their privileges underapartheid gave them an unfair advantage over their non-white compatriots, which continues today still in many sectors of society. They are also still pursuing Afrikaner political self-determination goals in isolated geographical communities such as Orania and other proposed Afrikaner-dominated urban ‘cantons’, as well as white functional self-determination in Afrikaans schools.

Many of them already vehemently opposed the principle of a black majority government in the countryunder apartheid, and now loudly proclaim the fake news that they and other Afrikaners are, in principle, being victimized as Afrikaners by the current ANC-led black majority government. This is done through a systematic professional political marketing campaign financed mainly by Solidarity’s trade union membership contributions. Hard evidence of this dates already back to 2010, as the social media posts below demonstrate:

Trade union members pay membership fees to their union to protect their interests in the workplace. When trade union leaders make political statements that have nothing to do with their organizations’ union goals, as is the case with Solidarity, they are not speaking on behalf of their members. A few Solidarity trade union leaders, who can be counted on one hand, claim that their members support their political disinformation campaigns. They simply ignore the lack of factual substantiation for their propagandistic claims.

Their claims are, of course, nonsense unless they can prove this is the case through the results of opinion polls among their members that support their claims. In the absence of such factual evidence, AfriSolleaders cannot claim to take political positions on behalf of or even in the interest of their members, let alone on behalf of or in the interest of other people. The signatories and supporters of the 'Not-in-our-name' Afrikaner declaration, on the other hand, have the written evidence that they speak on behalf of those signatories and supporters.

One of the most important negative consequences of these continued neo-apartheid claims by these few influential far-right Afrikaners is that they are dramatically raising the political temperature among black South Africans. The arguments that these right-wingers are making include, among other things, that Afrikaners are still singled out and victimised as an ethnic group by government policy in the form of a systematic campaign of retaliation and persecution by the current coalition government led by the ANC. This is allegedly official government retribution for everything they, as black people, had to go through under apartheid, led by Afrikaners.

The alleged systematic racial and ethnic persecution of Afrikaners is deliberately marketed by conservative Afrikaners both domestically in the country and abroad, especially in the USA. The Trump administration has seized on this as a partial excuse to reduce and cancel essential foreign development aid to South Africa and to accept alleged white South African ‘refugees’ fleeing from what they perceive to be ‘genocidal persecution’ by the black majority government in the country.

These allegations of black victimization against Afrikaners as an ethnic group are factually devoid of alltruth. Afrikaners were themselves the initial apartheid perpetrators just in a different guise. Some of them now blame their previous black victims alone for everything that goes wrong. Until 1994, the Afrikaner-ledNational Party (NP) had for example deliberately and systematically deprived black South Africans of the same quality of education that white South Africans enjoyed in schools, universities and colleges. They have also prevented South Africans of colour from serving in senior positions in the state and economy through job reservations, thus depriving them of the much-needed experience to manage and govern well.

With the implosion of the NP's apartheid regime, South Africans of colour were therefore largely unprepared to take over the management and government of the country. If conservative Afrikaners' white racism had subsided after 1994, and they had readily assisted more urgently and directly with black educational, social and economic empowerment in various ways, we would probably be in a better political situation today.

Inept ANC government and negative black reactions to continued whiteAfrikaner opposition to the new black majority government

The toxic combination of both the continued neo-apartheid efforts of a few white conservative leaders, and very incompetent, inexperienced, corrupt and embittered black post-apartheid government leaders, is to blame for most of the problems we are currently experiencing in SA.

However, there is conclusive evidence that the current ANC government's inept and corrupt management of SA since 1994 has been a major direct cause of the country's current decline. The main reasons for this include oversensitive and embittered black reactions to the white right-wing provocations referred to in section 1; nepotistic ANC cadre deployment policy; unnecessary and inappropriate enforcement by the ANC/SACP/COSATU alliance of ideologically driven policy programmes to accelerate the development and empowerment of South Africans of colour in society, and ANC reluctance to curb corruption within its own party ranks and in the state. These issues are assessed below.

Oversensitive and embittered black reactions to white right-wing provocations

The resistance of conservative Afrikaners to faster transformation in SA and periodic incidents of white racism and hate speech against black residents in the country have caused an escalation in oppositeracist provocations. This includes the deliberate continuation of the black freedom struggle song ‘Kill the farmer, kill the boer’, as well as similar racist views and hate speech incidences on social media platforms such as X, Instagram, FB, WhatsApp, and in newspaper articles, comments, etc.

On the other hand, there are also cases where black activists have deliberately initiated such provocation. Examples include Julius Malema’s firing of an AK-47 in the air at a funeral and the current deputy mayor of Bitou municipality’s alleged firing of a pistol at an initiation celebration. The leader of the ‘Land Party of SA’, Gcobani Ndzongana, also illustrated the emotional feelings among many embittered black individuals well in a posting on X where he threatened that Black South Africans may run out of patience with racist groups such as AfriForum and that this may lead to violent actions against them. The party also called on19 December 2025 on his Facebook site for the immediate arrest of all AfriForum and Solidarity leaders, followers and funders:

https://www.facebook.com/photo/?fbid=33125930890355867&set=pcb.33126019503680339

The so-called ‘reverse racism’ and hate speech from black ranks are in many and perhaps even most cases, however, reactions to similar provocations that were initially directed by white and especially Afrikaner individuals at individuals and communities of colour. This will have to change in order to try to reduce the emotions generated on both sides, so that more rational discussions can focus in future on the fair and just development and growth of all South Africans.

Nepotistic ANC cadre deployment policy

The ANC has further established a formal practice of making nepotistic appointments of party cadres, partners, family, friends, personal or political supporters to key positions without them having the necessary qualifications, knowledge, experience and/or commitment required. This practice is one of the most important mistakes that the ANC continues to make. It is a direct result of perceptions within blackand specifically ANC ranks that, especially the remaining white state and municipal officials, as well as supporters of other opposition parties, still do not accept the black majority government or the ANC-ledgovernments at lower levels, and therefore sabotage or delay their policy programs.

This deliberate political cadre deployment in the government administration of the country conflicts withvarious legal provisions but still happens very subtly in practice. Among other consequences, it also leads to a domino effect where such appointments themselves also appoint incompetent people from thehighest to the lowest levels, and have an extremely negative impact on all sectors of society, includingenergy management, crime prevention and control, municipal service delivery and management.

Furthermore, it creates a culture of appropriation that manifests itself in the assumptions that one acts in one’s own interest and can use and abuse the existing system to one’s own advantage. The populistmantra ‘it’s now our turn to eat’ illustrates this problem. It also weakens the ability of state agencies at all levels to correctly identify the leading causes and consequences/manifestations of policy problems, to find and implement the most effective and efficient policy remedies for them.

This is not unique to the ANC, however. The origin of this invidious practice was the informal but important influence of the Freemasons and Afrikaner Broederbond before and during apartheid. They created the breeding ground and foundation for the continuation of these unacceptable practices in post-apartheid SA. This will also have to change in the future, as I indicate in the next section.

Ideologically driven government policy programmes

Ideologically driven government programmes: Just after FW de Klerk announced a formal negotiation process with the ANC on 2 February 1990, he tried, among other things, to entrench and expand the ‘self-determination’ of ‘white’ community institutions. For example, ‘language and racial self-determination’ was granted in the form of autonomous governing boards for so-called ‘model C’ schools, which ensured admission of learners, language of instruction, appointment of teachers and control over curricula.

Many of these schools, from the start, only allowed instruction in Afrikaans. They allowed few or no non-white learners, which is largely still the case today. Declining numbers of Afrikaans-speaking learners left unused spaces and facilities at many of these largely ‘white’ schools, compared to insufficient numbers of multi-racial schools providing instruction in English, and overloading of those schools. The currentcoalition government’s inappropriate attempts to create more equitable utilisation of existing educational facilities have, however, so far also caused intense resistance, especially among conservative Afrikaners. These government approaches will urgently need to change to reduce racial tensions with Afrikaners in particular.

The resistance of historically advantaged white South Africans to voluntarily undertake faster social andeconomic empowerment of their black, historically disadvantaged citizens has also meant that the SAeconomy is still, for all practical purposes, under white control 40 years after the collapse of apartheid. This has forced the ANC-led post-apartheid government to create affirmative action policy programmes to accelerate this empowerment. The ANC cadre deployment policy is one of those strategies.

Other examples of such programmes include Broad-Based Black Economic Empowerment Legislation (BBBEE) with legislative restrictions on white entrepreneurs considering contracts with state agencies in terms of black empowerment legislation. These programs are not, however, the result of persecution specifically against Afrikaners, but rather fairly generally accepted policy programs in various countriessuch as the USA, India, and Malaysia, where similar problems are still experienced. The ANC's core focus on the transfer of majority interests in enterprises to black interests has not had the desired effect so far, however, and needs to be improved, as I suggest in section 4.

Other historically remedial programs also include, among others, the more effective provision of state land and private agricultural land to black farmers. This has so far also failed miserably for various reasons,including the consequences of the ANC's cadre deployment policy and corruption, as well as ideological reactions to white opposition, and ineffective policy implementation. New approaches and strategies to try to improve these weaknesses are suggested in section 4.

The ANC’s ideologically driven foreign policy also continues to prioritise its traditional socialist political supporters during the black liberation struggle against apartheid, especially Russia, China and Cuba, within the alleged ‘non-aligned’ BRICS+ grouping together with Iran, India, Brazil and other countries. BRICS+ positions itself as a political and economic power bloc against the US, EU, NATO and Israel, andsupports Palestine against Israeli occupation. This is currently contributing to the Trump administration’s – Israel’s biggest supporter’s – diplomatic sanctions against South Africa. This is in stark contrast to the NP’sapartheid support for Israel, which especially conservative right-wing Afrikaners in South Africa still want torevive. The ANC’s policy that foreign investors can no longer obtain full ownership rights in SA but merely long-term leases of land, also means that they are reluctant to establish buildings for factories and other industries here. This will have to change.

ANC reluctance to curb corruption within its own party ranks and in the state

Corruption appears to be endemic within the ANC, as it was also endemic in the NP under apartheid, where, among other things, several cabinet ministers were discredited. They even had to serve prisonsentences for it. However, its nature and extent within the ANC and state agencies are much worse thanthey were within the NP. It was reasonably controllable under Mandela and Mbeki, but has clearly become a deliberate, systematic strategy under Zuma, while it is becoming increasingly clear that Ramaphosa still openly allows and tolerates it for various reasons, does not combat it effectively, and is even part of it (Phala-Phala).

Government corruption is exacerbated by the ANC's cadre deployment policy, as already mentioned above. The question is how systemic weaknesses and defects, such as corruption and a culture of embezzlement, can be improved. It is not easy, and cannot be done in the short term, if at all. I will also identify different strategies for this in section 4.

Section 3 now looks ahead, rather than the focus so far on the past and the present.

Directions and strategies to neutralize white Afrikaner resistance to post-apartheidtransformation

In this penultimate section, I identify a few approaches and strategies to neutralise white Afrikaner resistance to the current government's policy. Strategies to reverse the current inappropriate black reactions to that white resistance and thereby try to realize better national governance and government in the interest of all are outlined in section 4.

The starting point of racial transformation is with the current neo-conservative white elites. Their unjustifiable claims to the continuation of white privilege cause a negative racial hardening in domestic reactions from the black side, as well as abroad in the Trump administration, as summarized in section 1.

These positions and actions of AfriSol in particular have so far contributed domestically to worsening general race relations, leading to further escalation of racial conflict between whites and blacks, as well asmore specifically in the ANC towards whites. Their negative impact discredits the good work that AfriSoldoes, through, among other things, their support for and assistance to victims of illegal

labour practices, private prosecutions, after-school training, street repairs, involvement in community forums and neighbourhood watch organisations, as well as assistance to the poor and other people in need through their Helping Hand subsidiary.

Virtually all of these constructive projects are tainted and discredited by the fact that the vast majority oftheir recipients/beneficiaries are white and Afrikaans, while a few people/communities of colour aresometimes also included for reasons of legitimacy and credibility. In line with AfriSol's sudden post-apartheid resistance to any racial distinction, no statistics on a racial basis are made available for their projects. More transparency and evidence that AfriSol recipients' support and assistance without racialconnotations are also available to substantial numbers of people of colour would go a long way towards improving the bona fides and credibility of those contributions.

Most ANC leaders are still incredibly bitter towards the remaining NP, HNP, KP, VF+, and the descendants of the Afrikaner community in particular, who oppressed them for so long. An open demonstration of willingness to change attitudes and behaviour in right-wing conservative white ranks should, over time, result in more moderate black responses.

Consistent indications from specifically conservative Afrikaner communities are needed to refute, amongother things, the following perceptions in black ranks, before one can hope that embittered black leaders will eventually also put down the hatchet on their side. These indications should at least include the following:

1. that conservative Afrikaners no longer see themselves as victims of the post-apartheid regime in South Africa;
2. that they no longer prioritise secession from this nation in the form of an independent white/Afrikaner-dominated town/city/region/state;
3. that they are prepared to focus more and more on the development and growth of an integrated South African nation, as well as
4. on the empowerment and development of historically disadvantaged communities of colour;
5. through democratic constitutional cooperation with other moderate political groups that share these goals within the framework of the 1996 Constitution, the foundation of our current rule of law.

Given the current mutual distrust between different ideological camps on this matter and the increasingescalation in racial conflict, the National Dialogue Initiative can be a catalyst/ facilitator/ trigger for initiating direct discussions between the most important role players in this process to create a more rational climate for direct discussion and negotiation.

However, it will only be successful if it is pursued with seriousness and in good faith by all parties, so that negative distrust can be transformed into more positive relationships of trust.

The final section focuses on directions and strategies for improving the inept post-apartheid ANC government and negative black reactions against white Afrikaners in particular.

Directions and strategies for improving inept ANC government and negative blackreactions against especially white Afrikaners

This concluding section assesses some possible directions, approaches, and strategies for improving unacceptable, wrong, weak, or corrupt government policies and programs, as well as overemotional reactions of black individuals and communities to provocative viewpoints and actions from especially white Afrikaner ranks, as summarised in section 2. This also requires various systematic and synchronized actions. Examples include the following:

1. Government agencies, business, and community organizations should, in principle, disseminate more accurate and contextualized facts to refute disinformation in various ways both domestically and abroad to the general public, as well as to policymakers here and abroad. This can and should be done through various public and confidential influencing strategies and actions. This will put government projects and other facts that AfriSol and other conservative pressure groups, such as the Institute for Race Relations and the Free Market Foundation, misrepresent, in a more accurate context.
2. Such correction of disinformation includes the nature and scope of existing legislation that has racial connotations, land expropriation, affirmative action, and the optimal use of schools in the interest of all. It also includes how the content and implementation thereof can be improved. The corrections should be even more targeted than at present via traditional and social media, as well as by directly influencing communities, decision-makers, and their networks and projects.
3. Reliable statistics for this purpose are needed on, for example, how much white versus non-white recipients are advantaged and disadvantaged by AfriSol (e.g. Helping Hand, Akademia, SolTech, neighbourhood watch agencies, etc.), and current black economic empowerment programmes of the government. More accurate data on the alleged impact of crime against Afrikaners and other racial and ethnic communities should also be obtained and maintained. If this data is not available or is withheld by those involved, reliable opinion polls should be conducted for that purpose. For example, one should also compare farm murders in SA, the USA and other countries.
4. The Inclusive Society Institute's Social Cohesion Index (https://www.inclusivesociety.org.za/polls-and-presentations) findings on the sudden recent deterioration in race relations in SA, its causes and how toimprove them provide further motivation for urgent attitudinal and behavioural change.
5. Continued political and legal pressure on government is needed to act more strongly against cadre deployment, state capture and corruption. This can create, fund, and consolidate more targeted capacity-building and good-governance decisions, practices, and cultures at all levels of government.
6. The prioritisation and better implementation of more pragmatic reconciling policy programmes instead of ideologically divisive policy approaches such as more sensible approaches to the utilisation of under-utilised educational facilities (Afrikaans schools), in collaboration with that specific education sector.
7. This could also include the explicit limited application of expropriation without compensation according to explicit criteria; new approaches to black community empowerment such as contributions to black pupil and student education and training; more systematic business, private and agricultural support for the needy,emerging farmers and farm workers of colour; prioritisation of farm attacks alongside organised crime, offences against women, children and other vulnerable sectorsof society, as well as various other possible projects that support and strengthen these new approaches.Legislation is also needed to remove any doubts about the legality of racial distinctions for affirmative action purposes.
8. More effective job creation projects by foreign investors who can more easily establish businesses and buy landinstead of just long-term leasing should be prioritized. Also, public job creation for the unemployed, e.g., better waste processing, invasive plant removal, firefighting, and public infrastructure creation and maintenance at local community levels, can promote sustainable economic growth.
9. The ineffective legislative oversight role of parliament over the actions of the executive further indicates a system of government that, in practice, involves an activist, dominant executive and a subordinate, reactive legislative. This is not necessarily the result of a defect in the South African constitution, but a consequence of a ‘strong man’ African political culture within the ANC that has not yet accepted the western multi-party democratic system enshrined in our constitution. It is an open question how to improve this gap between theory and practice. The current traditional western ‘trias politica’ balance between the legislative, executive and judicial branches of government within a liberal constitutional state where the rule of law is supposed toapply is clearly in conflict with the ‘strong man’ practice in Africa.
10. Both right-wing conservative racism and inappropriate reactions to it from black ranks should thereforechange or improve to realize truly effective, stable development, empowerment, growth, and nation-building in the interests of all South Africans. It is not just one or the other focus and strategy for improvement, but multiple synchronized approaches that must be actively promoted simultaneously to have a positive cumulative impact.
11. The envisaged National Dialogue talks can play a very constructive facilitating role in this regard, if done in transparent and participatory ways.

However, it will take decades and even longer if the current white neo-conservative resisters are allowed to continue with their demands to still consider themselves the victims of existing government policies, because it still provokes spontaneous mutual emotional reactions and hardening in black leaders and communities.

Fanie Cloete is Professor Emeritus in Public Policy Governance, Universities of Stellenbosch &Johannesburg and a founder member of the Afrikaners for South Africa movement.

Resensie - soos geplaas op Litnet

Ek volg Churchil Naudé al lank.

Hy daag uit. Hy krap orals en laat ’n mens met ongemaklike vrae.

So hoort dit in ernstige kuns.

Roy Campbell het jare gelede ’n satiriese gedig geskryf oor “the firm restraint” waarmee Suid-Afrikaanse skrywers te werk gaan. Hy eindig die kort gediggie deur te sê dis alles goed en wel, “but where’s the bloody horse”? Bedoelende, kunstenaars is so besig om “restraint” te beoefen dat hulle nie by enige werklik belangrike goed uitkom nie.

Wel. Churchil Naude het nie daardie probleem nie. Hy saal ’n blerrie idee op en ry haar bloots, al die pad. Hy wys ons ook sommer waar die olifant in die kamer is (aangesien ons nou met Engelse metafore wil ploeg).

Woordenaar is ’n musikale reis deur armoede, tronke, rassisme en veel meer. Niks en niemand word ontsien nie. Ook nie kerk nie, al is dit ’n baie geestelike vertoning.

Agter ons het ’n groep skoolkinders gesit wat soms letterlike na hulle asems gesnak het as Naudé nou en dan kru woorde gebruik het.

Hy is relevant

So ’n ruk gelede het ’n groepie regses Afrikanerskap weer probeer wit maak met hulle lagwekkende “Afrikaner-verklaring”. Daarop het verskeie mense gereageer, Facebook-groepe is gestig, en briewe is geskryf.

’n Vertoning soos Woordenaar wys hoe verspot die debatte oor Afrikanerskap geword het. Dóén liewer iets, daar is soveel Afrikaners in nood, is wat die vertoning sê. Kyk wat ons moet doen om ons taal en die sprekers daarvan te red.

Naudé sê oor homself: Hy is drol in die drinkwater. Jy kan hom probeer ignoreer, maar hy sal nie verdwyn nie.

Die musiek en die gedigte

Die vertoning is gestroop. Naudé self verskyn in ’n kortbroek en kaalvoet.

Die musiek het ook ’n minimalistiese gevoel.

Wanneer Naude rap, is die musiek dikwels eenvoudige akkoorde ter ondersteuning van hom, hoewel Riku Lätti nou en dan sy vernuf op die vleuelklavier ten toon gestel het. Ander kere het die sang vervloei na “koortjies” – eenvoudige geestelike melodieë wat ons in kerke hoor. By tye sou Lätti een akkoord oor en oor speel op die trekklavier, net soos ’n mens in kerke hoor wanneer “koortjies” gesing word.

Jackie Lätti het Naudé bygestaan met sang en voorlesings; Riku het ook saam gesing; en Justy Witbooi was op die kitaar.

Dus?

Ek het die vertoning geniet, en ’n groot deel van die (te klein) gehoor het ook. Ná die tyd het iemand egter opgemerk dat die vertoning met die bekeerdes praat. Dis jammer. Veel meer mense moet Woordenaar kan hoor.

Regimeverandering. Dit was Donald Trump se motivering vir die militêre inval in Iran.

Die Amerikaanse president het verskeie redes daarvoor gegee: Die land was 'nkernbedreiging vir die wêreld; die Iranse regering het vanuit godsdienstige motivering verskeie maatreëls ingestel wat 'n bedreiging is vir die menswaardigheid van sy inwoners; duisende onskuldige mense wat in opstand gekom het teen hierdie onderdrukkende maatreëls van die teokratiese regering, is doodgemaak.

Volgens Trump moes Iran se inwoners gehelp word om 'n nuwe regering saam te stel, wat van Iran 'n meer aanvaarbare land (vir Amerika) sal maak. Hoewel 'n mens kan saamstem met van die motiverings, het dit egter, voorspelbaar, tot net die teenoorgestelde gelei: Inwoners van Iran het toenemend verenig teen die aggressie van Amerika en Israel.

Om egter te verstaan watter skokkende ingryping hierdie militêre optrede van die Trump-administrasie werklik was, kan ons as wit (veral Afrikaanssprekende) Suid-Afrikaners onsself goed indink as ons na ons eie geskiedenis kyk en ons verbeelding vlug gee.

In 1948 kom die Nasionale Party aan die bewind. Deur'n hele reeks maatreëls, onder meer om die twee huise van die parlement, asook om die appèlhof se getalle te manipuleer, slaag hulle daarin om die beleid van afsonderlike ontwikkeling te ontwikkel en deur middel van wetgewing te implementeer.

Die NG Kerk ondersteun die beleid deur sinodebesluite en volkskongresse in die vyftigerjare. Daarmee het politiek en godsdiens saamgewerk om miljoene Suid-Afrikaners hul (mense)regte te ontneem.

Elke jaar is dié wêreld- en mensbeskouing as'n goddelike opdrag versterk by Geloftefeeste met die herdenking van die Slag van Bloedrivier. Vanaf die Kaapprovinsie tot in Suid-Rhodesië (Zimbabwe) is die konsep van die Afrikaners as die uitverkore volk van God in preke, toesprake, liedere en simboliese handelinge vasgelê.

Die vereenselwiging met die Bybelse Israel se oorlewingsgeskiedenis in die handhawing van hul godgegewe identiteit, was 'n maklike eksegetiese vertolking, terwyl enige opposisie daarteen beskou is as volksvreemde bedreigings wat met hand en tand - en selfs militêre geweld - teengestaan moet word. Dit is beskou as 'n goddelike roeping in die oë van die wêreld is apartheid egter, veral teen die agtergrond van die onderdrukking en onmenslike uitwissing van miljoene Jode deur die Nazi's in Duitsland, gesien as 'n vertrapping van die menseregte van miljoene mense in Suid Afrika. Uiteindelik is apartheid amptelik internasionaal tot 'n misdaad teen die mensdom verklaar.

Die bedreiging vir Suid-Afrika se mense en die wêreld is verder versterk deur die feit dat Suid-Afrika met verryking van uraan op die drumpel gestaan het om 'n eie atoombom te ontwikkel. En die stryd binnelands, asook vanuit die buiteland, om 'n regimeverandering in Pretoria tot stand te bring, het in alle felheid toegeneem.

Dit was juis sedert die 1960's dat die protes van die wêreld teen hierdie apartheidsbeleid tot uiting gekom het in vele opstande en protesoptogte in die strate van Suid-Afrikaanse stede - dikwels met geweld begroet deur die regering - en selfs toenemend in ander wêreldstede, asook op universiteitskampusse oral in die Weste.

Gestel pres. Richard Nixon van die VSA het in 1970 besluit om Suid-Afrika militêr aan te val in 'n poging om 'n regimeverandering in Pretoria moontlik te maak sodat die (goeie) mense van SA 'n nuwe regering kon saamstel.

Die heel eerste teiken vir die VSA se militêre magte sou sekerlik die vernietiging van die uraanverrykingsaanlegte by Pelindaba, wes van Pretoria, wees. Daarna sou Waterkloof se lugmagbasis, asook die Mirage-eskader in Pietersburg volg. Met 'n aanval op die primêre wapenarsenaal by De Aar, word 'n skool ook getref en 35 kinders sterf. Talle is beseer. Tegelykertyd word Simonstad aangeval en daarna die Ysterplaat-lugmagbasis. Die volgende dag volg bomaanvalle op Saldanhabaai en die brandstofopslagplek gaan in vlamme op. Die kollaterale skade in al hierdie gevalle is tienduisende mense dood en beseer binne enkele dae.

Hoe sou ons daaroor voel? Veral diegene onder ons wat aanvanklik en steeds rasionele verkonings uitdink vir die skokkende uitwissing van infrastruktuur en mense in Iran deur Amerika en Israel vandag?

En hier is ons - én die hele wêreld se - probleem tans: Die oorlog en geweld in die Midde-Ooste sal nie ophou nie. Geen onderhandeling met Washington sal vertrou kan word nie. Die rede? 'n Buitengewoon magtige leier met 'n gevaarlik onstabiele persoonlikheid.

Volgens talle kundiges vertoon Donald Trump duidelik psigologies wanfunksionele gedrag. Hulle beskou hom as 'n prototipe van 'n narsis met psigopatiese gedragspatrone. Tipies van hierdie persoonlikheidsversteuring, sê hulle, is die onvermoë om skuld te erken.

Trump is totaal en al versot op homself. Dit sien ons telkens in sy internetplasings, asook teenstrydige opinies en besluite. Wat verkeerd loop, is die skuld van ander.

Byvoorbeeld, sonder om enige ander moondheid te raadpleeg, begin hy Iran eensydig aanval, maar wanneer dinge verkeerd loop en dit tot allerhande wêreldwy ellende lei, kla hy dat ander lande hom nie wil help nie. Dit is absoluut verregaande dat hy hulle daarvan beskuldig dat hulle nie wil help nie teen die rampspoedige gevolge van dit wat hy (en nie hulle nie) veroorsaak het.

Dis 'n skrikwekkende gedagte dat die geheime kode vir die aktivering van 'n atoombomaanval aan só 'n mens toevertrou word. En, tipies van hierdie soort geestesversteurings, is dit nie behandelbaar nie. Trouens, dit sal net vererger.

Al wat die wêreld kan red van 'n intense ramp, is 'n dringende regimeverandering in die Withuis. En die enigste manier waarop dit vreedsaam kan gebeur, is as die burgers van daardie land deur middel van die doeltreffende funksionering van die demokratiese prosesse te werk gaan.

Ek het elke week die voorreg om 'n nuwe groep Amerikaners drie dae deur die Kaapse Skiereiland en Wynland te vergesel. Die profiel van hierdie groepe is uiters uiteenlopend: Demokrate en Republikeine, gelowiges, agnostici en ongelowiges, van alle rasse en ouderdomme.

Ons het as geregistreerde toergidse 'n baie streng gedragskode, onder meer dat ons nie in politieke of godsdienstige argumente betrokke sal raak nie. Maar ek luister na hul gesprekke en beantwoord hul vrae oor ons land so lojaal en eerlik as moontlik.

Daar is onder almal 'n groeiende tendens dat hulle hulleself skaam vir die optrede van hul president. Hulle het nog altyd hulself as gelukkig en bevoorreg beskou om in'n land te woon waar mense omgee en van die wêreld 'n beter plek wil maak. Met Trump is dit nie meer só nie. Selfs diegene wat hom lof wil toeswaai vir sekere dinge wat hy vermag het, soos die beëindiging van die onwettige instroming van mense oor die Mexikaanse grens, meen dat wat nou in die Midde-Ooste gebeur, handuit geruk het - tot hul beskaming.

Welbekend is die woorde van Desmond Tutu (1931-2021) kort voor sy dood: "As I have prayed for the fall of the apartheid regime, I am now praying for the fall of the ANC." In 1994 het ons 'n regimeverandering in Suid-Afrika gekry en was ons gevul met hoop en verwagting vir die geboorte van die Nuwe Suid-Afrika. Nou, 32 jaar later, weet ons dat die belangrikste faktor vir 'n beter toekoms vir alle inwoners van ons land weereens die noodsaak van 'n verandering van regering is. Dit is in die hande van alle Suid-Afrikaners om hieraan uitdrukking te gee met die opkomende verkiesings op plaaslike vlak en nasionaal in 2029. Nie deur geweld en oorlog nie, maar deur konstitusionele prosesse.

Wat die geval Trump teen Iran nog erger maak, is die volgende: Selfs al sou daar binne die volgende maande 'n onderhandelde skikking kom en 'n einde aan alle vyandelikhede, het Trump met hierdie bedenklike aanval op 28 Februarie 2026 vir Amerika 20 jaar of meer se stedelike terreur gekoop.

Afgesien van sy ander sielkundige wanfunksionaliteite, begryp hy duidelik nie die dinamiek van fanatiese, fundamentalistiese godsdiens nie. Terwyl hy self op 'n bedenklike manier godsdiens bysleep by die regverdiging vir en ondersteuning van sy oorlog teen die teokratiese regering van Iran, besef hy blykbaar nie dat hierdie daad (en hierdie datum) van aggressie in die geheue van die Islamitiese gemeenskap ingeëts sal bly nie. Dit sal as motivering en verkoning dien om van sy eie kind, Amerika, 'n teiken vir terreur en bloedvergieting van onskuldige mense te maak. Die geskiedenis het hierdie realiteit oor en oor bewys.

Daar is niks so fanaties boos soos godsdienstige wraak nie. Trump het dit oor Amerika gebring - iets wat sal voortduur lank nadat hy nie meer lewe nie.

Trump se regimeverandering in Iran het nie gerealiseer nie. Maar die skade aan daardie land en sy mense is 'n enorme hartseer realiteit. En die diepe woede wat dit ontketen het, sal nog lank skrikwekkende gevolge hê. Wat die wêreld nou dringend nodig het, is 'n regimeverandering in die Withuis.

Published by: News24.com - 2 May 2026

The Bell Pottinger agency's attempts to capture public opinion to support Jacob Zuma's state capture were, in the end, exposed and largely neutralised. Not so the even bolder, and ongoing, manipulation of public opinion by Solidarity and AfriForum.

AfriSol, as the movement has become known, boasts that it has about 600 000 paying members, and few would contest its claims that most white Afrikaners are sympathetic to it. It styles itself as the only bull in the Boere kraal.

In 1992, more than two-thirds (68.7%) of white South Africans (voter turnout 85%) voted in a referendum in support of "the reform process which the state president began on 2 February 1990 and which is aimed at a new Constitution through negotiation".

After the 1994 election, most Afrikaners affectionately called the first president of a united democratic South Africa "Madiba", even more so after he donned the Number 6 Springbok jersey at the 1995 Rugby World Cup victory ceremony and visited Tannie Betsie Verwoerd in whites-only Orania.

Afrikaners rejoiced at the end of all sports (especially rugby) boycotts, sanctions and the prospect of travelling, also to once forbidden countries. The Afrikaans language blossomed with the huge new cultural festivals in Outshoorn, Potchefstroom and elsewhere, the emergence of many Afrikaans radio and later television channels and vibrant book publishing, magazine and music industries. Released from their dependence on the state during decades of apartheid, many became successful entrepreneurs. (Five of the seven richest people in South Africa, all dollar billionaires, are Afrikaners.)

Fast forward to 2026. Now most Afrikaners view themselves as hapless victims of ethnic persecution. Many say there is an Afrikaner genocide. Their farms are being confiscated, and many farmers are attacked, murdered and cruelly tortured to drive them off the land.

Their children can't get jobs, promotions, or even admission to universities. Afrikaans schools are systematically closed down.

These claims have been made so repeatedly and forcefully that it doesn't matter that they are all completely baseless. Some 5 000 Afrikaners have been accepted as "refugees" in the United States and some 70 000 more are reported to have expressed interest in such refugee status.

How on earth did this happen?

The extraordinary story starts in 1992. Flip Buys, a right-wing student leader at Potchefstroom University, joined the fundamentalist apartheid trade union Mynwerkersunie, and five years later, he was appointed its head.

As a hard-core Afrikaner Christian nationalist, he opposed all negotiations between the National Party and the ANC and campaigned hard for a "No" vote in the 1992 referendum.

He was part of the Conservative Party and later General Constand Viljoen's Afrikaner Volksfront, from where a military rebellion was planned (and then abandoned) to sink the negotiations process. In 1994, Buys was a member of the Volkstaat Council that recommended Afrikaner "self-determination" in certain areas of the country.

But the cerebral Buys was frustrated with the crudeness, weak strategies and poverty of ideas of the right-wing politicians. He studied the history of the Jewish labour movement, Histadrut, formed in 1920 to establish a self-sustaining Jewish economy and promote Hebrew: Jewish nation-building. Histradut established many institutions and business enterprises and got involved with social, medical and educationa services.

So, in 2002, Buys borrowed the name from the Polish trade union that launched a revolution in the 1980s, Solidarność, and turned the Mynwerkersunie into the Solidarity movement, with Histradut as his blueprint. In 2006, Solidarity established a "civil rights" branch, AfriForm, with another former Conservative Party and Volksfront activist, Kallie Kriel, as its head. The unbending ideologue Dirk Hermann was appointed as head of the trade union at the heart of the movement, with Buys as the chair of the whole organisation.

Not even the ambitious Buys could have dreamed then that he would be so successful in building an empire. AfriSol now has about 50 affiliates, including a university, a technical college, a private prosecution service, a property development arm, extensive financial and insurance services, a radio station, online newspaper and AfriForum TV, a charity organisation, an agricultural union, and neighbourhood and farm watches. It receives around R500 million a year from members and does business with most of them, so the annual turnover could be more than a billion rand. The campus of its Afrikaans-only university, Akademia, will cost R3.2 billion.

A brilliant metamorphosis

AfriSol is today the world's foremost exponent of what is referred to as the "identity economy", or "ethnic entrepreneurship". And not a cent comes from the state. In a country where the state struggles to build anything meaningful or even provide basic services, this earns AfriSol a lot of praise, even from the black communities. "Ons sal self," AfriSol proclaims.

In the 1980s and early 1990s right-wing politicians were dour, racist ideologues with shiny suits and grey shoes, corpulent men in khaki or loudmouthed, brandy-swilling caricatures in cheap camo dress. Buys, Kriel and Hermann come from that culture, but now, chameleon-like, entered the national arena as alumni of Potch and Tuks, in jackets and ties, with a cohesive basic philosophy.

It was a brilliant metamorphosis. They will never utter the k-word, but their followers understand the subtext, and many don't have the same restraint.

Key to its success was how AfriSol successfully infiltrated and captured the Afrikaans media. Before 1994, the mainstream Afrikaans newspapers and broadcast media treated the right wing like lepers, demonising them as crude and unsophisticated racists and denying them a voice. But by the time Buys got Solidarity going, the National Party had imploded. Almost seamlessly, AfriSol became the Afrikaans media's new Pied Piper. The dolled-up, sanitised right-wingers soon dominated the Afrikaans media. Abracadabra.

Especially Beeld and Rapport, now only available online, Radiosondergrense and the TV channel kykNet drew AfriSol's leaders into the mainstream and paraded them as esteemed opinion formers and analysts on an almost daily basis. No article or programme was complete without AfriSol's comment.

This was how the head of the Orania Movement (and inhabitant of that enclave) and Solidarity's head of liaison, Jaco Kleynhans, became the foremost Afrikaans analyst on international affairs, despite having no academic background on the subject, and at the expense of many better-qualified Afrikaans-speaking academics and former diplomats.

Kleynhans is a fanatical supporter of Donald Trump and the MAGA movement.

It is important to note that AfriSol is not a political party. Leaders are not elected, their remuneration is not known, and members have no say in policies or how their contributions are spent. There is no accountability.

It is also notable that, where the EFF and MK Party want to fiddle with the Constitution, AfriSol rejects its very foundation. They want to change the preamble from "We, the people", to "We, the peoples" - they reject the entire notion that South Africa is a unitary state and want some form of racial federation, if an independent white volkstaat or two are not possible.

The other secret to AfriSol's success is intimidation and the peddling of fear and paranoia.

The newspaper Beeld, for example, was harangued after it published a picture of Potch students seemingly giving the Nazi salute, and AfriSol only relented when the editor was removed and replaced by an AfriSol sympathiser. AfriSol's boycotts of the Spur restaurant franchise and Radio Jacaranda, among others, inflicted serious damage on these enterprises.

AfriSol is selling Afrikaners false hope

AfriSol has several news outlets and a massive social media presence. They follow the dictum of the alt-right American Steve Bannon: Flood the zone. I am, inexplicably, on their mailing list, and I get regular messages, like "The ANC wants to close Afrikaans schools" or "The ANC is going to take white people's land", and then the invitation: Join AfriForum and fight back.

It must be said, though, that if successive ANC governments were not so corrupt and inept, the breeding ground for AfriSol would not have been so fertile. And if the ANC is the co-builder of AfriSol, then Julius Malema is its chief marketing guy - AfriSol gets stronger every time he chants Kill the Boer.

AfriSol got a huge injection of energy and, in their book, legitimacy, when Donald Trump became the US president and championed the Afrikaner cause with falsehoods such as the Afrikaner genocide and confiscation of white farms. Manna from heaven.

It didn't matter that Afrikaners are, in fact, thriving and that not a square inch of land had been confiscated. "Afrikaners are back!" rejoiced Buys in an opinion piece on Netwerk24.com. The sudden increase in brazen racism and threats on social media was noticeable. The "leader of the free world" gave them licence. Trump's obsession with farm attacks comes directly from AfriSol's misinformation and propaganda about the real nature and extent of this tragic phenomenon.

I think AfriSol is selling Afrikaners false hope in the process of building an empire, and that can only lead to further alienation and disillusionment. Geographical or even cultural "self-determination" is a pipe dream; similarly, "Afrikaner control" of Afrikaans-language state schools. These would necessitate a new Constitution, accepted by two-thirds of the members of Parliament. There are only 2.5 million white Afrikaners in a nation of 62 million.

As an Afrikaner myself, I hold the AfriSol leadership's ethnic machismo and aggressive foreign lobbying responsible for reviving the old image of my tribe as selfish, racist bullies.

Donald Trump's days are numbered, and his national and international standing is waning fast. The ANC is also a sharply declining party. But the damage that AfriSol has inflicted on South Africa and particularly on the Afrikaner community will be felt for a long time.

- Max duPreez is an author, columnist and documentary film-maker and was the founding editor of Viye Weekblad. This edited extract from his latest book, The End of Normal-Witness to the Unravelling of White Power in South Africa (Jonathan Ball), was prepared exclusively for News24.

Oorspronklik gepubliseer op Litnet

Met landswye munisipale verkiesings om die draai in November gaan die watersektor1 gewis hierdie jaar in die kollig wees. ’n Spoedige salvo was die onlangse aankondiging van die minister van water  en sanitasie (WSS), Pemmy Majodina, dat haar departement beplan om R12,3 miljard aan 411 waterinfrastruktuurprojekte in 2026/27 te bestee. Dit sal  beleggings in pypleidings, waterverwerkingsfasiliteite en verspreidingstelsels behels, en institusionele hervorming ondersteun.

Tereg blyk dit dat die Departement van Water en Sanitasie (DWS) – deesdae meer bevoeg as vir etlike jare – besef dat waterprobleme nie net deur infrastruktuurbesteding opgelos kan word nie, en dat daar ’n bestuurskrisis is, nie bloot ’n infrastruktuurkrisis nie. Dit is ’n belangrike konseptuele verskuiwing, want in baie munisipaliteite het infrastruktuur nie agteruitgegaan weens onvoldoende befondsing nie, maar omdat instandhouding, finansiële bestuur en tegniese vermoëns verswak het.

Sean Phillips, direkteur-generaal van die DWS, het heelwat verbeterings geloods, maar waarsku dat baie munisipaliteite vasgevang is in ’n “afwaartse spiraal”. Waterlekkasies, diefstal en onakkurate meters suig munisipale inkomste op, en instandhouding word te lank uitgestel. Bekwame tegniese personeel verlaat munisipaliteite en word dikwels nie vervang nie, terwyl diensonderbrekings toeneem, openbare vertroue krimp, en finansiële herstel moeiliker word.

Die krisis het minstens vyf onderliggende dimensies:

• Fisiese infrastruktuur verval en word swak onderhou.

• Onvoldoende afvalwaterbehandeling dra by tot besoedeling van bronne, omgewingsagteruitgang en gesondheidsrisiko's.

• Baie verbruikers betaal nie vir munisipale dienste nie, en as gevolg daarvan skuld munisipaliteite meer as R27 miljard aan waterrade, wat die finansiële volhoubaarheid van water- en sanitasiedienste ondermyn.2

• Politieke onstabiliteit, korrupsie en swak aanspreeklikheid het baie munisipale administrasies verswak. Dit verpolitiseer aanstellings, verswak institusionele geheue, verhoog administratiewe kostes, en ondermyn langtermynbeplanning en instandhouding.

• Daar is ’n gebrek aan goeie ingenieurs, projekbestuurders en ervare munisipale amptenare om die kwaliteit van tegniese dienste in die staatsdiens in stand te hou.

Die goeie nuus is dat die DWS se nuwe benadering blyk hierdie realiteite meer openlik as voorheen te erken. Straks die belangrikste verskuiwing wat hulle identifiseer, gaan oor die toenemende afhanklikheid van waterrade. Dit is ’n delikate saak, wat kort- tot mediumtermynverbetering kan verseker, maar nie noodwendig langtermynkapasiteit bou nie. Die bereidwilligheid om saam te werk met internasionale en Suid-Afrikaanse ontwikkelingsfinansieringsinstellings help vordering, maar baie munisipaliteite het doodgewoon nie die kapasiteit om groot infrastruktuurprojekte effektief op hul eie uit te voer nie. Die hulp van buite is dus nuttig, maar daar is steeds ’n behoefte om plaaslike verantwoordbaarheid en kundigheid te versterk.

Die Nasionale Tesourie se impak op munisipale hervormings dui veral op kommer oor die standaard en kundigheid om die kapasiteit van munisipale dienste en bestuur, veral water en elektrisiteit, te verskerp. Hul hervormings behels afkamping van waterinkomste, en verbetering van operasionele aanspreeklikheid en bestuurstelsels. Maar baie munisipaliteite – insluitend die meeste metro’s – is afhanklik van fiskale ondersteuning van die nasionale regering, en sukkel om tegniese personeel te werf en inkomste in te vorder. In verskeie  munisipaliteite is die plaaslike ekonomiese basis net te klein en broos om komplekse waterstelsels te onderhou.

Die gevolg is ’n groeiende verskil tussen die grondwetlike aannames wat plaaslike regering onderlê en die operasionele realiteite in die praktyk. Dit plaas ook toenemende klem op vennootskappe met die privaatsektor en ander finansieringsinstellings. Daar is wel groeiende erkenning in die regering dat die ondersteuning deur die fiskus nie op sigself voldoende sal wees nie, gegewe die omvang van opgehoopte infrastruktuuragteruitgang. Privaatsektorwatervoorsieners is ook nog maar dun gesaai in Suid-Afrika, en hul betrokkenheid bly polities kontroversieel.

Die beperkings wat privaatsektorbetrokkenheid in die gesig staar, word dikwels swak verstaan. Die vernaamste hindernisse is nie noodwendig ideologiese teenstand teen privaatsektorbetrokkenheid nie, maar privaatmaatskappye word dikwels afgeskrik deur munisipaliteite wat nie vir dienste betaal nie, politieke inmenging, korrupsierisiko’s en onsekerheid oor langtermyn-inkomsteherwinning. Infrastruktuuragentskappe voer dikwels aan dat Suid-Afrika se grootste probleem dikwels nie die gebrek aan befondsing is nie, maar swak projekvoorbereiding en -implementering.

Hierdie tendense bevestig die geldigheid van breër internasionale ontwikkelingsbenaderings oor die rolle van die privaatsektor, finansierders soos die Wêreldbank, en die bilaterale organisasies van ekonomies sterker lande. Suid-Afrikaanse beleidmakers lyk toenemend asof hulle soortgelyke gevolgtrekkings oorweeg, maar dit is nie konsekwent die geval nie. En vakbonde en sommige politieke groepe bly negatief oor privaatsektorbetrokkenheid. 

Die uitdaging wat die regering in die gesig staar, is kompleks. Dit moet tegelyk toegang tot dienste uitbrei en bekostigbaar wees, swak munisipaliteite stabiliseer, tegniese vermoëns verbeter, finansiële volhoubaarheid herstel en polities destabiliserende tariefverhogings vermy. Maar hierdie prioriteite bots dikwels met mekaar. Strenger finansiële handhawing kan aanspreeklikheid verbeter, maar munisipaliteite ook onder meer druk plaas. Om waterinkomste af te kamp kan volhoubaarheid versterk, maar munisipale fiskale buigsaamheid verminder.

In die 1990’s was die aanname dat munisipaliteite sou herstel as hulle bloot meer befondsing ontvang. Vandag is die probleme steeds nie opgelos nie. Die regering toon groter realisme oor die beperkings van munisipale kapasiteit en dat dit beide institusionele hervorming en infrastruktuurkonstruksie verg. Maar baie munisipaliteite sukkel steeds met onstabiele politieke leierskap, swak of te min ingenieurskapasiteit, lae inkomste-invordering en onvoldoende instandhouding van stelsels. Duidelik is die herbou van instellings baie stadiger as die bou van infrastruktuur.

Kan die politieke stelsel die langtermyndissipline volhou wat nodig is om daardie instellings konsekwent oor tyd te herbou? Suid-Afrika se waterhervormings het spronge vorentoe gegee sedert ’n paar jaar gelede, toe selfs watertenkwaens as ’n oplossing gesien is – ’n benadering wat aansienlike korrupsie en uitbuiting meegebring het. 

Die meer onlangse DWS-benaderings – insluitend die planne wat deur die DWS-leierskap bepleit word – gee toe dat hoewel infrastruktuur, pyplyne en behandelingsaanlegte herstel kan word, die herbou van effektiewe bestuur moeiliker kan wees. Dit lyk of die DWS darem hieraan werk, maar die pad bly lank en ver.

Eindnotas

1 Chris Heymans is ’n onafhanklike adviseur wat spesialiseer in die politieke ekonomie van stede, stedelike ontwikkeling en water- en sanitasiedienslewering.

2 Departement van  Water en Sanitasie, 2025/26. Third quarter performance report to parliament by Deputy Minister: https://pmg.org.za/committee-meeting/42686.

Soos oorspronklik verskyn op verskyn op Litnet

The elevation of the “deal” as a governing metaphor – à la Donald Trump rhetoric – warrants more reflection. With it in its most visible form as seen under the US president, politics is framed as a sequence of transactions struck, won or closed, where success is measured by leverage and immediate gain, rather than institutional purpose or public interest. This recasts politics as a marketplace of short-term outcomes, rather than a system of sustainable accountability.

Politics has always involved negotiation. In its constructive form, negotiated compromise is embedded in political, constitutional and legal frameworks that ensure fairness and accountability. But in the way that Trump operates and talks, the “deal” becomes the organising principle of politics itself, judged not by whether problems are solved, but by whether a “win” can be claimed.

This logic is most visible in the political style associated with Donald Trump. In trade, alliances and diplomacy, outcomes are framed as winners and losers. The emphasis shifts from institutional durability to extracting advantage in each interaction.

This approach has disrupted longstanding diplomatic arrangements. Relations with traditional allies of the US have been reframed in transactional terms – especially around defence and trade – introducing uncertainty into commitments previously anchored in institutional trust. In the Middle East, for example, bilateral deal-making over multilateral frameworks has contributed to volatility, even where agreements have been reached.

A similar dynamic appears in South Africa and other parts of Africa, where coalition politics, procurement or state-business relations are sometimes treated as negotiable bargains, rather than rule-bound processes. The risk is not only inefficiency, but unequal shifting of power, rather than stable rules supposed to facilitate sustainable relations with supposed friends and foes.

This shift reflects a deeper change in how authority is exercised. Hungarian political economist Karl Polanyi argued¹ that exchange systems function best when embedded in institutional frameworks that strengthen and sustain trust and accountability – not immediate advantage to the more powerful.

Similarly, German sociologist and political economist Max Weber contended that fair authority rests on formal rules, rather than personal discretion². When this is bypassed, authority shifts from systems to individuals.

Institutions are often slow in the making – and vulnerable to failing – making procedural politics feel remote. Citizens facing economic strain or service breakdowns may favour leaders promising immediate action, whether viable or not. Transactional politics thrives in these conditions. But the risks intensify here. When institutional weakness creates demand for shortcuts, governance can slide into personalised power. When everything becomes negotiable, even the rules of governance appear conditional.

In practice, this shows up in the bypassing of procurement rules, unstable coalitions and executive decisions overriding institutional checks. This may produce short-term gains, but it weakens predictability, investor confidence and public trust. For example, in both Donald Trump’s presidential terms, frustration with gridlocked institutions – especially Congress – has been repeatedly leveraged to justify leader-driven action. Trade policy is a good example: Tariffs on Chinese imports have been framed less as part of a coherent trade regime, and more as leverage in negotiation. In foreign policy, Trump’s approach to North Korea has hinged on leader-to-leader engagement with Kim Jong-un, sidelining traditional diplomatic channels.

The appeal in these cases was immediacy: to bypass slow processes by getting a “deal”. But the downside is that policy became contingent on personal relationships and short-term bargains, with limited institutional anchoring. When leadership changed from Trump to Biden after the 2020 US presidential election, much of Trump’s deals proved reversible, showing how weakly embedded such “wins” were.

More durable leadership has looked different. Leaders like Nelson Mandela, Angela Merkel and Barack Obama framed politics as the stewardship of institutions – where outcomes are constrained by process, even at the cost of speed.

In South Africa, the Jacob Zuma era was a strong illustration of the “everything becomes negotiable” point; the Zondo Commission found that formal procurement systems and governance rules were routinely bypassed through networks of patronage and institutional erosion. As service delivery faltered and public trust declined, the space for transactional politics widened, reflected in personalised bargains rather than rule-bound processes.

The limits of deal-making become clearer in structural crises. Climate change, inequality, migration and infrastructure failure cannot be resolved through isolated bargains. They require institutional capacity, coordination and trust. Deals may settle disputes, but they often defer underlying problems.

Political scientists Fiona Adamson and Kelly Greenhill contend that while deal-making in international politics might displace underlying conflicts, it often does not resolve them over time³. “Deals” reframe politics as something to be completed in the moment, rather than governed over time.

The critique of deal-making does not mean defending slow process at all costs. Procedural paralysis is real in many government systems, but urgency without institutional integrity produces inconsistency and enables patronage. When governance becomes a sequence of ad hoc bargains, public authority weakens. To this end, German philosopher Jürgen Habermas⁴ argued that democratic legitimacy depends on public reasoning, rather than bargaining strength alone. When politics is reduced to deal-making, legitimacy becomes thinner.

Thus, negotiation will always remain part of politics. But when the “deal” has become the dominant metaphor, it has proven often to displace obligation, accountability and public purpose. Politics and international relations cannot function as a marketplace alone.

Conclusion: Restoring politics

By framing politics as “the art of the deal”, Donald Trump elevates winning over stewardship and leverage over legitimacy. Rules and institutions become obstacles rather than safeguards.

Accountable governance depends on rule-bound authority and non-negotiable constraints. Public officials are custodians of power, not free agents. Legal equality, constitutional order and institutional integrity cannot be traded without weakening governance itself.

Restoring balance does not mean abandoning negotiation, but re-anchoring it in rules: strengthening oversight, enforcing transparency and embedding agreements in institutional frameworks. Negotiation will always matter, but when it becomes synonymous with deal-making, it ceases to secure sustainable governance in any meaningful sense.

Chris Heymans is an independent public policy analyst based in Cape Town.

Notes

1. Karl Polanyi, The great transformation (1944).

2. Max Weber, Economy and society (1922).

3. Fiona Adamson, “Crossing borders …” (2006); Kelly Greenhill, Weapons of mass migration(2010).

4. Jürgen Habermas, Between facts and norms (1996).

Dawie Jacobs skryf: My gedagtes, neergeskryf in 2021. - uit Engels vertaal deur chatGPT

Ek bring hulde aan die gees van die Reënboognasie – ons is almal onlosmaaklik met mekaar verbind.

Vosloorus, 'n swart woongebied naby Boksburg, is in 1963 gestig toe die apartheidsregering swart Suid-Afrikaners uit Stirtonville verskuif het omdat dit as te naby aan 'n wit dorp beskou is.

Ek het onlangs 'n slagoffer van Covid geword. My dogter en skoonseun se vinnige optrede het letterlik my lewe gered. Ná ure in 'n ambulans wat gedurende die nag van hospitaal tot hospitaal gery het op soek na 'n beskikbare bed, het ek uiteindelik in 'n privaat hospitaal in Vosloorus beland – sover ek weet die enigste wit pasiënt in daardie hospitaal op daardie stadium.

Wat 'n wonderlike ervaring was dit. Ek het 'n klein vierslaapsaal met drie ander Covid-pasiënte gedeel. Ek is met die grootste professionaliteit, warmte en deernis behandel – van die dokter wat my behandeling behartig het, tot die ander mediese personeel, fisioterapeute en verpleegkundiges.

En, soos tipies Afrikaans, het ons gelag, gesels en natuurlik uiteindelik oor politiek begin praat. 'n Personeellid het ons gesprek gehoor en my gevra om te verduidelik waarom ek president Ramaphosa ondersteun. Sy het bygevoeg: "Gee ons asseblief hoop."

Niks was ooit vir die personeel te veel moeite nie. Een van die susters het die volgende oggend vir my 'n handdoek gereël sodat ek kon stort, aangesien al my persoonlike besittings ná die ambulansrit nog nie by my uitgekom het nie.

Gegewe ons onlangse geskiedenis, word ek steeds diep geraak wanneer ek die gees van die Reënboognasie ervaar – en veral die menslikheid van die gemeenskappe wat in die verlede benadeel is. Dit is Ubuntu in praktyk: "Ek is omdat ons is."

In my pas gepubliseerde memoires skryf ek breedvoerig oor die pyn en woede wat ontketen is deur die volle omvang van apartheid se invloed op die inwoners van Soweto en ander woongebiede – omstandighede wat uiteindelik tot die Soweto-opstand gelei het en die verloop van ons geskiedenis verander het.

Ek het die gevolge van apartheid eerstehands in my leeftyd beleef. En in 'n ironiese wending het ek pas die grootste medelye en sorg ervaar van mede-Suid-Afrikaners wat vyf dekades gelede nie welkom was om te naby aan 'n wit dorp te woon nie.

Ek is met trots Suid-Afrikaans en diep dankbaar vir die ondersteuning van al my kinders. My seun David het op die hoogtepunt van die Covid-pandemie van Indonesië af gevlieg om my by te staan.

Dink net hoe anders die wêreld kon lyk as die koloniale moondhede — wat tydens die koloniale era reeds gevorderd was op talle terreine — met meer nederigheid, wysheid en menslikheid opgetree het.

Dink net as hulle:

• die oorspronklike inwoners van hul kolonies as gelykes behandel het;
• hul tale, kulture, tradisies, gelowe en tradisionele regeringsvorme gerespekteer het;
• nederig genoeg was om by inheemse gemeenskappe te leer oor hul diepe verbondenheid met die natuur en die beginsel van Ubuntu;
• bestaande nasionale grense en tradisionele samehorigheid geëerbiedig het;
• die vasteland se natuurlike hulpbronne ontwikkel het in ware vennootskap met die mense van die land — tot voordeel van die plaaslike bevolking in die eerste plek, of minstens op gelyke grondslag;
• regerings- en bestuursisteme saam met plaaslike gemeenskappe opgebou het, gegrond op bestaande tradisionele strukture, om die sogenaamde “vooruitgang” verantwoordelik te bestuur.

Maar in plaas daarvan om inheemse tale, kulture en kennisstelsels te probeer verstaan en waardeer, het koloniale moondhede meestal ’n beleid van verdeel-en-heers gevolg.

Hulle het:

• kunsmatige landsgrense getrek wat bestaande volke en gemeenskappe uitmekaar geskeur het;
• inheemse kulture en tradisies hooghartig as “onbeskaafd” afgemaak terwyl hulle hul eie tale en kulture opgedwing het;
• met ’n selfregverdige houding plaaslike gelowe as “heidens” beskryf en hul eie godsdiens aggressief afgedwing;
• hul eie vlae geplant, hul eie kultuur bevorder en die kontinent se hulpbronne ontgin — maar baie minder moeite gedoen om gehalte-onderwys, opleiding en volhoubare staatsinstellings vir die plaaslike bevolking te ontwikkel.

Afrika het vir baie koloniale moondhede ’n bron van rykdom geword — en terselfdertyd ’n speelgrond vir die magtiges en bevoorregtes van die Weste.

Toe internasionale druk koloniale moondhede in die 1960’s uiteindelik dwing om te onttrek, het hulle dikwels lande agtergelaat met diep beskadigde sosiale weefsels:

• state verdeel deur arbitrêre grense;
• bevolkings wat nooit behoorlik voorberei is om aan Westerse regeringsmodelle deel te neem nie;
• swak of onvoltooide staatsinfrastruktuur;
• min ervare amptenare op plaaslike, streeks- en nasionale vlak;
• en natuurlike sowel as menslike hulpbronne wat oor geslagte heen uitgeput en uitgebuit is.

Daarna het ’n tydperk van skuldgevoel gevolg waarin voormalige koloniale moondhede groot bedrae geld teruggeploeg het in hul oud-kolonies. Maar sonder gevestigde staatsinstellings, stabiele infrastruktuur en sterk ekonomiese fondamente, was die gevolg dikwels sistemiese korrupsie — waar hulp en geld net ’n klein elite bereik het, terwyl die massas steeds agtergebly het.

Natuurlik was daar gevalle waar koloniale moondhede ook positiewe bydraes gemaak het. Die geskiedenis is nooit net swart of wit nie. Maar in breë trekke bly bogenoemde die tragiese verhaal van kolonialisme.

Zimbabwe is byvoorbeeld ’n interessante voorbeeld van hoe anders dinge kon verloop het. Ten spyte van ernstige probleme met bestuur en ekonomiese verval, het die land oor dekades steeds ’n relatief sterk opvoedkundige grondslag behou. Ironies genoeg trek Suid-Afrika vandag voordeel uit baie goed-opgeleide Zimbabweërs — dikwels tot frustrasie van plaaslike werksoekers.

Hierdie geskiedkundige werklikhede verduidelik waarom romantiese uitsprake oor die sogenaamde “voordele van kolonialisme” nie net histories oppervlakkig is nie, maar ook gevaarlik onwys.

Dink net hoe anders die wêreld kon lyk.

Dink net.

Die herbegrafnis van die Steinkopf 63 moes eintlik vir bruin mense ou wonde en die prys van ’n onverwerkte verlede ontbloot het – maar dit het meestal nie. INGRID JONES wonder hoekom Suid-Afrikaners aanhou om hul eie geskiedenis mis te kyk.

Opsomming:

• Die oorskot van 63 Khoi- en San-mense van Steinkopf is ná koloniale onreg pas na SA teruggebring en hier herbegrawe. 

• Bruin Suid-Afrikaners ignoreer dikwels die wonde wat ons eie pynlike geskiedenis veroorsaak het en fokus eerder op internasionale gebeure. 

• Selfs die herbegrafnisproses het ook nie met die nodige konsultasie en respek plaasgevind nie.

Deur Ingrid Jones

Ek het twee agtereenvolgende dae 'n foto van die herbegrafnis van die Khoi- en San-gebeentes op my Facebookblad geplaas en amper niemand het daarop gereageer nie.

Maar plaas ek ʼn foto van ʼn bord kos of van my dogter, wemel dit van die likes. Hoekom hou net ses mense daarvan as ek iets ernstigs plaas? Een persoon vra waaroor dit gaan, iemand anders sê sy volg dit op die nuus maar verstaan dit nie regtig nie, en nog een laat hoor sy is van Namakwaland en verstaan ook nie hoekom en hoekom nou nie.

Agtergrond: Wat ChatGPT oor die Steinkopf 63 sê

“Die oorskot van 63 Khoi- en San-mense is in 2026 in die Noord-Kaap naby Steinkopf, herbegrawe. Hierdie mense het in die 19de en vroeg 20ste eeu geleef.

Hulle grafte is in die koloniale tyd tussen omtrent 1868 en 1924 opgegrawe. Die beendere is na museums en universiteite geneem, onder meer die Hunterian Museum by die Universiteit van Glasgow en die Iziko-museum in Kaapstad.

In die laat 1800’s en vroeë 1900’s het wetenskaplikes menslike oorskot versamel om rasse-teorieë te bestudeer wat Europa se meerderwaardigheid wou bewys. Die grafte van inheemse mense is soms geplunder of sonder toestemming opgegrawe. Die beendere isdeur museums en ander versamelings as wetenskaplike monsters hanteer.

In die 2020’s het Suid-Afrikaanse owerhede en Khoi-San-gemeenskapsleiers met oorsese museums begin onderhandel en die oorskot is na SA teruggebring. Seremonies is gehou om die voorouers terug te verwelkom en hul waardigheid te herstel.

Waarom die herbegrafnis saak maak
Vir Khoi- en San-nasate:

1. Dit erken koloniale ongeregtighede. 

2. Dit herstel die bewys van respek aan voorouers wat sonder toestemming weggeneem is. 

3. Dit vorm deel van ’n breër beweging om Afrika-oorskot en kulturele items uit Europese museums terug na ons vasteland te bring. 

Die Khoi en San word beskou as van die vroegste inwoners van Suider-Afrika en daarom het die seremonie ook diep kulturele en historiese betekenis.”

Hoekom steur so min mense hulle hieraan – en wat sê dit van ons?

Baie mense weet dat Sarah Baartman gerepatrieer en herbegrawe is. Baie het Jeremy Vearey se boek gelees oor die volksmoord van die Bondelswarts. Tog word koppe in die sand gesteek oor die 63. Koppe word ook in die sand gesteek oor die Kinderlê-insident en die gedenkteken wat opgerig is om hulle te onthou. 

Ons het nie ’n eensydige narratief in hierdie land nie. Die stryd duur voort. Baie, selfs my eie mense, wil nie na die verlede kyk en ons gebroke siele erken nie. Ons wil vorentoe beweeg. Maar kan ons? Ons is só verdeeld dat selfs die WVK ons nie na onsself kon laat kyk en ons diep, diep wonde kon laat herken nie.

Ons eie geskiedenis word vertroebel deur die fokus op aanbeweeg ná 1994. Ons ken die wêreld se geskiedenis. Ons weet alles van wat in die oorlog in die Midde-Ooste gebeur. Ons weet van ander gruweldade en besoek museums en gedenkplekke wanneer ons oorsee gaan. Mense wat Viëtnam besoek, kom terug geskok oor die wreedhede teen die Viëtnamese wanneer hulle die katakombes besoek. Maar niemand lig ʼn wenkbroue oor Kinderlê of die Steinkopf 63 nie.

Wat moet gebeur? Baie in Namakwaland sê hulle is kwaad oor hoe dit hanteer is. Heiligskennis. Skending van die voorgeslagte se menswaardigheid. Maar wat móét gebeur? Dit lyk asof die regering nie die gemeenskappe geraadpleeg het nie en voortgegaan het met ’n nodige, maar nie-inklusiewe geleentheid waaroor nie wyd geraadpleeg is nie.

Nou lê die grafte daar in die harde Namakwa-sand met ’n wit kruis wat ’n graf merk. Hartseer herinneringe aan die minagting van swart liggame.

Ons behoort skaam te wees dat ons nie eens vir ons voorouers die waardigheid kan gee wat hulle verdien nie. Waar was die staatsbegrafnis wat ons so maklik uitdeel?

• Ingrid Jones is medestigter van Mikateko Media. https://mikatekomedia.co.za/

Gister kyk ek weer die ongelooflike film, Bohemian Rhapsody (2018), wat seker een van die mees ikoniese musieklegendes se lewens op 'n kragtige en roerende manier vasvang. Rami Malek vertolk die rol van Farrokh Bulsara (beter bekend as Freddie Mercury) en sy reis na beroemdheid saam met die tydlose musiekgroep, Queen. Sedert 1975, het Queen se amptelike vrystelling van hul baanbreker album, A Night At The Opera, hulle op die voorgrond geplaas en sodanig 'n aardskuddende impak op die wêreld van musiek gehad. Mercury het 'n verhoog persoonlikheid gehad wat stadions vol mense kon opsweep en reg oor die wêreld sing mense steeds saam met Queen se grootste treffers. Freddie, as deel van Queen, was baanbrekers in die 70s.

Sedertdien het Queen (hoofsaaklik te danke aan Freddie Mercury se talent) rock -en populêre musiek vir ewig verander. Tot vandag toe nog, word hierdie musikale ikone gevier en hulle treffers verskyn op al wat 'n radiostasie -en kroeg is, se speellys. Bohemian Rhapsody is steeds een van die mees bekendste liedjies van Queen se hele musiekloopbaan en meer as 50 jaar later, bly Mercury se unieke stemklank ongeëwenaard. Helaas het Mercury nie 'n maklike lewe gehad nie. Hy was 'n gay man wat in 'n samelewing moes leef waar selfde-geslag aangetrokkenheid (homoseksualiteit) steeds 'n groot taboe was. Gevolglik was die gay-gemeenskap in die 70s hoofsaaklik ondergronds gedryf en publieke uitdrukkings van iets so eenvoudig soos liefde tussen twee mans (of vrouens), was grotendeels verafsku. Dit het veroorsaak dat Freddie HIV gekry het, dit was die oorsaak van rowwe partytjies en 'n omstrede soeke na identiteit: 'n poging tot balans tussen sy sosiale taboe seksualiteit en die kollig as hoofsanger van 'n musiekgroep. In 1991 is Freddie Mercury oorlede aan HIV-Vigs: almal onthou sy musiek, maar sy ware kern struwelinge - 'n behoefte aan aanvaarding vir wie en wat hy is, het hom in al die verkeerde mense se arms ingestuur.

Vandag het die samelewing se skok-drumpel verskuif; deesdae is daar hoofsaaklik 'n klomp halstarrige Christen-verkramptes wat met sleutelborde en slimfone, luidkeels hulmisnoeë oor die gays in sosiale media kommentaar afdelings, te kenne gee. Hoe is dit relevant tot Queen? As jy vir Frik of Susan kroeg toe vat, sal hulle "uit bollevors" (soos my koormeneer op Hoërskool altyd gesê het) in falsetto saam met queen sing as die 'Brannas' en skemerdrankies begin vloei. Skielik maak dit nie saak dat die einste hoofsanger 'n hedonistiese lewe geleef het nie. Dit is egter dieselfde kerkbank huigelaars, wat Bybel-onder-die-arm vandag loop en gays wat deur dieselfde identiteitskrisisse struwel, tot die hel verdoem. Maar saam sal hulle sing as Bohemian Rhapsody oor die radio speel. Het hulle dan vergeet dat hulle nostalgiese tiener storm-en-drang jare musiek geskep was, deur 'n gay-ikoon soos Mercury, vir die einste randfigure wat hulle so tot die hel verdoem? Ten spyte van sy beroemdheid, het Freddie Mercury nie net emosioneel nie, maar fisies ook, gely onder die indringende kruisverhore van die stoere publiek en media oor sy persoonlike lewe en seksualiteit. Natuurlik was hy meer as sy seksualiteit, tog vind ek dit redelik problematies dat ons een ou se nalatenskap vier, maar vir vreemdes word daar steeds protes aangeteken oor wie (gay) mense in hulle slaapkamer innooi? Dit verbyster my dat ons in 2026 steeds hierdie gesprek moet voer... Wanneer gaan dit end kry?

Natuurlik is dit dieselfde skare uit die grondboontjie-gallery wat hul ongevraagde menings oor ander se pasmaats lug. Dieselfde klomp huigelaars, wat dieselfde versies aanhaal en dieselfde groepe oor-en-oor teiken. Daar is klaarblyklik geen salf te smeer nie.

Maar kom ons maak hierdie blik wurms oop. Dis lank al nie meer 'n debat nie, maar 'n willekeurige verset teen verdraagsaamheid en feite. Die feit dat selfde-geslag aangetrokkenheid normaal en natuurlik is. In die fliek Bohemian Rhapsody, het die hoof-kitaarspeler, Brian May, dit raakgesê: "Americans are prudes in public, but perverts in private." Ek wil my verstout deur dieselfde te sê van die Koeksister Mafia, Sannie Suurgatte, wat hulle anti-gay geteem vir almal moet aankondig. Almal is baie lief daarvoor om die Bybel aan te haal, maar nie een van hulle weet dat die Bybel nêrens oor homoseksualiteit praat nie. Die konsep van 'n liefdevolle verhouding tussen twee volwassenes van dieselfde geslag, was nie iets wat deel gevorm het van die Bybel se morele raamwerke nie. Inteendeel, is die hele konsep 'n nuwe verwikkeling. Dis nie te sê dat dit nié in die antieke wêreld bestaan het nie: die Romeine -en die Grieke was bekend vir hul selfdegeslag praktyke as rites van passasie.

Dus wanneer jy werklik die Bybel kontekstueel getrou benader, sal jy mooi sien dat selfs seks soos ons dit vandag verstaan, geensins te doen gehad het met wié jy slaap nie. Eerder in watter posisie jy jouself plaas in enige gegewe seksuele interaksie. Dit was totaal en al taboe vir mans om 'onder' te wees en vrouens om 'bo' te wees... - volgens antieke Joodse legendes oor Lilith in die tuin van eeden, is dit waarom sy (as vrou) verdoem is. Sy het luidkeels Yahweh se instruksies verontagsaam, deur bo-op Adam te wees. En in die antieke raamwerke van die dag, was dit gesien as die vrou wat die man domineer. Vrouens was eiendom en het min- tot geen regte gehad nie.

Hulle enigste rol was om 'n nageslag te bevorder om die man se stamnaam voort te dra. Daarom, as mans in enige ander posisie as in die 'dominante' posisie hulself bevind het, was dit gesien as 'n vorm van vernedering. Daar is dalle antieke Griekse geskrifte wat handel oor moraliteit en etiek wat hierdie sentiment beaam. Kyk maar ook na die antieke muur kunswerke wat die Persiërs en die Grieke se oorloë uitgebeeld het. 'n Algemene praktyk in oorlogvoering was, natuurlik, verkragting. Nie net van vrouens nie (bv. Numeri 31), maar ook mans (bv. Rigters 19). Dit het alles te doen gehad met mag. Ná 'n vyand verslaan was, was dit 'n prominente kulturele praktyk in die antieke wêreld om die opponent te verneder en te 'ont-man', deur die verslaande op die slagveld te verkrag as 'n teken van vernedering en oorheersing.

In ander kulture, soos die Grieke, was hierdie seksuele verbintenis gesien as 'n soort inisiasie: waar seuns mans geword het en Spartaanse mans hulle kameraadskap versterk het met selfde-geslag omgang. Dit was nie die homoseksualiteit wat ons vandag ken nie: die mans was, vir alle doeleindes, 'straight'. Dit was gesien as 'n tipe van 'n hegtheids ervaring tussen mans, terwyl hulle nie by die huis en hul vrouens was nie. 'n Ander soortgelyke algemene praktyk onder die Romeine, was dat baie jonger seuns nie toegang gehad het tot tradisionele onderrig nie. Om te kon lees en skryf was beperk tot sekere groepe van die adelikheid wat privaat tutors vir hul kinders kon bekostig. Dus was geletterdheid 'n voorreg en yl gesaai onder die gepeupel. Hoe armer jy was, hoe skraler was die kans dat jy ooit geletterd sou kon word.

Gevolglik het baie ouers hulle jong seunskinders gestuur om in diens geneem te word deur Romeinse adelikes, wat nie net die kind (soms so jonk as twaalf jaar oud) betaal het vir die werk wat hy doen onder hom (as 'n werknemer) nie, maar ook baie keer misbruik gemaak het van jong seuns vir seks. Mens kan dit vandag interpreteer as 'n vorm van 'grooming' en pedofilie -en dis dié dat die bekende kerkhervormer: Martin Luther, in sy 1535 vertaling van die Bybel vanuit Latyn, spesifiek die oer-Duitse woord "knabenschander" gebruik het, in een van die vroegste Bybel vertalings in 'n leke-taal. Die antieke terme wat meeste moderne Bybels as "homoseksualiteit" vertaal, word letterlik vertaal as "om 'n kind te skend."

Nog 'n ander voorbeeld in die gesprek was die wydverspreide praktyk van prostitusie in die antieke wêreld. Spesifiek in die Bybel, in Korinte, was Griekeland bekend vir hul vrugbaarheidsfeeste toegewy aan allerlei gode soos Bacchus, Pan, Afrodite en Dionisius. In die laasgenoemde geval, was een van die grootste tempels aan die Griekse godin van skoonheid, Afrodite, propvol prostitute. Sommiges vrouens, maar daar was jong mans ook. As gevolg van die feit dat Korinte 'n hawestad was, het baie van die skepers 'n behoefte gehad om van hul drange ontslae te raak. Sommiges het die geselskap van jong mans geniet, terwyl ander vroulike prostitute verkies het. Hierdie was alles normaal gewees, omdat niemand juis 'boe' of 'ba' daaroor gesê het nie. Dis eers later, met die koms van Rome en die Stoïciste ('n filosofiese denkskool), soos Marcus Aurelius, waar die etiese raamwerke rondom seks en seksualiteit geskuif het. Skielik was daar 'n bekommernis oor gesondheid en seksueel-oordraagbare siektes, asook vrae oor wat dit beteken om 'n gematigde en gebalanseerde lewe te lei (met betrekking tot alle soort tydverdrywe: kos inname, drank, seks, moraliteit, geleerdheid, ens.)

Hierdie kritiese voornemens was nie weens homoseksualiteit nie, maar omdat mense heengegaan het en allerhande diere en mense onbeheerst mee omgang gehad het. Ja, jy het reg gelees, diere ook. Dis dié dat jy in die Ou Testament sal raaklees van mense wat verhoed word om met diere te slaap, of hul buurman se vrou, en die lys gaan aan. Dit was 'n poging om die samelewing tot orde te roep, omdat mense alreeds weens die beperktheid van medisyne en wetenskap 'n baie kort lewensverwagting gehad het. Dis te danke aan die Stoïese filosowe waar dinge soos moraliteit en etiek hoegenaamd in die vroeë kerkvaders se woordeskat ontluik het. Dit het ook ontstaan in 'n samelewing waar seks vir voortplanting geprioritiseer was en waar byvrouens ("concubines") 'n algemeen aanvaarde praktyk was in die antieke wêreld. Seks vir voortplanting was uitlsuitlik geskik vir jou vrou, terwyl seks vir plesier was uitsluitlik vir byvrouens; dis dié dat Salomo (in die Bybel) so baie vrouens gehad het.

En dan praat ons nie eers oor die Isis-kultus waarvan daar in die Bybel gepraat word in Romeine nie, waar 'n spesifieke sekte in Rome die antieke Egiptiese godin van vrugbaarheid (Isis) aanbid het, deur deel te neem aan wilde orgies. Almal het met almal geslaap en daar was geen perke nie. Weereens, in die konteks van die dag waaruit hierdie vandaan kom, dui dit dat hierdie wille orgies ter aanbidding van heidense gode- en seksuele uitbuiting (prostitusie, verkragting, en seks slawerny) die eintlike kruks van die Bybel se seks etiek was. Nie die gays nie.

Dis wel vir my ongelooflik interessant hoe daar 'n vreeslike lawaai gemaak word oor selfdegeslag verhoudings, maar niemand praat van die liefdesband tussen Dawid en Jonathan wat in die Bybel verskyn nie. Niemand gooi 'n vloermoer oor egskeidings en mishandeling in heteroseksuele huwelike wat kinders lewenslank skaad nie. Dis net sodra die pride-vlag gewapper word, wat almal skielik onthou wat die Bybel sê oor "reg en verkeerd". Buitendien, hoekom is homoseksualiteit so onnatuurlik as ons dit in diere spesies ook opmerk? Leeus, Kameelperde, Olifante, Honde, Katte, Dolfyne, Pikkewyne. Selfdegeslag aangetrokkenheid is 'n natuurlike verskynsel van natuurlike seleksie; die natuur se eie vorm van bevolkings regulasie.

So, die volgende keer wat jy besluit om jou slimfoon uit te pluk en iemand te beskuldig van allerhande sonde: doen jouself 'n guns en evalueer waar jy in jou eie heteroseksuele slaapkamer die bogenoemde antieke Bybelse regulasies oortree: is jy geskei? Het jy jou kinders binne- of buite die huwelik verwek? Het jy seks slegs vir voortplanting? Kyk jy pornografie? Kyk jy met wellus na ander mans/vrouens? Het jy al ooit jou buurman se vrou/man begeer? Het jy jou man/vrou al verneuk? En die lys gaan aan... Jy is beslis nie hierdie perfekte lelie-blank heilige nie. Sorg eers dat jy perfek is voor jy allerhande mense van sonde beskuldig, anders is jy net skynheilig. Dit herinner my aan die opmerking van Brian May vroëer: as jy in die publiek 'n preuts is, maar in privaat jouself pervers gedra, dan lieg jy vir jouself en ander. En dis 'n groter sonde om vir jouself te lieg oor jou eie tekort aan deugdigheid, terwyl jy ander mense se lewenskeuses veroordeel.

Gelukkige pride-maand! Mag dit vir al die skynheilige huigelaars 'n vreeslike ongemaklike maand wees en mag ál jou perverse geraamtes wat jy so vir ander probeer wegsteek uit die kas tuimel...

Vir meer inligting, beveel ek ten sterkste Michel Foucault se "History of Sexuality" aan. Ek verskaf 'n opsomming van elkeen van sy volumes in my doktorale tesis, hoofstuk 2: bl. 100-120. As jy nie graag die leeswerk wil aanpak nie, beveel ek vriende van my in Amerika se dokumentêr: 1946 The Mistranslation that Shifted a Culture sterk aan! Wat die laasgenoemde betref, sal jy nie 'n beter bron oor hierdie onderwerp vind nie.

Ná aanleiding van 'n onlangse plasing oor Paasfees op Nagkantoor, het ek onlangs weer die fassinerende navorsing oor die historiese Jesus herdontdek. Vir eeue lank probeer navorsers, in die teologie -en godsdiens geleerdheid, die noodsaaklike, maar verbasend onbestendige bronne versoen wat blykbaar die gebeure van Jesus se lewe en dood weergee. Die belangrikste (wat ons het) is natuurlik die vier Evangelies, wat in Koiné Grieks geskryf is sowat 40 tot 60 jaar nadat die Kruisiging na bewering plaasgevind het. Dit is iewers vêr buite Jerusalem af saamgestel, in 'n taal wat Jesus en sy dissipels nie sou geken het nie, deur skrywers wat nie ooggetuies kon gewees het nie. Steeds, bly die evangelies (en uiteraard die Bybel) 'n dokument wat misverstaan word en waninterpreteer word vir politiese -en selfsugtige ideologieë wat verdeeldheid bevorder.

Vir my is die Evangelies 'n samekoms van politiek, legende en propaganda, waaronder 'n kern van kultuur-spesifieke mondelinge oordrag en gedeelde antieke skriftradisies opspoorbaar bly. Die mees onwaarskynlike Evangelieverhale glo ek nie is daar om 'n universiele waarheid te verkondig nie. Histories gesproke, dien hulle gesamentlik 'n doel om 'n gebroke verhaal te lap – deur bekende motiewe en mites vanuit die antieke nabye-Ooste te gebruik, om teenstrydighede in die samelewing uit te stryk waarmee gelowiges van die begin af gesukkel het. Jesus is dus waarskynlik die mees veelbesproke figuur in menseheugenis. Hy word nie net in die Bybel genoem nie, maar ook in die Qur’an. 187 kere oor 93 verse. Die Qur’an erken nou wel nie Jesus se godheid nie, en beweer dat hy nie gekruisig is nie, maar dat Allah hom gespaar het; deur iemand te kruisig wat soos hy lyk om die Romeine te mislei Surah An-Nisa (4:157-158), Surah Ali 'Imran (3:55) en Surah Al-Ma'idah (5:110).

Daar is ook verskeie mites wat beweer Jesus het in Asiese lande besoek afgelê en daar gewoon. Daar is mites wat beweer Jesus het Tibet en Indië besoek om Boeddhisme en Hindoeïsme te bestudeer. Selfs Brittanje (Glastonbury en Cornwall) vir besigheid, waar hy uiteindelik onder die Druide studeer het. Ander legendes beweer dat Jesus die kruisiging oorleef het en na 'n klein dorpie in Japan, naamlik Shingo, getrek het. Volgens die Mormone het Jesus na die Amerikas verhuis ná sy kruisiging en selfs Frankryk saam met Maria Magdalena! Alhoewel hierdie idees wydverspreid is op vreemde YouTube en TikTok kort videos, is die historiese waarde (en waarskynlikheid) van al hierdie mites en legendes (om die persoon Jesus se doen-en-lates te verstaan), uiters beperk. Daar is geen historiese bewyse van Jesus buite Galilea en Judea nie. Dis dié dat navorsers en historici wyd uiteenlopende posisies oor die Jesus-figuur het. In hierdie skrywe som ek ‘n paar akademiese denkrigtings oor die historiese Jesus vraagstuk op…

Ek wil wel byvoorbaat noem: Jesus was nie wit nie. Jesus was nie Afrikaans nie. Jesus was nie 'n Christen nie. Jesus het nie 'n Bybel gehad, of 'n kerk nie. Hy het nie omgegee oor ras, seksualiteit, geslag, kultuur, geloof, of herkoms nie. Hy was baie dinge, maar hy is nie wat die moderne Christendom hom tot verhef nie. Ek dink nie eers hy het ooit bedoel of beplan om god te wees nie. Dit is duidelik aan die hand van 'n paar denkers wie ek graag volg en wie se sentimente ek hier uitlig:

KAMP 1: DR RICHARD CARRIER (JESUS AS MITOLOGIESE FIGUUR)

Richard Carrier is 'n Amerikaanse historikus en skrywer wat veral bekend is as die wêreld se voorste akademikus wat die "Jesus Mythicism"-teorie bevorder. Hy het 'n doktorsgraad in antieke geskiedenis van die Columbia Universiteit.

Die mees algemeen verwysde kamp (wat Emwee deurgaans toon) beweer Jesus was ‘n mite ("Jesus-mitisisme"): ouens soos dr Richard Carrier sê dat Jesus ‘n selestiële mite was, wat later ‘n historiese persoon geword het. Carrier noem dat die vroeë Christendom nie geglo het Jesus was ‘n mens wat die aarde bewandel het nie. Eerder dat hy ‘n vooraf bestaande selestiële figuur was (soos ‘n engel of ‘n goddelike wesen). Carrier se perspektiewe is gegrond op die Pauliniese geskrifte en die Evangelies. Sy hooftesis is dat die evangelies deur ‘n proses van euhemerisasie gegaan het, waar die vroeë Christelike persepsies oor Jesus gegrond is in herwinde (bestaande) antieke mites en allegorie tradisies in die antieke nabye-Ooste. Daarom sluit Carrier Jesus in as gelykstaande aan mitiese figure soos Oedipus, Herkules en Romulus.

Carrier basseer sy kritiek hoofsaaklik op die Pauliniese geskrifte, waar Paulus nie die evangelies se narratief steun deur te praat van Jesus se vroeëre aardse bediening nie. Paulus se uitgangsput steun hoofsaaklik op die voorpogestelde idee dat Jesus gekruisig is en opgestaan het vir die mens se inherente sondige natuur. Carrier noem dat Paulus se sienswyses verleën uit geykte mites in ander godsdienstradisies en persoonlike onthullings vanuit die Ou Testament (soos Moses by die tent van Ontmoeting en Elia met die Engel wat aan hom verskyn het). Teen hierdie agtergrond, is Paulus se eie hervertelling van Jesus die van ‘n goddelike wesen, eerder as ‘n historiese figuur. Saam met ander kritiek bekragtig Carrier sy sentimente op grond van die Bayes-teorie. Carrier het wiskundig en statisties (op grond van 22 karaktertrekke wat Jesus met ander mitologiese figure deel) bereken dat die waarskynlikheid van Jesus as ‘n historiese figuur 1 in 12,000 is en dus ‘n 33% kans (op grond van historiese bewyse) dat Jesus bestaan het.

Carrier en sy eweknieë se persepsies is deeglik en daar is etlike waarhede (m.b.t. allegorie en mitologie) wat teenwoordig is in die tweede-eeuse Christendom se persepsies en die evangelies se propagandistiese hervertellings van Jesus as “die Seun van god” en “gebore uit ‘n maagd”. Helaas is ouens soos Carrier se “mitiese Christus” posisie, nie ‘n algemeen aanvaarde tesis nie. Dit bly ‘n minderheids standpunt en reflekteer nie die breër historiese konsensus nie.

KAMP 2: DR BART EHRMAN (JESUS AS APOKALIPTIESE JOODSE PROFEET)

Bart Ehrman is een van die wêreld se mees bekende en invloedryke Nuwe-Testamentiese geleerdes. Hy is 'n professor aan die Universiteit van Noord-Carolina en 'n kenner van tekstuele kritiek (die studie van hoe antieke manuskripte verander het).

‘n Ander meer prominente navorser soos dr Bart Ehrman, neem weer die hoofstroom posisie en redeneer dat Jesus van Nasaret ‘n historiese figuur was. Dis wel later wat Jesus ‘n Apokaliptiese Joodse profeet geword het wat geglo het die wêreld word oorheers deur bose magte. Ehrman grond sy perspektief op die evangelies, wat gesamentlik van ‘n verskeidenheid onafhanklike skriftradisies en bronne gebruik gemaak het. Die bronne staan bekend as “Q (Quelle)”, “L (Leke/Lukas)”, en “M (Markus/Matteus)” waar die sinoptiese evangelies (Markus, Lukas en Matteus) ook van mekaar gekopieër het of dieselfde skriftradisies en bronne geraadpleeg het.

Die historiese betroubaarheid van sommige evangelies word egter steeds betwis (bv. Markus se betroubaarheid is slegs tot en met Hoofstuk 14), ten spyte van hulle ooreenstemmings oor sekere gebeure. Daarmee saam wend Ehrman, Paulus se briewe –en etlike historiese opmerkings oor Jesus deur historici soos Josefus, Plinius, Tacitus en Suetonius aan om te steun dat Jesus as ‘n historiese figuur gereken word. Weereens, is die fynere besonderhede oor die aard en persoon van Jesus (saam met kern gebeure in die Bybel) ‘n hoogs onduidelike raaisel en word betwis onder geleerdes. Daar is wel algemene konsensus dat sekere dinge wèl moontlik historiese gebeure was (nl. die kruisiging, Jesus se tempelbesoeke, sy berg prediking, sy inhegtenisneming, en sy geboorte). Maar ook sodra jy in die fyner besonderhede delf, word dinge minder duidelik en die feite vervaag.

Daarom is Jesus kwansuise opstanding uit die dood, sy wonderwerke, die tempelskeuring, sy woorde aan die kruis; hoe lank hy gekruisig was en wie eerste by die graf aangekom het en wie - wat gesien het, histories onder verdenking. Ehrman beweer dat diegene wat Jesus “gesien” het ná sy dood, het gely aan rou-geïnduseerde hallusinasies, of soortgelyke sielkundige fenomene. Dr Ernest van Eck (voormalige Nuwe Testamentikus aan die Universiteit van Pretoria) beaam hierdie sentiment aan die hand van Gerd Lüdemann wat dit "massa-psigologie" en "massa-ekstase" genoem het. Dit is dus histories subjektief. Wonderwerke, maagdelike geboortes, transmutasie, en opstanding uit die dood is nie histories-waarskynlike gebeure nie, maar teologiese hervertellings en kan dus nie bewys word nie.

Ehrman noem ook dat Jesus nooit homself gereken het as god nie; ‘n standpunt wat ook gedeel word deur dr Peter Nagel van Stellenbosch Universiteit in sy ontleding van die Griekse woord θεος (“god”); waar hy redeneer dat Jesus as ‘n “theos”, nie kwalifiseer onder die vroeë Christelike verstaan van die woord nie. Ehrman voer ook ‘n soortgelyke standpunt aan, maar grond dit in die Ou Testamentiese Joodse tradisie van ‘n apokaliptiese messiaanse figuur. Die Jode het geglo dat ‘n messias nie ‘n gekruisigde martelaar sou wees nie, maar (soos in Islam ook) dat hy ‘n militêre stryder sal wees wat met die hemel se engele as ‘n selestiële weermag agter hom sy volk sal kom bevry. Dit val onder eskatologie.

Verder sê Ehrman dat Jesus se verwysing na ‘n koninkryk nie praat van ‘n geestelike hiernamaals (of ‘n spirituele bewussyn nie), maar ‘n aardse, politiese bestel: waar armoede, lyding, siekte en onderdrukking tot niet sal gaan. En dat Jesus saam met sy twaalf dissipels daaroor sou heers. Hierdie bestel sou bewerkstellig word deur die omverwerping van die korrupte Romeinse regering, deur ‘n kosmiese regter (wie Jesus die “Seun van die Mens” genoem het). Daarom, beweer Ehrman, dat Jesus se kruisdood ‘n politiese teregstelling was waar Jesus nie doodgemaak is weens beweerde godslastering nie, maar sy poging tot hoogverraad. Jesus was gesien as ‘n politiese opruier wat ‘n bedreiging vir die Romeinse prefektuur ingehou het.

KAMP 3: DR ELAINE PAGELS (JESUS AS ESOTERIESE WYSHEIDSLEERAAR)

Elaine Pagels, née Hiesey, is 'n Amerikaanse godsdiens geskiedkundige. Sy is die Harrington Spear Paine Professor (Emeritus) by Princeton Universiteit. Pagels het in diepte navorsing oor Gnostiek en die vroëe Christendom gepubliseer. Sy is veral bekend vir haar baanbrekerswerk oor die Nag Hammadi-geskrifte en vroeë Christelike geskiedenis.

Pagels se sentiment is nie eenstemmig met Ehrman óf Carrier s'n nie, maar is meer gefokus op die diversiteit van die vroeë Jesus-beweging. Pagels beweer dat daar nie een enkele homogene Chistendom was nie, maar verskeie soorte (onderskeidelik Ortodoks en Gnosties). Pagels se hooffokus is wel op die “Gnostiese” beweging onder die tweede-eeuse Christendom. Sy beweer dat Jesus ‘n mistiese wysheidsleeraar was, wat gelykstaande aan figure soos Boeddha of Hermes Trismegistus was. Hy was dus ‘n esoteriese/mistiese verligtingsdenker wat ‘n geestelike (innerlike) herlewing in sy mense wou aanwakker. Waar hy mense bewus wou maak van geheime, innerlike, geestelike kennis. Pagels se sienswyses is hoofsaaklik gebasseer op die apokriewe Evangelie van Thomas (‘n versameling van 114 “geheimlike” leringe van Jesus, wat ontdek is in Egipte in 1945).

Sy beweer dat die sentimente daarin ouer is as die idees teenwoordig in die sinoptiese evangelies (Matteus, Markus, Lukas). Asook ander soos die Johannes evangelie; wat Pagels beweer geskrewe was as ‘n teenargument vir Thomas se evangelie. In haar standpunt redeneer Pagels dat Ortodokse (tradisionele) Christelike leringe ‘n wesenlike onderskeid tref tussen die skepper en die skepping. Sy verskil dus met beide Carrier en Ehrman en voer aan dat vroeë Gnostiese Christen-tekste ‘n meer gelykstellende sentiment handhaaf, waar die onderskeid eerder ‘n soort eenheid word. Dus, is die skeiding tussen die “sacred” en “profane”, soos Mircea Eliade dit noem, een en dieselfde ding. God is in jou, nie buite jou nie. Jy is god en god is jy. Die gnostieke tradisies, waarteen Paulus homself gereeld uitspreek in sy briewe as 'dwaalprofete', beweer dat elke persoon ‘n “heilige vonk” in hulle het; afkomstig van dieselfde bron waaruit Jesus vandaan kom. Pagels voer dus aan dat Jesus se hoofdoel was om mense bewus te maak van die heilige natuur wat in hulle is, eerder as die aanbidding van ‘n eksoteriese heiligheid.

KAMP 4: DR DAN MCCLELLAN (JESUS AS SOSIALE EN GODSDIENSTIGE HERVORMER)

Dan McClellan is 'n Bybel- en Godsdiens geleerde by die Universiteit van Exeter, wat bekendheid verwerf het vir sy vermoë om komplekse akademiese navorsing deur sosiale media (soos TikTok en YouTube) toeganklik te maak. Sy benadering word gedryf deur sy slagspreuk: "Data > Dogma." En dit dien ook as die naam van sy YouTube-podsending.

Laastens, is daar dr Dan McClellan; McClellan, ’n Bybelwetenskaplike wat bekend is vir sy "data bo dogma"-benadering, beskou die historiese Jesus deur ’n streng histories-kritiese lens. Hy onderskei duidelik tussen die "Jesus van geloof" (teologiese konstruksies) en die "historiese Jesus" (wat deur akademiese data ondersteun kan word). McClellan stem saam met die wetenskaplike konsensus dat ’n historiese Jesus waarskynlik bestaan het, en hy beskryf hom (nes Bart Ehrman) as ’n rondtrekkende apokaliptiese Joodse prediker van Galilea wat geglo het dat die einde van die era op hande was. McClellan beklemtoon gereeld dat daar geen direkte argeologiese bewyse vir Jesus se bestaan is nie, soos inskripsies of fisiese oorblyfsels. Hy merk wel egter op dat dit tipies is vir byna almal uit daardie tyd en streek wat nie aan die elite-klas behoort het nie.

McClellan voer aan dat ons nie met sekerheid kan weet watter spesifieke woorde in die Nuwe Testament werklik deur Jesus gesê is nie. Hy meen dat die meeste "woorde in rooi" waarskynlik latere wysigings of uitvindsels deur die Evangelieskrywers is om hul eie retoriese en teologiese doelwitte te dien. Vanuit ’n histories-kritiese perspektief argumenteer McClellan dat Jesus in die vroegste Nuwe-Testamentiese tekste nie as god uitgebeeld word in dieselfde sin as moderne Trinitariese teologie nie. Hy suggereer dat hoewel sommige skrywers Jesus as ’n goddelike wese of "draer van die Goddelike Naam" gesien het, die idee dat hy "een in wese met die Vader" is, ’n latere ontwikkeling was.

McClellan lewer ook gereeld kritiek op die "minimale feite"-argument wat dikwels deur Christelike apologete gebruik word. Hy wys daarop dat historiese konsensus oor ’n feit (soos die kruisiging) nie outomaties ’n bonatuurlike gevolgtrekking (soos die opstanding) binne ’n histories-waarskynlike raamwerk regverdig nie. Wat Dan McClellan se benadering uniek maak (veral op sosiale media), is sy fokus op kognitiewe wetenskap en die streng skeiding tussen die akademie (godsdiens geleerdheid) en belydenis (teologie). Anders as baie tradisionele geleerdes wat argumenteer dat Jesus óf God óf 'n mens was, gebruik McClellan die konsep van "Divine Agency". Hy stel voor dat Jesus in die vroegste tekste gesien word as iemand aan wie god se spesifieke magte en naam gedelegeer is, eerder as om "ontologies" (in wese) dieselfde as God te wees.

Om McClellan se spesifieke siening van Jesus se identiteit beter te verstaan, moet mens kyk na die historiese konteks waarin hy Jesus plaas. Hy probeer Jesus stroop van alle latere kerklike leerstellings (dogma) om te sien wat die historiese data oor hom sê. Hy deel Bart Ehrman se uitgangspunt oor die apokaliptiek: Jesus het geglo die huidige wêreldorde was sleg en korrup, dat god binnekort sou ingryp om die bose magte te vernietig. Dat die "koninkryk van God" op aarde gevestig sou word tydens Jesus se eie lewe of kort daarna. Asook wanneer Jesus van die "Seun van die Mens" gepraat het, het hy moontlik na 'n hemelse politiese figuur verwys wat hierdie oordeel sou bring, eerder as na homself in 'n goddelike sin.

Hy sien Jesus dus nie as iemand wat probeer het om die Jodedom te verlaat of te vernietig nie, maar eerder as iemand wat dit van binne af probeer hervorm het. McClellan wys daarop dat Jesus se boodskap oor die "Koninkryk van God" 'n direkte uitdaging was vir die bestaande sosiale orde. In 'n samelewing waar status, rykdom en reinheid alles bepaal het, het Jesus Mense aan die rand van die samelewing (armes, siekes, tollenaars) as die belangrikste burgers van God se koninkryk verklaar. Jesus se lering Geleer dat die "laastes die eerstes sal wees," het 'n radikale sosiale omkering voorgestel.

Jesus het nie die Joodse Wet (Tora) verwerp nie, maar hy het geveg oor die interpretasie daarvan. McClellan argumenteer dat Jesus se debatte met die Fariseërs tipies was van Joodse geleerdes van daardie tyd. Jesus se hervorming het gefokus op barmhartigheid en geregtigheid eerder as net die noukeurige nakoming van rituele en reëls (soos die Sabbat of koswette). Hy het ook voorgestel dat mense nie net deur die amptelike kanale (die priesters en die Tempel) toegang tot god se vergifnis en guns gehad het nie. Die belangrikste oomblik van Jesus as hervormer was sy optrede in die Tempel. Vir McClellan was dit nie net 'n godsdienstige protes nie, maar 'n sosio-ekonomiese een. Die Tempel was die ekonomiese hart van Judea en eur die tafels om te gooi en mense met swepe te slaan, het Jesus die korrupsie en uitbuiting van die armes deur die priesterlike klas aangeval. McClellan beklemtoon dat dit juis hierdie "hervormingsaksie" was wat die owerhede oortuig het dat hy doodgemaak moes word, omdat hy die stabiliteit van die status quo bedreig het.

SLOTSOM:

Elkeen van hierdie denkers verklap iets van die historiese Jesus: allegories, mitologies, apokalipties, misties en gnosties. Jesus was ‘n sosiaal-politiese vryheidsvegter teen Romeinse en Priestelike onderdrukking: ‘n verligte denker en doener wat mense wou bekragtig met self-bewustheid oor hul karakters en optredes. Sy fokus op insluiting van gemarignaliseerdes en kritiek teen die elites, was wat die heersende bestel bedreig het (beide polities en godsdienstig); en toe veroorsaak het dat hy as ‘n nederige skrynwerker/sosiale hervormer terregestel is. Wat hy gesê het, het verdrukte mense bemagtig in hulle onderdrukking. Jesus het 'n volk hoop gegee, daarom het hy ‘n mitologiese figuur geword as ‘n simbool van onsterflike hoop vir desperate randfigure – alles in een.

Sy uitgangspunte het nie mense aangemoedig om ‘n godsdienstigheid of rituele te ontwikkel nie. Hy het medemenslikheid probeer inspireer en self-bemagtiging probeer aanwakker. Sy beskerming van die verdruktes (armes, weduwees, weeskinders) en wending vir geregtigheid asook aanspreeklikheid teenoor die magtiges (politici, godsdiens leiers, en godsdienstiges) het hom ongewild gemaak. Sy oordeel was gereserveer vir onreg soos uitbuiting en selfsug, maar ook aanvaarding vir diegene wat die samelewing maklik verstoot (sekswerkers, vrouens, ander rasse -en jongmense). Jesus se bekende gelykenisse wou nie 'n geestelike herlewing skep nie, maar was bedoel om inslag te vind by ‘n ongeletterde -en onopgevoede samelewing wat nie kon lees of skryf nie.

Hy het nie kerke gebou, Bybels uitgedeel, evangeliseer, of lofliedere gesing nie. Hy wou hê mense moes beter wees, want hy het in elkeen se potensiaal geglo om ‘n beter wêreld te skep deur beter mense te wees. Jesus het homself nooit as 'n "Christen" gesien nie. Hy was 'n Jood wat binne sy eie kultuur en godsdiens probeer het om 'n etiese en apokaliptiese vernuwing teweeg te bring. Die idee dat hy 'n "nuwe godsdiens" gestig het wat die Jodedom vervang het, is 'n latere teologiese konstruksie deur die vroeë kerk, wat nie histories gegrond is nie. Hoe Jesus gevolglik vandag misbruik word vir hoofstroom Christelike aanbidding, kerkgeboue, sametrekke, evangelisasie, moralisering, indoktrinasie en politiese deug pronkery: is alles deel van dié a-historiese Christelike kultuur wat Jesus in ‘n afgod omskep het, eerder as 'n simbool vir sosiale geregtigheid.

Christene glo vandag die perfekte wêreld bestaan eers ná die dood in 'n hiernamaals en daarom hoef hulle nie daarop te let om ordentlike mense te wees nie. Ek blameer Paulus daarvoor, maar ook die wesenlike vroeë kerk wat wou muntslaan uit Jesus se nalatenskap. Nou sit ons met biljoene Christene wat eiegeregtigheid, aanbidding van Bybeldogma, rituele en uitverkorenheid bo medemenslikheid en sosiale geregtigheid prioritiseer...

Agtergrond

Maandag oggend (18 Mei 2026) het die volgende boodskap op die AvSA groep my aandag getrek:

Persoon A: “Hier is mense op die groep wat klink soos kommuniste, of minstens ver-linkse sosialiste. Is ek verkeerd?”
Persoon B: Rooi gevaar?

Vir my was dit so ‘n “Déjà vu” oomblik!
Ek het onmiddelik teruggedink aan die 1970s en gesedges soos “Die Rooi Gevaar” en “’n kommunis agter elke bos”.
Ek moes daarop reageer!

Oom Koos en die Rooi Gevaar
(Met hulp van ChatGpt)

In die ou Suid-Afrika, tussen braaivleis en gebed,
was “rooi gevaar” die ding wat almal wakker het.
Die tannies fluister bang oor Moskou se plan,
terwyl Oom Koos sy vierde trekker afskryf vir die man.

Die koerant waarsku daagliks: “Kommunisme staan voor die hek!”
net langs die spesiale op Ricoffy en Castle Lager-pak.
Elke student met sandale was skielik ’n rebel,
veral as hy vra: “Maar werk hierdie stelsel rêrig wel?”

Ons kapitalisme was glo Christelik en Nasionaal,
met Jesus vir die siel — en goedkoop arbeid vir die staal.
Die dominee preek: “Die Here hou van orde en van werk,”
terwyl die mynbaas dankbaar knik van sy stoep op die berg.

En as iemand praat van gelykheid of brood,
roep iemand vinnig: “Dis Marx! Dis gevaar! Dis dood!”
Toe sit almal maar weer rustig vir rugby en braai,
want solank die Bulls wen, sou die land seker oorleef en bly.

Maar vandag sit Oom Koos nog steeds op die stoep en brom,
met sy brandewyn en sy herinneringe krom:
“Ek waarsku julle nou nog — al lag julle stom —
eendag, nét eendag… gaan die kommuniste kom!”

Te midde van oorlog, versplintering van geopolitiek en toenemende globale spanning het die nuwe Amerikaanse ambassadeur in Suid-Afrika 'n paar verbale missiele afgevuur tydens sy eerste openbare verskyning in die land. Terselfdertyd het die Chinese president, Xi Jinping, 'n laeprofiel-aankondiging gemaak wat Suid-Afrika ingrypend kan raak.

Om hierdie uitsprake na waarde te beoordeel moet ons eers 'n tree terug gee. Ongeveer 14 jaar gelede, in 2012, het die Nasionale Beplanningskommissie, toe onder voorsitterskap van Trevor Manuel, die Nasionale Ontwikkelingsplan (NOP) bekend gestel. Oor buitelandse betrekkinge het die NOP gepostuleer dat mag van die Weste na die Ooste verskuif en dat Suid-Afrika homself dienooreenkomstig moet posisioneer. Dit het beteken om verhoudings met die oue te handhaaf en terselfdertyd verhoudings met die nuwe te bou.

Oor die dekade en 'n half sedertdien het Suid-Afrika se handel daardie trajek gevolg. Nou gaan ongeveer 35% van ons uitvoere na Asië (China, Indië en ander lande in die streek); 25% na die Europese Unie (EU); 25% na Afrika – hoofsaaklik sub-Sahara en primêr die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap (SAOG)-streek – 8% na Noord-Amerika; 4% na die Midde-Ooste; en 3% na Suid-Amerika en Australasië.

Dit is belangrik om te onthou dat dit nie die regering of 'n sentrale agentskap in een land is wat na 'n ander uitvoer nie. Talle individuele ondernemings, myne, fabrieke, boere, kunsmakers en dies meer besluit individueel om uit te voer.

En die syfers hierbo vertel ons dat die NOP se postulasie in 2012 gematerialiseer het: die "Ooste" het toenemend belangrik geword in ons uitvoermandjie.

China

In Februarie het pres. Xi Jinping van China aangekondig dat uitvoere van alle produkte uit alle Afrika-lande na China vanaf 1 Mei vanjaar tariefvry sal wees (behalwe Eswatini, hulle erken Taiwan). Binne net meer as 'n maand sal sowat 9 840 produklyne uit Suid-Afrika China dus tariefvry kan binnegaan. Tans het Suid-Afrika te doen met tariewe op baie uitvoere na China, sommige tussen 10% en 25%. Dit is 'n uiters belangrike besluit wat baie geleenthede vir Suid-Afrikaanse uitvoerders skep. China is onder geweldige druk om meer van oor die wêreld in te voer, en hierdie besluit mag daarmee verband hou.

Lesers sal ook die aankondiging opgelet het dat Nissan sy fabriek in Suid-Afrika sluit, maar dat die Chinese motormaatskappy Chery die fabriek en personeel sal oorneem.

'n Daaropvolgende aankondiging van die Great Wall Motor Company (GWM) het laat blyk dat hulle ondersoek instel na deelname in die Mercedes-Benz-fabriek in Oos-Londen om hul produkte in Suid-Afrika te vervaardig. Geen ooreenkoms is nog bereik nie, en GWM het gesê hulle praat ook met ander partye. 'n Ou hand in die motorbedryf het my vertel dat sy eerste motor, 'n Alfa, baie jare gelede gekoop, in daardie Mercedes-fabriek vervaardig is. Die deel van produksiegeriewe is nie nuut nie.

Onder die Trump-tariewe is alle motoruitvoere na Amerika onderhewig aan 'n 25%-heffing. Dit moet die lewe moeilik maak vir die C180's wat in Oos-Londen vervaardig word vir uitvoer na die VSA-mark. Om te deel met GWM mag 'n manier wees om die fabriek volhoubaar oop te hou. Vir GWM beteken dit "kapitaalligte" uitbreiding (om die jargon te gebruik).

Verbind hierdie kolletjies, en dit is duidelik in watter rigting ekonomiese betrekkinge met China beweeg.

Verenigde State

Hierdie prentjie staan in skerp kontras met betrekkinge tussen Suid-Afrika en die VSA.

Die Amerikaanse president het 'n vaste, langdurige oortuiging oor tariewe, en hy het dit wêreldwyd teen alle lande, vriend of vyand, ingestel. Hy het vyf regsinstrumente waaronder hy tariewe kan oplê (dalk meer, maar hy het tot dusver vyf gebruik). Die "wedersydse tariewe" wat onder een instrument opgelê is, is onwettig verklaar, maar Trump het onmiddellik tariewe onder ander regsinstrumente gehef.

Selfs lande wat handelooreenkomste met die VSA beding het, moes ingee en tariewe aanvaar. Tariewe sal deel van sy administrasie se beleid bly. Die geskiedenis leer ons ook dat tariewe taai is: eenmaal ingestel, word hulle nie maklik afgeskaf nie. Dit is verstandig om aan te neem dat VSA-tariewe die Trump-tydperk sal oorleef.

Soos die res van die wêreld betaal Suid-Afrika nou 'n algemene tarief van 10%, en op staal, aluminium en motors, 25%. Maar ongeveer die helfte van Suid-Afrika se uitvoere, wat hoofsaaklik minerale en sitrus behels, is vrygestel van tariewe. Trump is duidelik gretig om dié produkte te hê.

Wat hierdie tariewe betref, het Suid-Afrika in Mei verlede jaar 'n konsepooreenkoms met die VSA op die tafel geplaas, toe pres. Ramaphosa die Withuis besoek het. Amerika het 'n paar teenvoorstelle gemaak. Nie veel vordering met onderhandelinge is openbaar berig nie. Parks Tau, minister van handel, nywerheid- en mededinging, het in Januarie in Davos onthul dat Suid-Afrika op datums wag vir 'n vergadering om oor die ooreenkoms te onderhandel. 'n Paar vergaderings is skynbaar nou gereël; ons moet wag en kyk wat sal materialiseer.

Ek sal nie my asem ophou nie. Ongelukkig het die "Afrikanervolksmoord"-narratief VSA-beleidsdenke oorgeneem. Dit het gelei tot niehandelvoorwaardes wat vir 'n handelsooreenkoms gestel word. Dít hou verband met onteiening, plaasmoorde, BSEB, die "Kill the boer"-lied en geopolitiese belyning. Leo Brent Bozell III, ambassadeur, het dit duidelik gemaak dat aan hierdie eise voldoen moet word. Aan die ander kant sal dit vir die Suid-Afrikaanse regering baie moeilik wees om saam te stem. Dit lyk meer na 'n dooiepunt as 'n ooreenkoms.

Wat van Agoa?

Die Amerikaanse Wet op Groei en Geleenthede in Afrika (Agoa) het in September 2025 verval en is in Februarie hernu, maar slegs tot die einde van 2026. Die oplegging van verskeie (wettige) tariewe neem in elk geval voorrang bo Agoa. Vir alle praktiese doeleindes is Agoa irrelevant vir handelsbetrekkinge ná 2026.

Intussen …

Die lewe gaan aan.

Meer as 500 Amerikaanse maatskappye is bedrywing in Suid-Afrika. Vermoedelik sou hulle nie hier wees as hulle nie baat gevind het nie. Meer belê. Hierdie drie is onlangse voorbeelde:

Net verlede week het Spinnaker aangekondig dat hulle in vennootskap met Patrice Motsepe se ARC 'n kantoor in Suid-Afrika oopmaak.

'n Amerikaanse maatskappy doen laboratoriumtoetse by Mintek in Randburg om seldsame aardminerale in Phalaborwa te ontgin.

Amazon, in direkte mededinging met Starlink, maak gereed om sy lae-aardbaan (LEO)-satellietdiens later vanjaar in Suid-Afrika deur plaaslike, gelisensieerde vennote te loods.

Soos in die geval van uitvoere, neem individuele maatskappye besluite wat vir hulle werk.

SA–EU

Dit val buite die bestek van hierdie nota, maar dit is die moeite werd om kortliks te wys op die uitbreidende verhouding tussen Suid-Afrika en die EU.

Meer as 1 000 EU- en Britse maatskappye is bedrywig in Suid-Afrika. In 2025 het Suid-Afrika en die EU drie ooreenkomste onderteken oor 'n skoonhandel-en-beleggingsvennootskap, oor noodsaaklike minerale en oor beleggingsprojekte ter waarde van sowat €12 miljard (billion), waarvan sommige by die G20-beraad in November onderteken is.

Dus, wat verder?

Die antwoord op die "Quo vadis"-vraag is dat 'n herposisionering aan die afspeel is.

Die oorlog in die Midde-Ooste maak dit duidelik hoe belangrik dit is om te diversifiseer en veerkragtigheid te bou.

Die kontras tussen die benaderings deur die VSA en China teenoor Suid-Afrika is opvallend, asook die uitbreidende verhouding met die EU.

Dit is gepas vir Suid-Afrika om nouer betrekkinge met die VSA na te streef. Dit is steeds 'n belangrike handels- en beleggingsvennoot, maar nie ten koste van soewereiniteit of die polities onmoontlike nie.

Amerika (en sy Maga-ondersteuners in Suid-Afrika) sal moet aanvaar dat probleme in Suid-Afrika deur die mense en instellings van hierdie land opgelos sal word, hetsy deur die howe of politieke onderhandeling – nie deur eksterne diktat nie.

Die 2012 NOP-voorspelling van magverskuiwing is aan die materialiseer, massief beklemtoon deur die huidige globale versplintering.

Kinkelsinne 2024

Die Kunste

Bacchus tot Bach, Moses to Mozart: Verbind die punte vir die fyn web wat almal deel.

Die droewigste Jan Pierewiet sing meer sonskyn los as Jan Salie ooit sal glo.

Die lyster pik die ruite deur die lente. Elke kunstenaar moet volgens sy moed.

Eensaam? Hou laataandeenmansangfees! Stukkies lied in tale met wyn!

Kuns groei nie deur bevestiging nie. Vernuwing vervreem en skok voor dit lok.

Langs troebel water sit die troebadoer. Sing die stroompie helder. O hel, sê die forel!

Maak jy versies? Dis nie te spesiaal nie. Die bul maak ook. Kom hulle by ook.

Musiek vir maangeplagenheid? Beethoven, De Bussy, Glenn Miller, Sinatra. En?

Sonbesies sing hul opera in versengende hitte. Ander hou hul koortjies koel.

Tussen tango, riel en sokkie trek fynproewer neus op vir stoftrapper. Leef jou dans!

Die Lewe met Prostese

As Blikvoet nou ‘n vuurpyl was, kon ek my sterre persoonlik gaan dank.

As die son die blare geel skyn, gaan dit ‘n lekker dag wees vir see toe stap.

As die stompie die nie-roker pla, is dit weer tyd vir spookpyne.

Beenaf vandag sedert 2 jaar gelede. Dankbaar teenoor vele, ook vir lesse.

Blikvoet betree die Nuwe Jaar soos ‘n wafferse veteraan! Rondlopers moet ook lewe.

Blikvoet se nano-Camino is nou vas: see toe of vyf straatblokke op mooiweersdae.

Dis nou net mooi ‘n jaar van Blikvoetrapporte oor wat die wurm in my kop raakbyt.

Dis Sondag en JR blaf vir verbygangers die Leviete voor! Geen kollekte.

G’n onbeblafte fietse ry by Oortyd verby nie! Beroepskeffer kry biltong vir oortyd.

Meme werk nie met Blikvoet nie! JR reageer op biltong en verbygaande fietsers.

Na amputasie is besadig-langdradig toenemend kortstondig, spitsvondig.

Spookpyn treur in Afbeen oor Brein te goed onthou. Blikvoet steeds ‘n weeskind.

Was met my voet op ‘n piesangskil, maar verloor toe gelukkig net my voet!

Dink

Artifisiële intelligensie daag die mensdom uit tot hiperstrewe na metalewe.

As die mens by sy positiewe is, verwelk sy negatiewe in die daaglikse optelsom.

As iemand die vader van ‘n idee is, weet hy ooit wie die ma was?

Bewussyn lantern onbeheerbaar tussen die rakke van ou, gestoorde ervarings.

Daar's grootwoord-vloekerigheid in die chemie en fisika van senudrade wat kan dink.

Die brein se soeklig skyn dink-dink. Alles ondenkbaar wyk soos mis voor die son.

Die dag se gang is ‘n glyende wonder! Skepping woed in duisend hande. Besige mense!

Die heelal is die aardgesentreerde agterplaas van die kollektiewe bewussyn.

Die meeste planne vergaan op ashope van dink. Oorskiet lok verleidelik: “Wat as…”.

Die vaak kop voer die dom aksie uit voor die slim plan se geboorte.

Dink amper nes ek, dan’s ons vriende. Presies dieselfde, dan’s ek of jy oorbodig.

Dis konteks wat die waarheid byt gee. Gemeenplase is goedkoop sambrele.

Elke dinkskuif wat mense deel, sprei verwondering oor hoe die wêreld werk.

Facebook-meme bou mure tussen mense wat klik verwar met medemenslik.

Fantasie is die touleier van denke. Vanaf die wakis daaragter klap orde sy sweep.

Gedagtes is dikwels oneg. As iemand die vader van ‘n idee is, weet hy ooit wie die ma was?

Kyk tog agter jou beginsels! Daar skuil aannames. Hul oumas was versinsels.

Laasjaar se blink idee kom kuier: Ai, my kind! Kyk hoe oud en geroes het jy geword.

Loskop en vaskop dink teen mekaar. By watter vleuel eindig die idee vir ‘n drie?

Mense dink, bedink en oordink so baie dinge. Tog verrys vergetelheid bedenklik.

Modern? Se moer! Ons is oer. Begaaf of beskaaf voor begraaf, maar ewiglik oer.

Om oor jou naaste te dink, is belangrike werk. Dan weet jy hoekom jy hier is.

Pasgemaakte realiteit maak sin op sy dag. Dan soek die tydgees alweer soeter betekenis.

Selfondersoek bring aan die lig dat ek nou die langslewende deel van myself is.

Unieke datasop in elke kop! Leer na smaak, vergeet onbewus, leef met wat oorbly.

Vandag is die dag! Willens en wetens wakker, met voorbedagte rade.

Wanneer ‘n skroef losraak, lewer sommige breine onverwagse uitspattighede.

Wanneer die swaaiende pendulum se tou breek, is die balans vir ewig weg.

Wie kan dink, moet! Die voorvaders het so baie opgeoffer vir vryheid van kettery.

Woke is nodige skokseep. Dit was vooroordeelaanpaksels van sosiale gemaksones.

Dis Tyd!

As die aasvoëls jou te lank en te stip aanstaar, is dit tyd vir aanstaltes maak. Bly voor!

As ek nie volgende week in ‘n hoër rat poerpoer nie, is outopsie dalk nodig.

Dis hier! Dis nou! Alles wat is! Moenie vergeet om bly te wees oor die lewe nie!

Dis vermetelheid van die vergetelheid om al die gawe mense so goedsmoeds in te sluk!

Die jaar is ten gronde! Niks aan te doen nie. Hoër spring en harder sing!

Hier’s die bier! Daar’s dit alweer klaar. Die wesenlike ontwyk. Vergankliheid tref breed.

Kom liewe, liewe lente en moer die winter plat. Net jammer dis nou eers Junie. Ai!

Laaste oor die Jordaan is ‘n vrotpampoen! Kry nie ‘n begrafnis nie!

Leef met mening al is jou tarief per uur af na nul. ‘n Leeftyd is een kapsule ewigheid.

Mari vandag 80, maar geen rooi rok nie! Baie onthou, almal met ‘n glimlag.

Moeg geploeg is ‘n rare sensasie vir iemand wat lewenslank aan die pen gery het.

Nog nie oor die Jordaan nie, maar vang al vis daar. Paraat vir passaat!

Soveel kanse op hierdie ondermaanse! Gebruik gou, dan’s dit tyd vir duik.

Vandag is dit ‘n jaar vandat Mari weg is. Sy leef nog goed in baie koppe en harte.

Wat ‘n heerlike sonskynoggend! Al is die een voet al in die graf.

Drome

Bewerig of klewerig? Haal diep asem. Soek wat’s nuut! Die res gebeur vanself.

Daar’s ‘n akoliet-vakature by die Gestig vir Realiteit. Stuur selfie van ‘n dagdroom.

Die afgebrande biblioteek van Alexandrië leef in koppe. ‘n Wonder wat verwonder.

Die dagga van dink: Dis wanneer goed, mooi en waar vir liefde en vrede vind.

Die forensiese ondersoek na die gewelddadige dood van Siembamba is afgelas.

Die gees ontstaan uit verwondering, nuuskierigheid en angs. Liefs die eerste twee.

Is dit te goed om waar te wees? Tog staan fantasiepaleise soveel langer as huise.

Jy hoef nie Naas Botha te wees om die emmer te skop nie. Dwars orie gras! Pale toe!

Lekker in die son, koel onder die boom. Raak ekstreem en braai gaar of vries hard.

‘n Elmboog is darem nader as ‘n reënboog. Drome moet ook tuiskom.

Rooikappie hekel ‘n doilie. Bewerig. Sy’t ‘n blou mus op. Die wolf is dood.

Tussen hoop en verdriet lê die gedroomde land. Gaan sit waar die vuurtjie brand.

Vanoggend gedink ek is wakker of iets. Toe’s ek net of iets.

Verban die kop se Gasa! Dink droom-oase. Flou kameel wen nie die Dakar nie.

Voortrekkers soek onverpoos na die land van die onbestuifde pampelmoes.

Wat is die mitologie, antiek en modern, sonder ‘n oorvloed van verbeelding?

Wonder besonder wat die donder in die spieël vanmôre gaan wys word. Dalk niks!

Handel en Transaksies

As bruikbaar opgebruik is, verval gebruikersvriendelik in onbruik. (Bruikspraak.)

As die staande komitee dreig met ‘n sitting, skuif die belegging dadelik.

Die narratief is seepglad: Ek betaal jou in Mzansi Mites! Wat eet die kinders? Mitologie! 

Die paddas parafeer elke blaar, al dryf hul belegging in die water. Droomverdrink!

Duisend Rand is een Mite. ‘n Sent is nou 'n rrr! Geld is mities, want mense het nie!  

Inflasie versterk die Mite. Dis ondevalueerbaar! Gee hoop, ekonomies klassiek.

‘n Vlegsel is ‘n harige koeksister wat soetgoed adverteer. Nie via Amazon nie!

O ja! ‘n Koringkorrel kos nou een rrr. Dis hoekom ‘n mens gril as te veel miere oor jou loop.

Ten slotte, ten gronde! Ten hemele, waar anders? Ten Cents kos Mites. Hou koers!

Wat kos een appel? ‘n Millimite! ‘n Koringkorrel is darem goedkoper. Net vir die miere.

Wat van die Mite in plaas van die Rand? Sal beter werk in ons land van stories.

Honger en Kos

As die eier te paniekerig is om te bak, is die stoof nog nie warm genoeg nie.

Die lewe is ‘n mengsel van lekkers, klippe en stront. Nie verder vereenvoudig nie!

Effens gaar lig die deksel voortydig van raar onbekook. Vlug voor etenstyd!

Hawer oes, appels pluk, skape skeer, beeste dip en alles betaal verhef koffie drink.

In hierdie honger land lê die appel nie te lank onder die boom nie. Deel wat jy kan.

In die mode sterf tien dode voor sy koek verruil vir brode. Viva, honger Koningin!

Mens wens ‘n spens vir sy honger pens. Brood tot sy dood? Sterk ook sonder werk.

Soggens deeglik en smiddae hardgebak het saans brood om te eet. Brou nou iets by.

Swierig drink verby plesierig. Gierig hou dop tot by knorrig. Dors kuier langasem.

Vuur verwarm kos, lyf of brand als as! Heraklitus was reg! Prometheus, die bliksem!

Wat kos daai malle verstand waarvan jy af is? Dit lyk lekker. Ek wil ook hê!

Huwelik en Maatsoek

As die opsitpadda kwaak, steek die oumense die kers op. Sing pianissimo!

Behoorlik kyk vir bekoorlik. Hoor jy vir Ma? Vat net, dan’s daar perde! Of bye.

Besitlikheid skep 'n bestaanskrisis. Die beloop van die lewe. Belê in vryheid of sukkel! 

Bestendig raak toe onverwags behendig. Nou dink verstandig sy’s losbandig.

Die huwelik is ‘n sameloop van omstandighede wat baat by matigheid in bybedoelings.

Die liefde wat in die oomblik weerhou is, oortuig gou dat liefde belangrik is.

Elkeen trou met die meevaller en maak onvoorsiene omstandighede groot.

Helena van Troje se mooi ogies het 1000 skepe laat uitvaar. Hoeveel het jy op see?

Magies mooi is nie vir meisies nie! Dis op ander plekke of skryf dit op hul magies.

Minnaars veroorsaak bevolkingsgroei. Min of meer paradoksaal. Tel woorde en mense.

Misverstand is erg gegrief oor haar posisie in die argief. Stief was ook smoorverlief.

Nalatig en voorbeeldig moes nooit getrou het nie. Hul kinders is woes uiteenlopend.

Nou ja en Ja-nee trou toe mos. Hul kindertjies is Terdeë, Verleë en O Wee!

Sit beter op met ‘n opsetlike as met ‘n besitlike. Moet net nie veldwerk publiseer nie!

Sondagskoolgesiggie is katknyp se niggie. Luister die gediggie al blink haar liggie.

Stambome en dinastieë is ouderwetse dog steeds wettige piramideskemas.

Vroue is wonderlik! Maar hoe weet jy, wanneer jy vry, of jy ‘n duif of ‘n valk sal kry?

In diepte

Job was geduldig, maar had vrinne. Salomo slim, maar vroue. Jy lewe, maar wat?

Die gees het erge hoogteperspektief. Wonder hou by onder. Glo hou van bo.

Die groot vet niks byt soms knagend aan gemoedstoestande. Hou koers! Wyk, Satan! 

Om Absalom op te som: Harerig, met ‘n gebrek aan dinastiese potensiaal. Hang rond.

Ordebehepte sedeswamme hang lewenslank binne rond. Besoedel nageslag deur die ore.

Pille vir angs: bygeloof, geloof, kennis, insig en musiek. Hou by goeie oordeel.

Transaksie in die hemel: Da Vinci ontwerp vir Moses GPS in ruil vir ‘n besnydenis.

Vanwaar ken die mens sy onsekerheid? Uit magdom van sekerheidsdienste. Amen!

Wie soen die dominee almal tydens ‘n lippediens? Toe, wees nou fatsoenlik!

Willens en wetens soek sonde. Willens wen weens gewetensbesware. Nie uithaak nie!

Karkasbestuur

Dis Sondag! Hou by welvoeglike naamwoorde. En moenie twee keer skep nie!

Koorsdrome is flieks van diaboliese regisseurs met aandagafleibaarheid. Slaap woes!

Lewe vaal sonder dros en verdwaal? Kerjakker in rooi, versoen met groen, maar doen!  

Nog ‘n pil? Rêrig? Karkasbestuur raak ‘n saak van baie lysies vir die ouluis. Sluk!

Toe twyfelagtig by ongelooflik intrek, is die waarheid oor die muur. Moenie glo nie!

Kinders, die Nodige!

Fundamentalisme is ‘n baba sonder tjalie! Verwaarloos enige kind, dan betaal jy!

In Mari se handsak was ‘n dooie hoender, ‘n bottel wyn en enigiets wat ‘n kind vra.

Maak kleinkinderbesoeke mens jonger? Dalk net gelukkiger.

My jongste kleinkind, Ivy Linde, is vandag sewe jaar oud, besig om Engeland reg te ruk.

My ma se glimlag om my kleindogter se mond? Dis die reїnkarneerbare deel.

Pateet en mateet maak letterlike kindertjies groot: Eta, Theta en Zeta. Alles Grieks!

Tussen bederf en onterf lê ‘n magdom van ouerlike opsies. Hou kop! O wee, arme kind!

Miere en Bomierlikheid

Boer is gebier, die mier is gemoer. Die plaas reg vir slaap. Sorg darem vir die skaap!

Daai ander ou wat hier was? Ook ‘n mier? Sowaar! Hier is nou nog ‘n koringkorrel. Eet!

Daar was ‘n mier. Toe kom ‘n premier. Daar was sand. Toe kom ‘n fisant. Wat kom na jou?

Die mier wat net ‘n sandkorrel dra, is vir psigiatriese waarneming opgeneem.

Die tafste miere hou vol na begin. Volharding is dit wat oorwin. Maal nou jou koring!

Dra nou jou koringkorrel! Nie slaptrek nie! Het die miere jou dan niks geleer nie?

En toe het daar sowaar nog ‘n mens gekom en nog ‘n mier doodgetrap.

En toe? Nog ‘n mier. Asseblief! Net nie nog ‘n koringkorrel nie? Einste! Slaap nou!

En toe? Toe het daar nog ‘n mier gekom. En nog ‘n koringkorrel aangedra. Ag nee!

Gedorie ‘n storie! Wat het toe gebeur? ‘n Mier het ‘n koringkorrel aangedra. Word vervolg.

Miere dryf soms! Vlieg nie. Hul Archimedes was al hier. Hul Newton kom nog.

Miere is meer ondergronds bedrywig met sneeu en koue. Onderkombers tel ook. Duik!

Moenie gif spuit vir die miere nie. G'n koringkorrels nie! En insomnia tree in. 

‘n Mier dra nie ‘n sak koring nie. Wees geduldig! Die sak word stadig vol, gou leeg.

Oortyd se miere bou balvormige grondneste in struik en boom tot ver bo die grond.  

Sowaar! Nog ‘n mier! En raai wat doen hy? Die klein verrassings voed siel en liggaam.

Toe was daar nog ‘n koringkorrel sonder 'n mier om hom te dra. Natuur oor die muur? 

Wakker? Tyd om te akker! Later rus of sus. Tot jou miere jou weer laat roer.

Mzansi is soms snaaks

As Nasionale Eenheid werk soos koalisie-bolmakiesie bly vooruitgang ‘n illusie.

Gaan die Staat begin werk voor hul aminosure verester? Geduld is oor die bult!

Gefortifiseerde onbekwaamheid vat verbasend lank om geslagte se drome te sink.

Hoeveel gose beeste moet mag kry om ‘n land se moed te breek?

Hoekom kry die Minister van Gedane Sake dan die langste portefeulje?

Is jy ryk? Ek sien net die twee arms. Betaal jou belasting al mors hulle die geld.

Mzansi kan maar ‘n baar of ‘n bar plek wees, so ver suid van Zanzibar.

Rameses lankal ‘n mummie. Ramaphosa se piramideskema is in sy bank.

Salig is die droogmakers! Hulle wen die verkiesing. Dan reën dit. Die boere oorleef.

Tuis, werkloos! Beuselagtig groei soos mielies na die reën. Moenie oes verwag nie!

Natuur

Die fisant word eensklaps ‘n luidrugtige gesant: Gooi mielies! Alles is op! Nog!

Die krokodêl eet vir Mabalel soos ‘n frikkadel. Onthou haar wanneer die water op is!

Die mens herskep die heelal tot rommelhoop. Hemel en hel verdwyn, moedeloos!

Die natuur bring geluk, deur haar ewige vervanging met jonges.

Die slak seil skeweredige silwer lyne teen die muur. Maar nie te vlotseling nie.

Die waterbessieboom blom bleek voor die kamervenster. Wat of wie blom by jou?

Groen blare teen blou lug? Nooit genoeg nie! Loop verder. Ander blare, nog lug.

Heuning is tot dusver die enigste goud wat deur lewende wesens gemaak word.

Hoe bly is bye oor blomme? Darem meer as mense oor fabrieke en kantore.

In panoramas agter die bult wag vreemde avonture. Kyk wyd, asem. Kies slim!

Lewe veg altyd, al lyk sy vreedsaam. Elke aardse kolletjie is ‘n allerdoodlikste arena.

Menswees is steeds heelpad van amebe tot godheid, slym tot die ruim, meesal halfpad.

Natuur hervorm alle spesies knaend sodat iets kan oorleef. Mens is net een van haar ietse.

Nuutgemôrede dag volg op magiese nag. Lig uit donker towerkrag.

Sermoen van die suurlemoen: Soet is nie alles in die lewe nie!

Tor is ‘n insek! Die dondergod haal skaars Woensdag sonder sy hamer.

Ver genoeg terug het mens gemoor vir lewe. Liefde wen teen statistiek in stories!

Vroemôre bome vol vogeltjies. Veeg die sand uit hul ogeltjies. Word wakker, sing!

Noodsaaklike Euwels

Al ventileer die mense oor beurtkrag, kwalifiseer Eskom nooit as ‘n ventilator nie.

Die son is nie moeg soos Eskom nie. In elk skadu wag ‘n kader. Gee ons ons daaglikse skade.

Laeluis beland per abuis op vette muis. Ekskuus, maar hier’s ek tuis!  

Sondag: Die gemeente neem plaas. Yl gesaaide gemeenplase teem teen gemeenheid.

Nuus en Inligting

Beleefd babbel of knus kekkel? Albei is praatjies vir die vaak. Knik, maar bly stil.

Facebook roer JR nie. Blikvoet nog minder. Die Burger is Onrus se Feitboek.

Koerantnuus inspireer min. Selde leersaam. Leiers sonder kop maak mense lyers.

Of jou storie nou gebrei, gehekel, geweef of genaai is, daar’s altyd gaatjies in!

Ounuus is die baard op ontdekking se ken. Sy kinders is vandag se gebruiksartikels.

Op dees aarde! Die aarde is dan amper op! Vol mensgenot. Oppas, terug grot toe!

Plasebo is fopnuus waardeur die waarheid party van haar grense openbaar.

Wat help praat oor moord en doodslag? Dis al meer as die armes! Beter word lê ver.

Oortydgedoentes op Onrus

Blom jy? Jy kan mos sien! Nou wat’s jou botaniese naam? Loop soek maar lekker!

By Oortyd staan Lasarus nou, die heropgestane boom. Maar sal hy weer groei?

Dag kry soms g’n spoed nie. Gly ongemerk waarheen. Keer! Iets doen word ‘n kompulsie!

‘n Oumens moet ‘n eie Blyhoek hê vir alle tuisgedoentes, gewoontes en geleeftes.

Swart, ongeoeste olywe in April onder Onrusstraatbome. Had Salomo 1000?

Vreemde olifantrob kom rui rustig. Onrus-strand 'n beter plek. Kom weer, vriend!

Ouderdom

Aanvalle van beterskap word al wyer gespasieer hoe ouer mens word. Wees wakker!

Bedaard pas uiteraard vir bejaard. Beveg beswaard, al is dit ook in die aard.

Die goeies gaan jonk dood. So, ek’s nog hier! Ryg dae in soos kraletjies. Net blinkes!

Die kuns in afgeleefdheid lê in sporadiese oplewings, maar nie hoër as middel-C nie! 

Dis erg belaatlik om nou eers op te staan. Oumense lees of sing soos hulle wil.

En wat is hierdie stasie se naam? Oud-en-taggentig? Goeie reis! Amper daar.

Helder momente al wyer gespasieer namate spoed tussen lamppale van lewe afneem.

'n Vriend word 87. En tweelingagterkleinseuns ryker! Goed kan gebeur. Hou net aan!

Oppas vir die oumense wat waarneem as ledigpredikers. Hulle vermoei en verwar.

Ouderdom is party dae vreeslik! Die daaglikse wederopstanding is woes vleeslik.

Oud se skete is verbete. Veg gelukkig gebrekkig. Stoom dus voort soos dit hoort.

Oumense herkou die lewe soos beeste met gras maak. Laat ‘n bevredigende gevoel.

Seniliteit is meetbaar aan die onsamehangendheid van uitsprake. Die nag kom nader.

Tagtig is “sweet 16” met 64 jaar ondervinding op die koop toe. Nie te onderskat nie!

Voel vanmôre so heerlik opgewek. Nes Broer Lasarus van ouds!

Regering

Die begrotingsrede laat die Parlement slaap. Hongeres is wakker met rede. 

Gelykheid doen minder vir geluk as ongelykheid vir ongelukkigheid. Gly afdraend.

Grillerige gedagte: Is ‘n gegorrel met olie gewoontevormend in ‘n oligargie?

Het die stemmige stemmers toe vir gladdebekstamelaars gestem? Die waarheid is op pad!

Kiesers versamel agter die belhamel, skape ter slagting teen alle verwagting.

Menige dwars minderheid is regeerbaar as leiers met ligte hand net kophou.

My magdom inwendige organismes het nie mikro-regte nie. Wanneer kom die VN?

Stemme dra na mense. Verloor verdriet in ‘n lied, dan verdwyn swaar in die niet.

Wat is kies. Hoe is beplan. Hoekom is rede. Wanneer is haastig. Wie? Tog net nie ek nie! 

Woord kan hou! Verstaan die sêding van die oggend of dit vergaan.

Soos mens voel

Al wat roer, leef nie noodwendig nie. Verwikkelinge is beroeringe sonder stemreg.

As die gees te woes posvat, is daar nie nog tyd om ‘n seël op te plak nie.

As jy jouself te ernstig opneem, sal hulle jou moet toonset.

Begeesterd, bedrywig, bedug en bedonnerd? ‘n Ryke mengsel! Maar betaal dit?

Bobbejaan agter die bult alweer nie gekom nie! Die betroubare dier herinner slegs.

Die ewige skuil in die gewone. Agter die oë moet iets gebeur vir sien om te slaag.

Die mense sal snaaks dink as jy so aan die Maandag voel. Die sug verlig!

Die swarthond hettie tanne nie! Tog byt hy komkommer nes onsigbare brommer.

Dis ondenkbaar hoeveel sinsbedrog in verstandelike helderheid skuil.

Ek hou van mense! Nou nie van al 8 miljard nie. Van my beste vriende is mense.

Grootdoenerig is pampoenerig. Heet is soos beet. Bewerk jou groente sonder gedoente.

Hoe hoër geїmbibeer, hoe laer geїnhibeer. Toets remme in jou natuurlike toestand.

Lief vir jou naaste? Dis nou jy? Einste! Kos of klere? Om’t ewe. Jou naam nou weer?

Lugtig leef hoog. Grondig lê laag. Voortvarend bly seelangs. Gedra jou!

Nooit gestoot oor die klein dingetjies van die lewe nie? Verloor nou net jou sleutels!  

Nuuskierigheid en swaartekrag verbind als wat is. Heelal se kinders bly soek mekaar.

Onverbonde leef ongeskonde. Skrams vat kanse. Skandalig skep onverskrokke.

Spierbeheer werk anders as klierbeheer. Albei is gedrewe deur gierbeheer.

Vervul is soos verwar, net sonder pille of dagga. Moenie praat nie, wees bly, kyk net.

Wolkop of holkop? Wag vir praat, dan’s dit te laat. Verkeerde pille en koppe raas.

Taal vir die Lewe

Appels opgeëet, aartappels opgeërd, skouers opgetrek, goeies opgeraap. Is jy ook op?

As die son kom strale wys, sluip die krankoliekigheid suutjies hoekies toe.

As Lotjie jou die dag tik, vra tog of hy ook ‘n souterige vroutjie het soos sy neef.

Beetgekry word opgeraap of is te diep gewortel. Groentegedoentes ook vir koolkoppe.

Bene is benerig. Maak dit beendere beenderig? Benede ook gebenedy? Bly by!

Boekwurms het ereskuld teenoor bome. Plant nuwes en wees goed vir hulle. 

By geleentheid wel stout, maar die sout van die aarde moenie te laf raak nie.

Die koppelteken se toekoms is soos dié van die huwelik. Vas en los is duister.

Die professor eet ‘n stukkie van sy profyt. Die profeet weet iets van die niet.

Die sous ontdek te laat die onwaardigheid van die kool. Eet nou jou gesouste kos!

Dink bietjie oor die naam, dan drink jy dalk nooit weer die Liesbeek se water nie!

Hoekom is een mens wat doodgaan oorlede en nie oorlid nie? Bang vir alleen?

Hoe ongelyker opvoeding, hoe geiler tier die taal. Onkundenood word woordvruggies.

Immergroen boeke se omslae vergader nie stof nie. Lees lustig lewenslank!

In feestelike kombuis sprinkel vinkel en koljander mekaar met die een en die ander.

Is die nuwe baba ook ‘n inkommer? Die hondjie is ‘n uitganer, of die mat is nat.

Kwansuis sê te oortuigend alles is goed by die huis. Verkoop seker assuransie ook!

Lego-blokkies permuteer oneindig. Taal vlieg verder, soos die gas vir nuwe sterre.

Let tog op! Die lettere is vol opletters wat geletterd die lewe misloop. Letterlik.

Moenie krap nie! So gou as nou jeuk die lafste aksie die oortjie by die klou.

Onbeskof kan nooit minder beskof word nie. Minder bevoorreg werk anders.

Ontgogel is net te erg! Maar gogel? Dit deug dan nie eers op die Internet nie.

Ore uitgeleen vir woorde vol warm lug op dun ys verblind oë deur stoom.

Ryg woorde in. Maak sin in sinne, maar hou padkos min. Kopreise is vol steiltes.

Semels vir sement is sleg. Die mure pla die bure. Gaan bou beter langsaan.

Soet Sybille sis sibilante soos sous in haar geselsies. Oppas wanneer sy pik.

Soms kruip die snaaksste segginkies uit die vroemôreaanvalle van beterskapberoerte.

Sprakeloos? Spraaksaam spreek onbesproke spreuke! Sprankel, aspris! Parle piu piano!

Stewig in die saal! Net so kaal. En bloots? Die perd is dood! Die storie leef voort.  

Taal is die melkkoei met die meeste spene. Sy drup die land vol woorde.

Taal is ‘n teenvoeter vir eensaamheid. Woorde is maatjies wat dans!

Taal is sosiaal! Die laaste mens sal woorde gebruik asof hy nog vriende het.

Taal werk beter as pille! Sê dit, sing dit, skryf dit, lees dit. Voel! Sommer beter!

Uitroeptekens assosieer sterker met stompsinnigheid as met langdradigheid. Olé!

Vandat vlieg in die salf die gesalfde vlieg kan word, kan elk in sy eie salf in vlieg. 

Vinkel verveel toe vir koljander! Eenders kan mos nou ook nie anders nie.

Vroegste voorgeslagte kon nie praat nie! Stilswye, al is dit wysheidvry, bo spraak?

Wat bly oor van Sarel as hy sak? Die visser se armlengte bepaal mos die storie!

Woordwaarts mars! Uitrafel langs die tafel. Van sinne beroof praat land, sand, wyn! 

Toekoms en Verlede

Adam, Noag, Caesar en Trump het elk ‘n totaal onbekende toekoms. Jy ook.

Agter die bees hang sy besem. Voor stoot sy asem. Die verlede harerig, die toekoms wind.

Die laaste woord is nog oor niks gesê nie, want ons is nog nie almal dood nie.

Die verlede is pers, die hede wit. Met hoop neem die toekoms rosig toe!

Die toekoms is oper as wat die woord sê. Eers as sy verby is, gaan sy toe.

Die Einsteins van die oertyd se ontdekkings is vandag se algemene kennis.

Evolusie het 'n ander konklusie as allegaartjie in gewaande heloond. Selde verstaan.

Herskep jou verlede! Die herskryf troos, voel soos tydelike beheer oor jou toekoms.

In die Vallei van die Konings vertel die farao’s stowwerige grappe. Lag in stilte.

Jou verlede versier, is ego streel. Jy end vreemdeling nes Pietie in Die Huisgenoot.

Opgekook of afgewater, uitgeput of ingespit. Kry betyds rigting. Verby was eers voorby.

Wanneer vandag die toekoms se sap onder lede kry, verdor dit tot verlede.

Toer is nie Boer nie

As wie-weet-waar die koers aandui, verdwaal die mense in hul wanneer in.

Dagreise is onvoorspelbaar: Bewussyn vol, dan leeg. Wie weet wie ek môre sal wees?

Die bed is hier, Tibet is ver. Benut wat binne bereik is! Moenie die lyf pla nie. 

Kan nie meer daar kom nie, maar die bergtoppe is myne. Vae sin in wye wonder van wees.

Kyk! Seil vry oor die see! Verbeelding verhef stoepsit tot golfies wat dein.

Kyk vorentoe, ongeag in watter rigting jou kop wys. Anders word jou nek styf.

Menslike verbeelding is lankal by oerknal verby. Padwysers staan tot in die niet.

Moet nooit die woestyn aandurf as die kameel vir jou glimlag nie.

Op die lyf loop is vir vlooie! Pofadders het nie vlooie nie. Bly op jou smal Camino!

Op Musk se nuwe planeet het die ruimtevaarders uiteindelik van KFC vergeet.  

Reis ligter! Dit kom met meer stampe en stote. Dek tog meer terrein. Stok en hoed!

Reis lig! Bind jou sewe grootste oortuigings in ‘n glo-bondel en môre is jy doer!

Spoed stink nie vanself nie. Dit kom van skrik in bewegende dele. Toets gerus!

Weer oor die verste berg voor ek doodgaan! Ai, tog nie nog ‘n voortrekker nie!

Weerloos in die vreemde? Word gou eie, intiem, selfs geil. Dan kort jy net ‘n nuwe naam! 

Wendinge in die tydgees wys die mens soek steeds dwalend na wie weet wat.

Vrae

As taamlik betaamlik halfpad ordentlik is, hoe doenlik is fatsoenlik?

Daai vier eindtydruiters se perde trek nie die vierperdewa nie. Wa kom die bagasie?

Dink bou vastrapplek, ‘n steunpunt vir versnelling. Maar waarheen en hoekom?

Hoekom begeef mense hulle in die huwelik, maar nie in die graf nie?

Is miere en slakke ook jou naaste? Slang is soms nader! Strikvraag: Muskiete en vlieë?

Is ‘n Afrikaanse pimp dalk ‘n vlegknoper? Hoe roep die beroep tot roeping?

Muskietseisoen val saam met persketyd. Is die pampoen beter af as die lemoen?

Ridder op die wit perd en bobbejaan agter die bult is broers. Vir wie wag jy?

Spat as kensmens wat vertel! Vergader met berader. Maar wie’s wie?

Vrede, die Doel

As die gort gaar is, vlam onenigheid. Rou is dan al uitweg. Raak vreedsaam, toe!

Die uitgelatenheid van die losgelate dier bewys die belangrikheid van vryheid.

Eendrag, tweedrag, driedoring! Komplikasies plant voort deur selverdeling.

Gegewe dat lewe gelukkig is deur liefde, gee om! Dra iets by tot die vrede wat moet kom.

Kolletjies van die wêreld blink oor mense saamwerk. Harmonie is ‘n kolletjieskoor.

Mag vervreem die weerloses. ‘n Sagter deuntjie is nodig vir vroliker samesang.

Mens kan bou met klippe, of hulle vir ewig in woede na mekaar gooi.

My naaste is nie noodwendig my vriend nie. JR is nie my vee of my vreemdeling nie.

Oorlog besoedel almal wat op veilige afstand dit nie stop nie.

O vrede! Hier is oorlog! Ryk magbelustes regeer. Gedienstige passiewes kyk lam toe.

Regverdiging byt vas soos ‘n alibi. Versoening bring vrede. Elke keer is ‘n keuse.

Standaardverpakte kil beleefdheid is so beskaafd. Barbaarse broers is beter!

Vrede kom na almal wat hul naaste in die vyand herken. Kan jy?

Weetwoestyn

Afgeroomde insig is soos tweedebekse hawer. Was reeds ‘n slag deur die perd.

Agter die laaste idee lê die weetwoestyn. Onkunde is ‘n plek vir pioniers!

Barbare kuier in die weetwoestyn! Die dinkvrotgrot is ‘n lekker plek, ha-ham!

Bladwisselende boeke bly sit nie op die rak nie. Bekyk hul titels mooi!

Daar gunter wag Redelik en Sedelik! Bewuste, doelbewuste smede van arme opvoedelinge.

Die mensdom se geleerdheid is nader aan sy begin as aan sy einde. Mag dit altyd so voel!

Die weetwoestyn is nie bestand teen nuuskierige agies nie! Onweetlikheid moet wyk.

Ek soek gesonde verstand. Ek kry haar. Ek sien sy’s weg!

Ewige student wat so min leer! Toegedeelde pad is ‘n skuiwende huis. Sig, insig, gis!

In weetwoestyne verteer dinkgedoentes feite soos gaar koeie. Oppas vir slim hou.

Nuuskierigheid genees verveling, maar niks genees nuuskierigheid nie. Viva!

Onmeetlike ruimtes skei gedagtekaiings. Die kop is leër as wat mens dink!

Pas verskyn, gou verdwyn! Wysheid alewig wedergebore, weet verval deur vergeet.

Piramides in die weetwoestyn? Dis ter wille van die ewige lewe van die onkunde.

Sal ‘n skaaphond moet kry om my deurmekaar gedagtes op ‘n hoop te jaag.

Tekens van lees kwyn, al is die bladsye vol leestekens. Oppas! Blikbreine lees al.

Te lank in die weetwoestyn en spinnerakke wapper deur die botstil brein.

Wanneer idees soos kringfluite in koppe vashaak, kan mense oormatig gefokus raak.

Wat doen bedagsaam snags? Knoei alleen in die donker of woeker gruwelik in die huwelik?

Wetenskap begin in die weetwoestyn. Let mooi op en verbind die punte.

Wie weet regtig? Maer dink die vet weet! Hoor dan net wat swets sy alles in die pan! 

Kinkelsinne 2025

Die Kunste

Aardse beskawings is sentrums van idee-endemisme. Kuns ontstaan spontaan.

Al klink jou laaste akkoord vals, luister jy darem nie self nie! Noot na nood.

As jou kop bogronds raas, mag jy dalk eendag in ‘n ondergrondse orkes speel.

As jou Muse Antjie Somers is, raak jy die grootste snert kwyt. En iemand sal dit glo ook.

Beneweld luister verbysterd na oorverdowend. Sinsbedrog leef ongewapen.

Botticelli se Venus op die seeskulp was toe nog nooit op Uniondale nie.

Die operateur staan voor die opera se deur. Sing toe nie, want dit was toepera!

Die skeppende kuns van verbeeldingryke politici kom nie in die galery nie.

Die troebadoer onder die eikeboom mag maar vir die uil en die spinnekop sing.

Elke goeie liedjie wat onthou word hou ‘n kolletjie in die kop vry van slegte gedagtes.

En toe het daar nog ‘n beeldhouer gekom en nog ‘n marmerblok skoongekap.

Hoe digter die digter, hoe meer hang die monde oop. Hou dinge ligter, digter.

Lojaliteit aan die leë blik kort ‘n wysie. Dink voor jy saampraat of saamsing.

Mense wat gereeld sing, vergeet nie om te lewe nie. En jou liedjie?

My pa het gesê: Die sigeuner se liedjie hou eers op as sy perd in die sneeu gaan staan.

Piet-my-vrou roep sy drienootjies op kaatjiedrieblaar. Klets sonder koffie. Hou wysie.

Van jou wysie af in die sangklas is niks teen dieselfde foutjie daarbuite nie.

Waaroor jy nie kan sing nie, is nie goed vir jou nie. Kies reg en basuin met mening.

Weens die blou van onse hemel wurg die boere in die droogte. Bedink jou liedjies!

Die Lewe met Prostese

Blikvoet is nes Topsy in Uncle Tom’s Cabin: Gegroei, g’n gebore! Robot sans naeltjie.

Blikvoet is nou oud genoeg om te roes. Ek begelei eersdaags met winterhoes.

Die seisoene se draai is sigbaar tydens Blikvoet se loperigheid. Gaan kyk bietjie!

Eenvoetmense is nie minder befoeterd as tweevoetmense nie. Gelyke regte geld.

Ortotis en prostetis bou allerlei Blikvoete. Ledemate vir verlore litte. Niks vir afkoppe nie.

Dink

As die werkende sinaps een fris vonkie gee, is ‘n nuwe dinkie staangemaak.

Belewe die gegewe. Bedink wat wink. Wonder teen sononder. Laat waai meraai!

By die sinaps spring die idee om in ‘n katastrofe. Askies, nie so bedoel nie!

Deesdae maak meer mense hul eie dogmakonkoksies. Etliketters pionier geloof.

Denke bou op gevoelens. As niks mens raak of roer nie, word dink te digitaal.

Die brein is soveel meer as vlak onthou se snippermandjie! Gebruik tog die ding!

Die gewoonte van denke beloof verrassende insigte, of kopgeraas is baas.

Die lewe is oordrewe as die mens in die soelte bewe. Kom nou reg, so ewe!

Dinkdinkie het hare, vlieg nie. Tinktinkie het vere, vlieg. Dink diep of vlieg hoog!

En toe het daar nog ‘n filosoof gekom en nog ‘n idee die wêreld ingestuur.

Gedeelde menings snoer menigtes saam tot gemeentes. Eendragtig dink egter nie.

Genesis hou nooit op in die kop nie. Elke rêrige gedagte begin ‘n nuwe lewe.

Handewerk sonder kopwerk is slegter as maagwerk. Vooruit dink werk.

Idees skarrel soos rotte op die solder. Dink party dae nie eers een raak nie.

Individualis volg sy eie kop. Alleen soos ‘n ketter! Hoekom is die etliketters legio?

Ingedagte vervreem soos ‘n nat broek. Dit begin lekker warm, maar word gou koud.

Jy krap verniet jou kop. Die antwoord kom in die volheid van die tyd. Of nooit.

Meditasie op eie stasie verskaf mensdomwye observasie in koppe oop en toe.

Met vuur speel, het die mens nooit vernietig nie. Dinkblikke sal ook nie, of hoe?

‘n Klomp enerse ketters word ‘n sekte. Geswore etliketters bly eensaam, tevrede.

Ou idees dra oor soos tweedehandse klere. Of loop sommer kaal sonder benul.

Soms soek mens verniet na iets nuuts in die sop van ou gedagtes. Sal roer help?

Twyfel oksideer oortuigings mettertyd. Dink hulle blink, vervang of… gaan toer.

Waaraan die mensdom nie dink nie, is ‘n ander heelal wat ontwyk nes kwiksilwer.

Wyse manne? Die Ooste. Uitgedink? Die Weste! Magtig? Die Noorde. En suid? Oorskiet.

Wysheid is ‘n lofwaardige doel, wysneusigheid ‘n meer waarskynlike bestemming.  

Dis Tyd!

As die ongeskopte emmer leeg is, is dit tyd vir nuwe boeke.

As jou grappe geërf is, is jy in die bemaaklikheidsbedryf. Begrawe liewer.

As jy in jou kis wakker word, wonder jy of iemand darem die hond kosgegee het.

As kreupel in die kop gaan sit, is dit tyd om die bok te slag. Biltong kry ook end.

Bedien pannekoek by begrafnisse. Dit resoneer met die platheid van laaste dae.

Dankie aarde vir die saamrygeleentheid! Sou nêrens gekom het sonder jou nie.

Die gekla wat mens by die skrootwerf vir ystermanne hoor, was toe net roes.

Dié wat die lewe nog onder lede het, moet hul litte roer. Stilsit is vir slakke.

En dit was dan die nag wat opgebruik is! Toemaar, daar kom dalk nog een.

Gedagtig aan die koms van heengaan, ontgaan vele vlietende gedagtes die mens.

Hierdie dag kan werk, alle malligheid ten spyt. Wie gaan vir die gelag betaal?

In lewenservaring kom daar tyd vir omblaai. Nadraai is die nuwe geslag se storie.

In veroudering en vernuwing se resies is daar altyd nog rondtes. Vat die pas.

Kry tog lewe! Die gees is al graf toe, maar die bees is nog hier bo. O wee!

My agterstallighede vereis ‘n aanval van beterskap. Waarvan maak mens tyd?

Opspraakwekkend en stilswyend se geskil is besleg. Hul hond is ook dood.

Wakker werk nie met doodlik nie. So, wees daagliks bly as jy wakker skrik.  

Drome

As jy elke ster in elke melkweg met toe oë kan sien, versoen realiteit en waansin.  

Droom nog so dat lank gelede beter was as vandag, dan’s môre ook verlede.

Nag is vir die volheid van pajamas, nie om die volheid van die tyd te oordink nie.

Planne te klein vir jou drome? Dan hoef jy nooit huis toe te skryf oor sukses nie.

Ruimtes tussen herinneringe skei stories soos sterre en planete. Dan: “Kom eet!”

Groothede

Bybedoelings is soos slaai of die bure. Altyd so neffens. Lyk meesal effens skuldig?

Ewig is langer as alewig, maar altyd is langer as tyd. Weet is sku vir alwetend.

Grotman leer tel: niks, min, genoeg, baie, alles! Heilige algoritme van gierigheid.

Minimalisties assosieer nie met beskeidenheid nie. Dit teer op oorvloed.

Namate mens korte mette maak van mateloosheid, is matigheid maatskaplik se maat.  

 Handel en Doenighede

As berekend nie kan tel nie word die raarste slotsom beleid. Kies iemand anders.

As optrede ‘n oortreding van betreding is, is aftrede ‘n uitweg, ontduiking ‘n ambag.

As ses dae se arbeid die sewende dag verontrus, skiet die werklikheid tekort.

Die aura van feitelikheid hang oor baie proposisies. Elk 'n waarheid in eie lig.

Die omstandighede van die ongeluk word berei uit die begrip van die omstanders.

Elke gegooide klip keer terug na die moederklip. Respekteer nog altyd swaartekrag.

Geld word met integriteitseep gewas. Die opgewasse Rand is al klein. Hoe skoon? 

Moenie jou Maandag op diverse poerpoerlikhede verspil nie. Dae is getel.

Môre se koskas is die swaartekrag in die vryheid van die gees.

Om iets te bereik, is hulpbronne nodig. Hoe hulle bekom word, bepaal die iets.

Om te besit moet jy bestaan. Belê help. Begeer is maklik, maar beheer is nodig.

Sinvol en hoopvol drink bier. Dis onduidelik wie van gatvol of keelvol gaan betaal.

Sonder toerekeningsvatbaarheid verval huis, skool, kerk en hof. Verval word al.  

Tussen magtig en hulpeloos lê talle voorwaardelike rolle vol keuse en dwang.

Vernuwing duur tot bekendheid in die herhalings kom sit. Keuses val in patrone.

Voel sterk sonder ‘n saak? Bou sommer ‘n hoenderhok! Onnodig word die saak.  

Welsyn drup na armoede en behoefte, kapitaal stroom na vermoë en belofte.

Honger en Kos

Die gekners van die tande kom as die kake mekaar ‘n drukkie gee. Kou liefdevol.

Kannibalisme begin wanneer jy proe of die een wat jou peper souterig smaak.

Menslike mensvreters onmenslik, mierlike miervreters onmierlik. Eet jy iets, iemand?  

Moenie dat sprinkane jou voorspring nie. Dan’s daar g’n groente in die tuin nie.

‘n Gedoente oor groente nes die tjops reg is! Wat van pampoen? Los vir oudag!

Voorbeeldig lewe eindig met groot agterstewe. Net stout maergatte bly hardloop.

Huwelik en Maatsoek

As sy gewou het, sou sy gekon het. Maar na sy gedink het, is dit daarna toe! Waarheen?

Bedagsaam is ‘n deug met breë toepaslikheid. Benagsaam is vir selektiewe aanwending.

Die hart is ‘n binnebrandmasjien wat beste werk met liefde as brandstof.

Henry Ford moet dalk familie wees van Henry VIII. Baie karre vir baie vroue.

Liefde is die heuning van lewe. Wees goed vir die bye. Pas op vir die angels.

Ma raak wederstrewig as klewerig kuier by bewerig. Hou vir sedig tog eweredig!

Menslike nabyheid wissel. Wat gebeur leer naastes hul beste afstand en tyd.

Opgenome kuier by afgetakel vir ‘n heen-en-weertjie. Onverwags is die gort gaar.

Snikheet en yskoud se woeste verhouding maak stoom. Eindig in lou verkoue.

Tussen koue sonder vlam en hitte wat verswelg, is omhelsing net warm genoeg. 

Tweedrag kom slag vir slag tussen die geslagte. Tog, alewig ‘n nuwe geslag as opslag.

Vryheid is so ‘n relatiewe begrip! Is vasgevrydes steeds vry? Bevrydes en ongevrydes?

Wanneer die alg die swam trou, leef die korsmos in onskeibare tweeledigheid.

In Diepte

Aan die ander kant sit die ander hand. Meer onhandig of kry soms die oorhand.

Antie Materie is die onwerklike metgesel wat nog altyd oor jou skouer kyk!

As die preek se vertrekpunt jou laat wonder oor die terugpad, beter jy wakker bly.

As die sondes van die vaders so kom besoek, bied mens koffie aan?

As die stilte jou aanpraat, klits dit betekenis. Laat jou sin skyn. Flou kan eg wees.

As dinkblikke vere kry, is voëls se vooruitsigte droewig. Vlieg, vlug of vat oor.

As nuwe insig as besering aan diens beskou word, word vaste oortuigings oordryf.

Daar is min verskil tussen wat ons vergeet het en wat nooit gebeur het nie.

Die geheim van ewewig lê in ewe veel aartappelskyfies op albei skouers. Hou balans! 

Die gejaag na wind kan alles sommer hier gebeur, want die ewigheid roer nie.

Die hemel en hel in elke kop rek en krimp na gedagte. Sangvoëls of ganse begelei.

Die naakte waarheid bedryf ‘n politieke klerewinkel. Bra ondraaglik. Paslike pyn!

Die ontdekking van die volheid van die vakuum sit betekenis op sy plek!

Die siel het in die mens ingetrek toe die eerste mens ‘n hoed begin dra het.

Die skyn van die syn is dalk aanlyn helderder. Seker van die wyn? Kabbernooit!

Die verslete gewete het hard gewerk. Dis die ongebruikte een wat so blink.

Elke lewe het sy kwota jammertes. Son en vergeet skyn hulle plat. Laat net los!

Hond sê vir wolf pa, vir jakkals woef. Geloof blaf oorlewering tot waarheid.

Jonas het ‘n vis gevang. Drie dae geneem om dit op te eet. Dis die hele storie.

Jou medemens is grootliks buite jou medewete. So naby en tog so ver.

Maak jou merk, kry applous! Keer as die hond dit doen, of hy doen dit weer.

Mense help mekaar grootmaak. As hulle slaag, eindig hulle klein van dankbaarheid.

Mense kan vanself oopgaan nes blomme. Anders bly hulle Toe-Tot-Amen.

Menslike uniekheid is ‘n feit soos ‘n koei. Koeie is minder vervelig as gemeenplase.

Moenie jou voorvaders of nageslag, 100 geslagte ver, in die hemel opsoek nie!

Moraliteit is mortaliteit sonder tee. Begin jou dag liewer met koffie.

Moses loer oor die rand van sy mandjie. Wie skryf toe daai vyf Boeke? En wanneer?

“My hartjie, my liefie!” laat blikbrein diep dink. Stig menstuin vir KI-navorsing.

‘n Hoë priester in die lae lande leef ook op grondvlak. Jy rek verniet jou nek.

Sonder klere daal waardigheid, soms styg besienswaardigheid. Of net opsigtelikheid.

Te veel opheffing los te min grond onder die voete. Dis net vir die voëls om te vlieg.  

Tussen opgehemel en afgehel is daar plek vir ‘n gemaklike lewe. Skommel in!

Vermoedens smag na die status van oortuigings. Skarrel vir bewyse of word weerlê.

Verseker is bloot die waarheid. Seer seker? Vir wanneer die waarheid seermaak.

Versuikerde waardestelsels karring soetlik aan. Sosiale diabetes bo naasteliefde.

Wysheid tref nooit vir wysneuse nie. Daarvoor hou hulle ‘n te veilige afstand.

Karkasbestuur

As jy die heeldag lê, gaan die dop kraak. Henne weet beter.

As jy nie jou lê kan kry nie, het jou knoppe en duike geskuif. Wikkel bietjie!

Die farmasie kry nie die ewige lewe in pilletjies nie. Die wynbedryf het mos gewen.

Die mediese raaienskap druk mens soms in verskeie blikke voor die regte een.

‘n Ongekende aanval van beterskap tref onverwags die winterlitte. Al is dit van pille.

Ontheemde pyne trek in soos plakkers. Los tog nou die behuisingskrisis op!

Vlugvoetig is nuttig as vlug van begrip ontbreek. Maag in die middel is passiewer.

Kinders, die Nodige!

As Liewe Heksie, Sneeuwitjie en Rooikappie saamkoek, kyk niemand rugby nie.

Kleinkinderpartytjies laat afgeleefdheid opleef. Aanvaar tog nou jou uitnodiging!

Ma dog sy leer die kinders vir hulself dink, toe was dit maar net dogma.

Miere en Bomierlikheid

“Aangename kennis!” sê die miere dat die spoeg spat. Hul nering? Standaardisering.

As jy die miere dan moet verdryf, gebruik slegs komkommerskille of koeksoda.

As ou miere die brug word vir die res oor die rivier, is dit steeds ons wat oor is.

Die aarde is nou ‘n mensnes van versamelwesens net soos mierneste en byneste.

Die mier wat sy koringkorrel in die rondte dra, kom ook nêrens nie. Hou koers!

Die oes is klaar. Die miere is gekoring. Dis die bier! Wil seker nog rugby kyk ook.

Die ommuurde stad is plat. Lank leef die ommierde stad! Dalk met mense ook.

Eerste robotmier ken toe nie koring nie! Skokmeme en grilplesiere proe na niks!

En toe het daar nog ‘n Kaapse mier gekom, natgereën en skoon weggewaai.

Etikette kan deurmekaar raak. Die mierdophouers is toe al die tyd ook miere.

Is versamelnesmiere en bye se geheelsiening swakker as dié van alleenlopers?

Die mier te veel met gif ontsier, hou dit op lekker wees hier. Dink wat jy skink.

Die miere dra nie koringkorrels op rooi tapyte in Alaska nie. Mense kan miere verbaas.

Miere rus met volmaan. Mier-Moses: oorgenoeg werktyd tydens die sekelmane.

Miere se eerste groot saamdink is ‘n aardse deurbraak! Ruimtereise volg. 

Miere wemel aards sonder ‘n hemel. Na harde werk is eindigheid ‘n seën.

Roer en kriewel iets effens? Dan volg krioelnes. Ons is legio! Die miere sê môre!

Weggewaaide mier land ongedeerd op sy voete. Net gewaai. Maak weer ‘n draai.

Mzansi, snaaks of nie

As die son nou net betyds ondergaan, hoef die wêreld haar nie so te skaam nie.

Die apartheid van die verdrukker is vervang met die apartheid van die verkwister.

Die Nuwe Suid-Afrika is weer met ‘n jaar uitgestel. Wag vir die reën met ‘n boog.

Die parlementêre debat is nou so wesenlik soos ‘n hoesbui in ‘n begraafplaas.

Die Staat mag ‘n rede hê, maar dis nie hierdie een nie! Verby radeloos en onredelik.

Dis breindood om in Rusland se kamp te wil wees en Amerika se pensioen te wil trek.

Ekonomie so verswak, mens moet ‘n emmer leen om te skop! Skuur net eers die roes af.

Julle reken Nasionale Dialoog? Dis nou te laat om die Groot Trek te beplan!

Lag of huil! Die Regering van Nasionale Verleentheid raak stadig demoonkraties.

Liefdadigheidskonsert deur parlementêre roofdiere! Hulle betaal jou R100 per kaartjie.

Mens sien jou eie rassisme nie maklik raak nie. Maar net jy kan dit uitroei.  

‘n Verkleurmannetjie regeer die nasie! Vang sedig vlieë van parlementslede af.

Sal die Regering van Vet Vakatures asseblief nou in duie stort? Die mense is moeg.

Natuur

Al sing die voëls nie, dra die miere steeds koringkorrels aan. Aard is plig is aard.

As die aarde moeg word vir mense laat sy hulle links en regs van die bed afval.

As die wêreld te sonnig is vir ‘n vermaning, dan luister die mense nie.

As jy bome plant, sal die hemel na jou toe kom. Doen dit nou. Of gou.

Die geaardheid van die mens verleen meer beweeglikheid as die boom s’n.

Die gesigseinder is altyd die kyk werd. Dit verskaf waarde aan die eindige kyker.

Die oes van die lekkende wolk! Dis nat! Val plat. Bodder met die modder.

Evolusie is regstellende aksie deur selektiewe vroeë sterftes. Die natuur is dodelik.

Groei menslikheid in diere vinniger as dierlikheid in mense?

Handjies vroom saam beloof steeds geen geluid uit ‘n bidsprinkaan nie.

In die luim vir verkluim? Besope in die trope? Aardverwarming is nou ons erfenis!

Kuier ‘n slag oor koffie met die skepping wanneer die afgrond vir jou gaap.

Niks moois is deur meer aardse oë gesien as die volmaan nie. Kyk altyd weer.

Wanneer dit reën in die bos juig die kleinste lewensvorme woes saam.

Noodsaaklike Euwels

Eskom kom te selde, die onreëlmatige besoeker! Alweer tyd vir salarisverdubbeling?

Eskomitiese duisternis! Plaag elf alweer verdwaal. Egipte is daar ver noord. Skoert!

Is die donker eeue nou verby? Net nie vir Eskom vra nie. Die son skyn steeds.

Jou neus wys of jy die gevolg van gemene spel is. Wysneuse is nie vir insteek nie!

Trump sê: “Mallekoppie!” en Musk wikkel woes! Maar nie meer vir te lank nie.

Universele sosiale leuens is net so gewoontevormend soos kleinskaalspekskiet.

Was alweer kragteloos. Jou beurt is jou beurt. Eskom beslommer meesterlik.

Nuus en Inligting

As die waarheid jou sooibrand gee, drink Lennon se vergeetpilletjies.

Die “waarheid” is soos kougom. Kou bietjie (toemond), maar moenie sluk nie.

Die waarheid ontwikkel omgekeerd eweredig met die nuusmedia se inkomste.

Gee raaisels lang Latynse name. In ‘n blik druk lyk wetenskaplik. Of soek verder.

Ontdekking is net feit en realiteit. Waarheid is betekenissous wat mense byvoeg.

Sieldodend groei deesdae in die openbare kommunikasie se elektroniese agterent.

Snedig voel beledig. Sedig. Plotseling preuts! Moes die bure afgeluister het.

Soos die waarheid ounuus word, bly die padda in die pot sit tot die water kook.

Waarheid en wolhaarstorie wonder oor nare narratief. Almal familie?

Willens is nie so wetens as wat jy gedink het nie. Vind liewers eers uit.

Oortydgedoentes op Onrus

Alles doenbaar het ‘n beter manier. Elke gedoente skep onrus. Onrus is waar ons bly.

Die naweek se rugby net die Stormers en drie gaar frikkadelle. Hulle’s geëet!

Die ses fisantjies wat in my tuin uitgebroei het, is af na twee. Onrus is woes.

In party van die naby huise woon mense in wêrelde wat totaal onbekend is.

Ledigheid is die besigheid van rus. Lus is nekslag vir rus. Dink werk in rus of lus.

Oomblik in die wind? Erg onderskat! Hier waai sy gereeld, knaend uit gewoonte.

Op Onrus is vistonge skaars soos hoendertande. Moenie ‘n storie ooreis nie.

Tyd loop! Jack is vandag 55 in Melbourne. Riku sal vir hom sing op Onrus.

Ouderdom

Die avontuur van agteruitgang verras komieklik. Moenie die ouderdom misloop nie.

Die deel van my wat my ouers geken het, kom kuier nie meer so gereeld nie.

Die ouderdom is ryk aan nuwe avonture op uitgetrapte paaie. Ligte luim help.

Oud genoeg? Dan is rus nou ‘n werkwoord. Doen wat jy kan. Al is dit maar niks.

Ouderdom inspireer! 'n Nuwe pyn op ‘n nuwe plek vir ‘n nuwe dag! Sing en vryf!

Oumense is mediharlekyne. Die dokters lag bank toe, maar kry ook hul beurt.

Te veel gisters kompeteer verwoed in die kop. Verdwyn tesame met “Môre, Oom!”

Van te lank lewe raak die onvergeetlike ook vergete. Sonder sintuie bly geheue.

Wie kry toe ‘n aanval van wat? Wag tog net, oumens! Jou beurt is jou beurt.

Wie se gebeente al gesteente is, se nageslag lyk erger as sy vee of sy vreemdeling.  

Regering

As die nasionale loodgieter lood swaai, kry die openbare belang private lekplekke.

As die nosie van die mosie emosie wek in die losie is josie nie beter as troos’ie.  

Die parlementêre koor van wyse manne is knaend eendragtig van sy wysie af.

Die politikus wat steun werf, weet gou die skrum is nutteloos as ‘n steunwerf.

Die regeringstelsel is verkose inkommers. Iets beters is te wagte, wag net.

Hiërargie en anargie volg mekaar in siklusse van sosiale orde. Argieë sukkel ook.

Minderhede staan saam vir meer mag. Maar dan jeuk dit van koalisie-aanpaksel.

Onskuld is soos regering. Bly langs die see, maar weet van geen sout of water nie.

Saam kos soek ‘n samelewing, waarheid soek ‘n gemeente. Saam kak soek? ‘n Regering.

Spinnekop woon soos ‘n koningin in ‘n skilpaddop. Haar onderdane hang in die spens.

Wladimir Woedend soek nie vrede nie. Skop die familie uit, vat hul kooi.

Soos mens voel

Anderkant die membraan gaan die lewe aan. Jy wil mos! Blinkkant bo.

As daar insekdoder in jou gemaksone is, sal daar êrens ‘n skerp mes ook wees.

As die bed jou uitskop, is die dag lus vir iets! Stoot nou aan sonder aanstoot.

As die son haasbek skyn, het die oggend byt in die lug. Trek nou jou trui aan!

As jou gewete voor jou wekker afgaan, werk jy harder. Hou dit so.

Die ewenaar is daar om te keer dat mense naarder word met hul medemens. 

Die ewige strewe in die lewe is gegewe. Rieldans laat die biesies bewe. Roer!

Die kewer loop oor die lewer en die kop haak uit. Hou vir wat julle werd is!

Die ongenooide dag na die slapelose nag het soms te veel ure. Dof tussen die mure.

Die waarheid van die dag is dikwels net ‘n skaduwee. Elke dag se lig gooi ‘n ander skaduwee.

Geleentheid? Eensklaps op aandag! Dis nou! Mag mens? Die volheid van die tyd wag.

Grensbeheer in my brein lek soos ‘n sif. Nes in Mzansi. Vreemde goed glip in.

Hoe durf ‘n Donderdag giggelgeel oopmaak? Speel saam in die blou of vou!

Kulture meng selektief. Besemry en voor jou eie deur vee drink nie saam koffie nie.

Matigheid geld nie vir middelmatigheid nie. Alomteenwoordig sonder applous.

Perfek, insek! Hy’s gebyt tot hy krap. Nou gaan hy jou spuit. Fluit-fluit.

Slaap is vir ‘n donker kamer. Wakker het ook een. Net moeiliker om skoon te hou.

Die somer moet mos warm wees. Dit maak die vrugte soet en die kinders stout.

Verligting is dinamiese swaartekrag, swaarkry demonies. Lot is sonder sy sout.

Taal vir die Lewe

Afstomping gebeur wanneer die tong te skerp is vir die brein. Skuur 'n slag!

Al kyk die wolf weer na die weer, bly hy steeds ‘n wolf. Is nie ‘n weerwolf nie.

As dors geles is, is geles steeds nie rooies nie. Maak sin. Alleenwoorde flous.

As opgesweep te groot gal afgaan, sit opgeskeep met ‘n berg van ‘n molshoop.

Die laat wurm ontwyk die vroeë voëltjie! Wagwurms leef die langste. Kies jou rol.  

Die spinnekoppe dans die riel, want dis Sarerag. Hulle speel nie eers rugby nie.

Groen van jaloesie begin sommer fotosintetiseer, maar kom nie tot blom nie.

Is naywer tot ywer soos nadors tot dors? Wat van al die werkende dorsmasjiene?

Leef is verstaan wat aangaan. Wakkerloop moet lewenslank een woord wees.

Lekker taal is soos kraletjies inryg. Hang net af hoeveel kleur daar in die dosie is.

‘n Nageslag in wie se taal die linguїste net die gene van Afrikaans vind? Te laat?

Of spreekwoord nou preek of prikkel, dit eindig by die ander messe in die laai.

Op Bloumaandag tel die blou van onse hemel skaars ‘n bloue duit. Gaan groen!

Sêding het haar lêding afgesê. Insê kom voor ontsê. Amper nes opgesê. Toe sê jy?

Snawel in die koejawel? Oppas wanneer die vere waai. Te laat vir redekawel.

Sonder voornaamwoorde sou kommunisme werk, maar wie borsel wie se tande?  

Streepmuis en kolhaas se kinders praat Morse-kode. Hulle hakkel nie!

Taal oorleef ook in die klipkoppe. Harde wonderwerk. Maar praat sagter.

Tussen aards en beskaafd is geaardheid naby natuurlik. Menslik is soms eg.

Verfynde konyn verbaas toe die haas. Plaashond vreet albei, ewe lekker.

Verkeerd praat is natuurlik ‘n fout. Maar die gras groei ook oor die reg wat swyg.

Vlieë-vloeke kielie die gesalfdes. Hou net skoon of dit ruik maar so.

Wat in gevoelens, subsepsie en intuїsie prut, mag mettertyd in woorde uitborrel.

Wat klaar gesê is, is almal s’n. En niemand s’n nie. Dink, sê jou sê en beweeg aan.

Woorde is die miere van dink. Hulle dra die sinne tussen mense. En die sin, as daar is.

Toekoms en Verlede

As growwe nalatigheid die tydgees is, word die toekoms gehamer.

Die brandweer is vir alles wat nog nie gebrand het nie. As brand nie weer nie.

Die chaos van Genesis kom elke week. Hou uit! Openbaring is nie nou al nie.

Die herinneringe van ‘n leeftyd is onvervreembare rykdom. Delf bietjie.

Elke groot, moeë stad was eens ‘n hoopvolle jongmenshuisie langs water.

Fee Fraai Flou Vla! Spaai da die aantog van nog ‘n Nuwe Ja. Rêrig? So, wa!

Gryp die dag en wurg hom tot hy erken hy is gister. Of los dit by ‘n drukkie.

Het enigiets in die geskiedenis van transformasie al ooit vir Lot se vrou getroef?

Mot, roes en vergeet hou gister in bedwang, al skryf, kiek en argief jy hoe!

Ongekend in die geskiedenis? Wie ken die geskiedenis so goed dat hy dit kan sê?

Storiefossiele word heilige boeke. Wat gaan uit ons era oorgehou word?

Wanneer bestaan saamwerk met vergaan, word die toekoms se lont kort.

Wanneer die erdvarkgat weer ‘n tuiste word, is die mens se sirkel byna voltooi.

Wêreldgeskiedenis bestaan uit wat Piet Niemand aan Jan Alleman gedoen het.

Toer is nie Boer nie

Ander breine is ‘n praatreis ver. Dink verby die maan, maar luister is ‘n roetekaart.

Buitensporig moet liewer nie trein ry nie. Die redes is agterna voor die hand liggend.

Die pad van stof-tot-stof lei na ‘n ander plek waar stofsuier met sondaarafskeier wag.

Die reis na binne lê grense vir eie pseudowerklikheid. Die gemak van ‘n ysterbed.

Eers die wieg, toe kan hy vlieg. Moeg geswoeg, nou lê hy daar. Leef! Als gou klaar.

In die Klein-Karoo is daar die Seweweekspoort. Hoe lank vat die poort hemel toe?

Jou bestemming en jou lot is name vir waarheen jy op pad is. Net die timbre verskil.

Jy’t nie verdwaal nie! Die ander plek is nou die nuwe hier. Is was al gewees.

Kalkoentjies trap also! Kyk mooi waar jy loop. Nie te gou voet in ‘n ding sit nie.

O magtig! Koei vreet ongemagtig. Plaashek lê oop. Haar verbaasbek hang ook oop.

Oorgangsamelewings vernuwe vinnig sonder omdraai. Die vleispotte bly agter.

Opgesweep raak spoorloos. Is tussen stasies kafgedraf, maar spoed ongeag voort.

Reis ruil naby met ver. Dink ruil onthou met vergeet. Eendagvlieg se wêreld is groot!

Seldery loop meesal. Galery is karsiek, weier om weer te ry. Hou verby of bly tuis.

Stroomaf is vinnig, stroomop is sterk. Stroombelyn is glad. As jy in is, is jy nat!

Voor op die wa help niks as die osse geslag is nie. Loop self en soek nuwes!

Waar hase se hardloopspoed tekort skiet, hou teelspoed hul bevolking in stand.

Wat erns was, is nou êrens. Betekenis word aangeverf. Watter kleur is nêrens?

Vrae

As jy dieselfde woord soveel keer moet opsoek, is jy ‘n wedervergeter. Wat?

As ons weer kon begin, sou Eva weer die appel geëet het? Adam dié keer die slang?

Blikke wat dink? Wanneer kom kamele met dieselenjins? Ouma is modern!

Die regte vrae hou die drukgang van die gewone in stand. Maar die lewe vra meer. 

“Die regte vrae vra” hou patroontjies in stand. Selfbedrog ewig byderhand!

Hoeveel keer kan ‘n mens omkyk voor ‘n ommesientjie om is? Dan’s die nek seer!

Hoe weet jy of die dinkblik regtig jou maatjie is? Tog karring almal gretig saam.

Hou die lewe op met die laaste asem, of wanneer die laaste sinvolle werk klaar is?

Nou al wen vir laat al. Veelal is jaloers op heelal. Waar kry mens nastergalkonfyt?

                                                                            Vrede, die Doel                                                                                         

Akkoord spring skielik oorboord. Verdrink! Was te swak besin, te sterk verwoord.

As die vyand so bekend voel, is hy dalk een van ons. Aan wie se kant is jy?

As volwassenheid ongereeld besoek, is vrolikheid ‘n bate. Net nie goedjies breek nie!

Die ongesegdes bly nie ongedink nie. Oorweeg hulle, maar pasop vir naby tone.

Drink vergewensgesinde wyn, jou vriend ondanks misbruik. Hou dit minsaam!

Kry klipkoppe sangerig, eerder as sanderig. Praat liewer as slaan in Gasa, Moses!

Samelewings oorleef as begrip van wat broodnodig is, wyd gedeel word.

Vergewe jou naaste of vergiftig jou siel! So werk die chemie van die lewe.

Vermetel is nie in die saligsprekinge nie! Goeie wense groei nie angels nie.

Weetwoestyn

As die wensfontein in die weetwoestyn nie ‘n biblioteek is nie, is als leeg en naar.

As dinkblikke begin koffie drink, verval Jan en Piet tot nommers in die weetwoestyn.

Boeke in die weetwoestyn werk soos druppels in die sandwoestyn.

Die dinkblik eet die weetwoestyn vinniger as wat die mens kan. Filosowe ry nou bus.

Die weetwoestyn bied nie ‘n volhoubare tuiste vir die nuuskierige brein nie.

Die wurm in die kop! O, die wurm in die kop! Wat kom volgende? Pas op!

Die wye waarheid raak jou selde. Die naby waarheid tref, maar beweeg aan.

Kliek is alles! Die mees aantreklike loopbane is vandag gebou op weetarm geleerdheid.

Mier en mens sonder idee van waarheen hulle op pad is, lyk ewe gelukkig!

Ongebruikte breinselle lag hulle soms dood oor wat in die bewussyn aangaan.

Rondom die heelal tier die niks. Rondom kennis rus die weetwoestyn. Niks wen?

Vinniger vergeet as leer? Dan kom die geheue weer by nul in die weetwoestyn.

“Maar hoekom kan die Afrikaner net nooit saamstaan nie?”  Dit is ‘n vraag wat ek al uit soveel oorde moes hoor of lees. Gewoonlik is dit ‘n retoriese vraag en die gesprek stop gewoonlik net daar en dan of beweeg vinnig genoeg aan na die rugby toe of ‘n stoute grappie word vertel, want wie wil vir ewig mislukkings kontempleer?

Maar laat my toe om met my geskiedeniskennis vol gate ‘n eerlike antwoord op daai vraag te waag. Daarvoor moet ons begin by wat word bedoel met “Afrikaner”. Dis ‘n gelaaide vraag, maar as ons eerlik is sal ons meeste van ons erken dat met “Afrikaner” word bedoel “wit, Afrikaanssprekendes, wat Sondae na ‘n Calvinistiese kerk toe gaan”. volgens https://www.afrikanerbond.co.za/ik-ben-een-afrikaander---junie-2022)

Net met daai definisie het jy my een en ‘n half keer verloor. Een: ek gaan nie Sondae na ‘n Calvinistiese kerk toe nie, en twee, helfte van my familie is nie wit nie. 

Maar met so eng definisie van Afrikanerskap is daar positiewes om weg te neem. Dit lyk (vir baie Suid-Afrikaners) of die Afrikaner tog goed bymekaar staan gemeet aan die homogeniteit van die bevolkingsdemografie van Afrikanerbyeenkomste.   So wat is die probleem?  Al word gesê die Afrikaner kan nie saamstaan nie, is dit duidelik dat hy baie suksesvol saamdrom?

Die probleem vir die Afrikaner is dat daar wit Afrikaanssprekendes is wat nie Afrikaner genoem wil word as die definisie so eng toegepas word nie. As “Afrikaner” nie ook my bruin broers en susters insluit nie, is ek nie ‘n Afrikaner nie, of te wel, as my naaste nie partytjie toe mag kom nie, sal ek nie gaan nie.

Dan hoor ek weer daai stem in die bar op facebook: “Sien dis hulle, daai donnerse Afrikaanse liberaliste wat nie saam met ons kan staan nie! Volksverraaiers!” Meantime is dit hul eie definisie van Afrikanerskap wat die oorgrote meerderheid van Afrikaanssprekendes uit hul bende sluit. Die ego van die Afrikaner kan nie duld dat daar wit Afrikaanse mense is wat sê “ons is nie almal so nie”*.  

* dankie Jeanne Goosen

Wat mens wel nie kan ignoreer nie, is die sukses van die Afrikaner, asook die voordeel wat die nie-Afrikaner uit die sukses van die Afrikaner put. Die dinge wat die Afrikaner  bou, is ook ten bate van mense wat nie Afrikaners is nie. Die slaggate wat Afriforum vul is nie net vir die bakkies van wit boere nie. Akademia Universiteit gaan geleerdes oplewer wat werk lewer ten bate van almal in Suid-Afrika, nie net wit Afrikaanse mense nie.

Ons grondwet verdedig almal se reg om te assosieer met wie sy wil. Daarom kan ons gerus maar kalmeer en vrede maak met die feit dat die Afrikaner so te sê net met homself wil assosieer. Dis sy volste reg. Die noue bande wat Afrikaners met ander Afrikaners het is benydenswaardig. Ek wens partykeer die res van SA was so lief vir mekaar soos wat die Afrikaner homself liefhet.

Uit hierdie liefde vir homself kom ‘n trots, ‘n volkspatriotisme wat soms handuit kan ruk en ideaal gesproke ‘n bietjie introspeksie verlang, of indien dit nie van binne gebeur nie, ‘n tempering van buite benodig. Soos wanneer die “ons” so cool word dat daar neergekyk word op die ander. Kortom, saamwees is bak, supremisme is minder bak.

Wanneer hierdie ultra-patriotisme die oorhand kry, is wanneer die onmin tussen gemeenskappe ontstaan. Dis wanneer “volksidentiteit” as ‘n wapen aangewend word om as ‘n groep bevoordeel te word ten koste van ander gemeenskappe wat nie dieselfde vermoë het om saam te staan nie. 

Dan gebeur goed soos die teenkanting van opheffing van ander gemeenskappe in die naam van nie-rassigheid” terwyl dit juis die rassigheid van die geskiedenis wat hierdie groep in die magsposisie sit om opheffing so sterk teen te kan staan.

Dis die gesiene wynboer op die land wat die loon van die bruin werker slaafslaag hou, die water van die mense kan afsny, taaiklappe kan uitdeel en uitskel in ongrondwetlike taal. Terwyl die gesiene boer die lof ontvang in gesiene sirkels vir die opbouingswerk wat hy vir die Afrikaner verrig, kweek hierdie selfde aksies onmin, haat en vyandigheid teenoor die Afrikaner tussen die ongesiendes.

En omdat die stemme van hierdie ongesiene gemeenskappe selde gehoor word, is dit met verbasing dat die Afrikaner elke nou en dan uit die monde van mense met kwaai kyke in die oë moet hoor dat die Afrikaner nie die mees geliefde groepering is onder ander Suid-Afrikaners nie.

Dan gaan nie help om die laers te probeer groter trek en die verraaiers, die Afrikaanse liberaliste te probeer paai om te bekeer en terug te keer na die res van die Afrikaners toe nie. Teen die tyd is dit al duidelik vir die res van Suid-Afrika dat “ons nie almal so is nie”. Daar is wel baie wit Afrikaanses wat tuis voel in gemengde SA wat nie presies so tuis voel onder net Afrikaners nie. 

Die res van SA weet reeds daar is Afrikaners wat nie in die eng definisie van Afrikaner inpas nie en selfs distansieer van dáái tipe Afrikaners wat herken word vir wie hulle is wanneer hul houding afdwing en baasskap proklameer en terselfde tyd ander mense minag. Ware bekering kan nie onder dwang plaasvind nie. As jy wil vriende maak, is daar ander maniere.

Die goeie nuus is daar is reeds in SA onder alle geledere ‘n bewussyn van die voortreflikheid van die Afrikaner. Daar is reeds swart mense in Suid-Afrika wat in mooi Afrikaans sal kan erken dat daar wit mense is wat waarde  toevoeg tot die gemeenskap en hul lewens. Alreeds.

Die oplossing vir beide die probleme in die land, sowel as die moeilikheid met Afrikaneridentiteit, is myns insiens voordiehandliggend. 

Ons moet onthou dat vir meeste mense in die land is die ANC die heel beste regering wat hulle nog ooit geken het. Hulle weet nie wat dit is om iets beter as die ANC te hê nie, want die vorige regerings het nie in hulle belange opgetree nie. Geluk by die ongeluk van die ANC is dat die ANC nou al 30 jaar gehad het om te wys hoe sleg hulle is. Die resultaat is ‘n merkwaardige daling in verkiesingsopkoms, van 86% in 1994 tot 66% in 2019. Daar is amper 40% van ons bevolking wat nie voel dis die moeite werd om te gaan stem nie.

Ek sien ‘n geleentheid hierso. In plaas van die Afrikaner veg onder mekaar om wit stemme te werf, herdefinieer die Afrikaner haarself as Afrikaanssprekende van Afrika. Gaan praat dan met alle mense as gelykes. Geen meer skaamte oor die geskiedenis nie, want die geskiedenis bepaal nie meer wie die groep is nie. Die hede doen. 

Daar is tog op die ou end meer van ons wat saamstem oor wat ‘n goeie lewe is. Net so is daar baie onwit mense wat ook lief is vir Afrikaans. Gaan tel al daai verlore stemme van die vloer van vergetenheid op en bou saam om ‘n groter, magtiger groep te wees met een stem uit baie monde vanuit baie oorde.

Maar solank as wat Afrikaner net wit mense beteken, gaan die aansien van die Afrikaner aanhou kwyn en sal hy nooit volkome van die vyandigheid teenoor hom kan ontslae raak nie.

Ek hoor die wêreld brand al weer

Ek sien die aarde disintegreer

Die Noorde het die reën gesteel

Hul dade het hierdie land verniel

Ek stap met my masjiengeweer

Om te oordeel wat jy vra

Ek treur oor my Amerika

Die son sak neer oor haar

My asem word met sand gesif

My longe nat en swaar

Die gif het al my bloed bereik

Ek tel my laaste dae

Vir vrede

Vir almal

uit: My Amerika

album: Aan’t sterre tel

My Amerika

“We are one vote away from the solution that would bring peace to the Middle East.

That one vote is the United States’ veto […]on behalf of Israel”

• Jeoffrey Sachs

Ek het die voorreg gehad om Amerika ‘n paar maal in my lewe te besoek en ek was dadelik verlief op die land. Dit was soos ‘n vreemde droom wat waar geword het toe ek in Los Angeles aanland. Ek het soveel plekke en landmerke herken wat ek voorheen slegs in films en TV gesien het. Wat ‘n wonderlike ervaring was dit om die droomland in lewende lywe te betree! 

Amerika is ‘n merkwaardige land. Dit wat Amerikaners bereik is asemrowend, letterlik en figuurlik. Van al die dinge wat Amerika so ongelooflik voortreflik mee is, dink ek haar beste uitvoerproduk, is haar gepoetste beeld. Bloot net die feit dat wanneer ek van “Amerika” praat en almal weet ek praat uitsluitlik van die Verenigde State en geensins van albei die kontinente nie, spreek alreeds boekdele oor hoe suksesvol die VSA se beeld wêreldwyd bemark is. 

Met my reis het ek ander dimensies Amerika begin raaksien. Ek het besef dat die land heelwat meer kompleks as my reeds gevormde beeld van haar is. Skokkend vir my was die hoeveelheid haweloses wat in kartondose op sypaadjies slaap. Vuisvose oorlogsveterane wat hardop met hulself gesprekke voer soos hul in die strate afloop. Grumpy old men om elke hoek en diner, wat gal te braak het oor hoe alles aan die verval is sedert só en só aan bewind is. Ek kon helaas sien dat die krake heelwat ouer as die vorige verkiesing is.

Ek het in ‘n ou derdehandse VW golfie geklim en die pad gevat op soek na mooi goed. Wat ek gevind het, het my met ‘n dieper onverwoordbare liefde vir Amerika gelaat. Ek het op die interessantste plekke barmhartigheid en warmte ervaar en op ander plekke die treurige afwesigheid daarvan. Die liefde het altyd gekom van individue terwyl die liefdeloosheid gewoonlik die hand van korporatiewe mag verklap. 

Ek het ‘n heel interessante nag in ‘n backpackers in Johannesburg Kalifornië (populasie 114) deurgebring. Die backpackers het gewerk op ‘n “honor system” waar jy bly solank soos jy wil, vat van die blikkieskos en droë rantsoene soveel soos jy wil en los die geld in ‘n blikkie in die kombuis.  

Daar het ek en ‘n Vietnamoorlogveteraan, Jim of Mike or iets so bekends Amerikaans was sy naam dat ek dit heeltemal vergeet het, alleen in die konstant krakende spookagtige huis gebly.  Ek sê “alleen”, maar hy het wel so bietjie van ‘n arsenaal saam met hom gehad, onder andere een groot masjiengeweer wat hy sê hy van die weermag gekry het toe hy ontslaan is.  

Die volgende dag het ek hom vergesel in sy soektog na ou stukke metaal en myn toerusting in ‘n paar van die verlate mynskagte op Bureau of Land Management (BLM) https://www.blm.gov/ grond. Hy versamel ou gereedskap wat hy dan in kunswerke omskep. So donner die drie van ons: ek, Jim en sy masjiengeweer (met ‘n flits vooraan vasgeductape,) daar af in ‘n skag wat deur die jare meer as een ineenstorting meegemaak het. 

Ek vra: “Why the gun?” Hy antwoord (ek rekonstrueer ‘n parafrase uit die klanke wat ek kan onthou):” Ya never know what ya are gonna find down there. Sometimes snakes, but mostly never-die miners still holding out for gold.” 

Op ‘n stadium raak die klim in die mynskag af so rof dat jy altwee jou hande moet inspan in die klim. Hy vra my om sy geweer vas te hou om vir hom ‘n lig te gooi. Daar staan ek toe met ‘n M16 in my hande, gerig op ‘n oud-Amerikaanse soldaat in ‘n stralekrans, sodat die man sy weg in die donker kan vind. ‘n Gebeurtenis so buitensporig onverwags dat ek die beeld vandag nog helder in my kop ervaar. 

As kind en naïewe oningeligde jong mens, het ek telke male geval vir die films en fiksie waarin Amerika die vrede vir die hele wêreld bewaar deur die Nazis/Kommuniste/Terroriste uit die Ooste/Aliens/selfs moordadige asteroïedes wat net te graag alle lewe op aarde wil uitwis, te oorwin. Die narratief waarmee elkeen van ons al tot in ‘n ideologiese beswyming in gebombaardeer is, is dat Amerika hier is om ons almal te red en vrede op aarde te bewaar. Amerika is die “good guys”.  

Daardie illusie het egter soos kapok voor die son verdwyn namate mens met naakte geskiedenis gekonfronteer word. Soos wanneer mens uitvind dat miljoene inheems Amerikaners eers vermoor moes word voordat die Europeers die “onbewoonde” land wat hulle “ontdek” het kon inpalm. Ondersoek gerus die “trail of tears” en mens word gou bewus van die Amerikaanse modus operandi van die tyd: die “ethnic cleansing” of te wel die verwydering van “ongewensde” mense van ‘n land wat jy vir jouself wil hê en dan ontwikkel met die hulp van slawe-arbeid. Dus, die volksmoord en bloedbad met die intrapslag. Dan, die groteske slawerny wat Amerika welvarend gemaak. Ongekende pyn en lyding vir miljoene en miljoene kinders, vroue en mans. Slawejag en dan onmenslik gemartel en vasgeketting in die bote op pad na “the land of the free”. Familiebande tussen swart mense tot in ewigheid uitgewis met kinders en ouers wat die besittings van eienaars van heinde en verre onder dwang geword het. 

Nou kan mens argumenteer dat almal weet dat die VSA ‘n duistere geboorte gehad het, maar dat hulle daardie volksmoord, slawerny en minagting van “andere volke” lankal al ontgroei het.  Die geskiedenis is geskiedenis. Vandag is die American Dream: “Anyone can make it.” Rassisme is verby, hulle het selfs al ‘n swart president gehad. Wel, “American dream on”:  ten spyte die gefaalde Republikeinse kandidaat vir die presidentskap, Nikki Haley se sotlike stelling, “ we’ve never been a racist country,” en andere wat net soos sy dink, is rassisme in Amerika is net soveel iets van die verlede as wat dit in Suid-Afrika is.

Amerika het wel gehelp om die Nazis te oorwin, NAVO gehelp stig om sekuriteit in die Noorde te bewerkstellig, asook ‘n yslike rol gespeel om die VN te help maak wat dit vandag is. Three strikes, America is great!  

Amerika is die fakkeldraer van twee belangrike universele waardes, naamlik: Vryheid en selfbeskikking.  Of ten minste, so sê die pro-Amerika PR.

Kom ons loer na so paar voorbeelde waar hul aksies hul woorde weerspreek.

1899-1902: Filipynse-Amerikaanse oorlog: Amerika veg teen Fillipynse onafhanklikheid.  Buiten die 20 duisend soldate in die skermutseling is minstens 200 duisend burgerlikes wreed om die lewe gebring. (Sommige beweer die getal nader is aan ‘n miljoen.)  In hierdie oorlog pas die Amerikaners ‘n verskroeide aarde beleid toe op die gebied. Mense word in konsentrasiekampe gegooi, waar duisende in haglike omstandighede sterf. Stel jouself voor jy is aan die ontvangkant van daardie tipe behandeling. O wag so ‘n bietjie….

Vandag nog is Amerika die enigste land wat atoombomme op burgerlikes laat ontplof het. In Hiroshima en Nagasaki was burgerlikes willens en wetens geteiken, níé militêre basisse nie. 

Die hoeveelheid ontwrigting en staatsgrepe wat die Amerika d.m.v. die CIA uitgevoer het in Sentraal- en Suid-Amerika is verbysterend. In Gautemala het die Amerikaanse United Fruit Company die bevolking so te sê as slawe ingespan om die piesangprys in Amerika laag te hou. In 1954 het Amerikaanse bomwerpers daar verwoesting gesaai. In Nicaragua, Chile, Brasilië, Honduras, Haïti, Hawaii, Uruguay, Panama, Argentinië en El Salvador, het Amerika ‘n rol gespeel wat regerings laat kantel het. Nóg bloedvergieting. Elkeen ‘n voorbeeld waar die idee van “selfbeskikking en vryheid” vir ander, deur Amerika verontagsaam word.

In liberale Iran was dit Amerika en Brittanje wat van die demokraties verkose Mohammad Mosaddegh ontslae geraak het om met diktator shah Mohammad Reza Pahlavi te vervang. Laasgenoemde se vergrype, selfverryking en korrupsie terwyl burgers van Iran uitgehonger en arm was, was so skreiend, dat die Iranese opgeruk het met massiewe optogte en betoë. Die uiteinde was bestyging van die “troon” deur die Ayatollah Khomeini. Vandag weet ons almal van die gevolge van die onderdrukkende effekte van die sharia wetgewing wat Khomeini in Iran tot stand gebring het. Hoeveel meer selfbeskikking en vryheid sou Iranese vandag gehad het as dit nie was vir die Amerikaanse befoetering daarvan nie?  

So ook is Isis, die Taliban, aaklige terroristiese groepe wat hul totstandkoming grootliks aan onnodige en ongevraagde Amerikaanse inmenging te danke het. Die Taliban was oorspronklik deur Amerika befonds om teen die Russe in Afghanistan te veg. Isis het ontstaan uit die magsvakuum wat gevorm het danksy die ongeregverdigde oorlog wat Amerika met Irak gevoer het. Daar was kwansuis “weapons of mass destruction WMD”. Vandag weet ons dit was ‘n leuen. Wie het tans te veel WMDs? Amerika, in my opinie.

Ek kan ad infinitum oor internasionale kwaadstokery deur Amerika redeneer. Daar is Kongo, Vietnam, Kambodja, Chad. Korea, waar kommunistiese denkwyses so gevaarlik is, dat dit moord en doodslag regverdig. Maar ek moet ophou want ek wil by ander punte uitkom.  

En die punt is, as dit gaan oor internasionale vrede vir almal, is Amerika nie die “good guys” nie. Alle Amerikaanse strategiese internasionale beweging word uitgevoer om Amerikaanse belange te bevorder. Die vrede wat hulle wel bewerkstellig, is “doodtoevallig” omdat dit in hul volgehoue besigheidsbelange is om vrede daar te handhaaf. Mag jy so gelukkig wees om in so ‘n land te leef. Amerika het keer op keer bewys dat sy bomme op jou en jou kinders sal laat reën, of agter die skerms ‘n klein coup of burgeroorlog sal ontketen, as dit kommersieel voordelig vir haar sal wees. Woe be upon him who stands in America’s way.   

Dit is so duidelik soos daglig, dat, alhoewel haar PR die teenoorgestelde sê, Amerika die vyand is van wêreldvrede. Die vraag is, wat in hemelsnaam, nee askuus, wat de hél soek sy op die VN se veiligheidsraad? Dis ‘n liggaam wat kwansuis verantwoordelik is vir internasionale vrede en sekuriteit. Nie net is Amerika ‘n permanente lid nie, sy het vetoreg. ‘n Reg wat sy onlangs aangewend het om te stem teen ‘n skietstilstand in Gaza. Nie dat Israel sou geluister het nie. Hulle is te druk besig met die “final solution.” Maar steeds: Dit was Amerika wat gestem het téén ‘n skietstilstand.  

Dis tyd dat ons as ‘n wêreldbevolking die VN en die Veiligheidsraad herbesoek. Die Veiligheidsraad doen presíés die teenoorgestelde as dit waarvoor hulle in die lewe geroep is. Dit rek oorloë tot in alle ewigheid uit. Nêrens kan die Veiligheidsraad ingryp om vrede te bewerkstellig nie, want as Amerika nie ingryping veto nie, sal Rusland, of Sjina.

As ons terugstaan en vir ‘n oomblik die karakter van die permanente lede op die Veiligheidsraad ondersoek, kom mens tot die skokkende besef, dis die oorlogmakers in beheer van die wêreldvrede. 

Amerika weet ons is smoorverlief op oorlog; sal alle wêreldbronne opgebruik in ‘n japtrap vir ‘n dollar; hoofbydraer tot klimaatsverandering wat lewe vir miljarde mense op aarde moeiliker tot onmoontlik maak. Verdien sy om op die Veiligheidsraad te sit en ander lande se wil om vrede te veto?  Nee, sy verdien nie haar posisie nie. Maar daar sit sy nou, die hoofboelie wat niemand kan verwyder nie.

Dan is daar Brittanje. Verdien Brittanje om daar te wees? Na kolonialisme, diefstal, volksmoord, konsentrasiekampe? Voor hulle weer woord oor wêreldpolitiek rep, wil ek eers hoor watter planne hul gaan maak om aan terug te betaal waar hulle gesteel het. Ek luister by die raadloos.

Wat van Rusland? Rusland is letterlik op hierdie oomblik besig met een van die talle oorloë wat hulle begin het. Watter reg verdien Rusland om namens die wêreld te besluit waar vrede gemaak mag word en waar nie? Geen!

Sjina is ook nie sonder sonde nie. Tot op hede is hulle betrokke by die onderdrukking van vryheid en selfbeskikking. Dink maar net vlugtig aan Tibet, die Uyghurs en die eienaardige situasie met Taiwan op die oomblik wat die “one China” illusie moet in stand hou. Amerika se aksies jeens Taiwan, word deur Naom Chomsky beskryf as “provocative” and “increasing the levels of confrontation” met Sjina. Mag daar nooit ‘n oorlog in die gebied uitbreek nie, maar as dit gebeur sal Amerika weereens ‘n groot deel van die oorsaak daarvan wees.  

Noem my idealisties en naïef, maar in ‘n regverdige wêreld is hierdie booswigte nie in beheer van die liggaam wat vrede en sekuriteit moet bring nie. Hulle is dan die aggressors. Watter lesse leer ons vir ons kinders as ons die boelies baas maak van almal juis omdat hulle die gevaarlikstes is van almal? Dis ‘n tirannie deur die sterkstes. Die boelies in beheer. Dis argaïes. Die mensdom moet verder evoleer en hierdie waansinnigheid afskud. Hoeveel “American Heroes” word in verre lande stukkend geskiet en dan in houtbokse, trots gedrapeer met die Amerikaanse vlag aan hul moeders oorhandig? Is die post-mortem Purple Hearts en die 21 gun salute by die grafte van Amerikaanse soldate genoeg om vertroosting te bring aan hul geliefdes? In die naam van vrede? ‘n Vrede wat soveel verwoesting insluit?

Vir wêreldvrede om ‘n kans te staan is dit duidelik dat óf die Veiligheidsraad moet ontbind word, óf die vetoreg moet afgeskaf word en daar moet ‘n reël aangebring word wat sê dat geen land wat in die laaste 10 jaar in ‘n oorlog betrokke was, mag op die Veiligheidsraad dien nie. Miskien is daar ander beter voorstelle wat sal kan werk, maar ons almal kan teen die tyd sien die Veiligheidsraad soos dit tans werk is net ‘n impotente las vir wêreldpolitiek.

Mense mag dalk dink dat ek anti-Amerika is omdat ek haar kritiseer, maar dis glad nie die geval nie. Inteendeel, ek het haar lief op maniere wat ek self nie verstaan nie. Ek wens vir haar verlossing van hierdie gyselaarskap waarin haar wurgende wapenindustrie haar het, dat sy nie eers haar eie mense op eie bodem kan beskerm nie. ‘n Magtige industrie wat heelwat meer geld maak uit oorlog as uit vrede. 

Vandag staan Amerika nie net in die pad van vrede in die Midde-Ooste nie, sy is letterlik die een wat die bomme verskaf waarmee volksmoord gepleeg word. Daar is geen oplossing in Palestina moontlik solank Amerika betrokke is nie. Die nadraai van die vernietiging van Palestina gaan lei tot voortdurende tereuraanvalle op Joodse teikens wêreldwyd. Iets wat Jode glad nie verdien nie. Ek kan nie sien hoe Israel se dade nie nuwe antisemitisme kweek nie. Dis hoekom daar so ‘n groot beweging wêreldwyd deur Jode is om hulle te distansieer van Israel se geweld en volksmoord. 

Hier kom gevaarlike tye vir die ganse wêreld en baie daarvan is Amerika se skuld. Biden gee die game weg met sy woorde: “Were there not an Israel, the United States of America would have to invent an Israel to protect her interest in the region.” 

Joe Biden's long history of pro-Israel statements

Mense argumenteer dis omdat Harris nie haarself gedistansieër het van Biden se Sionisme nie dat sy die Palestynse steun aan Trump oorhandig het in die swaai state wat haar die verkiesing gekos het. Daar is heelwat Palestyne wat nou berou het dat hulle vir Trump gestem het wat nog altyd so klein bietjie meer pro-Israel gelyk het as Biden, as dit moontlik is. Dis óf dit, of sy is te vroulik of nie wit genoeg nie, of alles bogenoemde. Hoe dit ook al sy die Demokrate se dobbelslag met haar het misluk, maar miskien is dit ‘n goeie ding, want Trump isoleer homself van lande wat Amerika normaalweg goedgesind is. Hoe meer internasionale ondersteuning Amerika verloor, hoe meer kwyn haar mag en hopelik lei dit tot minder internasionale wandade en oorlogsmisdaad. 

Vir Amerika gaan dit nooit om vrede en selfbeskikking nie. Vir Amerika gaan dit altyd oor “protecting her interest.”  Dis waar die probleem vir die res van die wêreld lê en veral dáárom verdien Amerika nie die mag in die VN wat sy tans geniet nie.  Biden sê ook: “there is no space between the United States and Israel”.  Hoe anders moet ons dit interpreteer dat, as dit in Israel se belange is om Gaza te vernietig, al haar kinders inkluis, dit dus ook in Amerika se belange is om Gaza te vernietig. Kinders inkluis.  Amerika weereens die volksmoordenaar d.m.v. Israel. 

Trump wil die oorwinningskersie van die koek pluk deur Gaza te herskep in ‘n vakansieoord sonder Palestyne. Biden is nie beter as Trump nie, hy is net meer diplomaties in sy “Amerika First” ten koste van die wêreld-beleid. Hy is ook ‘n oorlogsmisdadediger. En Harris was nie ‘n alternatief vir vrede nie.  Daardie alternatief was Bernie Sanders. Maar nou is dit te laat. Amerika beteken oorlog, hetsy met geld of met bomme gevoer. Die “vrede” wat sy op papier en in die nuus verkondig, is die oorlog wat sy voer in die lande ver vandaan. 

Ek is net diep ongelukkig en ontsteld dat Amerika haarself in ‘n perfekte posisie bevind in wêreldpolitiek om vrede te bewerkstellig, maar dit nie doen nie, want geld?! Selfs die Bybel vertel vir ons dat, as jy jou talente nie aanwend nie, jy hulle gaan verloor. Dis tyd dat oorlog-Amerika haar triggerfinger ‘n blaaskans gee, haarself bietjie verskoon, of ten minste stilbly, wanneer die res van die wêreld probeer om vrede te maak.  Of nog beter, dis tyd dat die wêreld haar vertel om bietjie te gaan sit, want dis haar persoonlike belange wat die bomme laat val…

Daar is min liedjies wat soveel mense kan saam sing sonder om ooit werklik te luister, hetsy by die Olimpiese Spele, of gedenkgeleenthede, by rockkonserte, by troues het ek dit al gehoor, maar ook by begrafnisse.

Mense ken elke woord. Hulle neurie die melodie. Hulle hou hul selfone in die lug. Vir 'n paar minute voel dit asof die wêreld inderdaad nader aan mekaar beweeg. Maar ek wonder dikwels hoeveel mense al probeer het om te doen wat die eerste woord van die lied vra.

Imagine...

Verbeel jou.

Dit is al.

John Lennon begin nie met 'n opdrag nie. Hy begin nie met 'n politieke program nie. Hy vra nie dat jy met hom moet saamstem nie. Hy vra net dat jy vir 'n oomblik jou verbeelding gebruik.

Ironies genoeg is dit dalk een van die moeilikste dinge wat mense nog ooit gevra is om te doen. Want die mens verbeel homself maklik as die held van die storie. Hy verbeel homself maklik as die slagoffer. Hy verbeel homself maklik hoe die wêreld beter sou wees as almal net soos hy dink.

Maar om jouself in iemand anders se lewe te verbeel, vra iets anders. Dit vra dat jy jou eie middelpunt vir 'n oomblik prysgee. Miskien is dit waarom empatie altyd moeiliker is as oordeel. Verbeel jou jy word in Zimbabwe gebore. Nie omdat jy iets verkeerd gedoen het nie. Nie omdat jy minder hard werk nie. Nie omdat jy minder intelligent is nie. Net omdat jou ma op daardie dag toevallig aan die daardie kant van 'n lyn op 'n kaart gewoon het.

Verbeel jou die ekonomie stort ineen. Werk verdwyn. Hospitale raak leeg. Kos raak skaars. Jy sien hoe jou kinders honger raak. Ek onthou hoe my ma gesê het dat sy maklik sou steel as haar kinders honger was. Ek weet nie hoekom ek daardie woorde onthou nie, maar ek doen, en my ma was 'n wonderlike, ordentlike en gesiene mens. Maar die storie gaan nie oor my ma nie. Verbeel jou weer terug in Zimbabwe.

Iemand vertel jou dat daar Suid van die Limpopo dalk werk is. Miskien verdien dit nie baie nie. Miskien net genoeg. Jy vertrek. Nie omdat jy Suid-Afrika wil "vat" nie. Nie omdat jy iemand se werk wil steel nie. Jy vertrek omdat die alternatief erger is.

Hierdie verhaal is nie uniek nie. Dit is waarskynlik so oud soos die mensdom self. Mense beweeg nog altyd na plekke waar hulle hoop is.

Wanneer hierdie mense uiteindelik hier aankom, verander hulle egter dikwels in een woord.

"Illegal."

Dit is 'n interessante woord want dit beskryf 'n regsposisie. Dit sê iets oor dokumente, oor permitte, oor staatsgrense, maar dit sê byna niks oor die mens self nie. 'n Mens kan onwettig parkeer, of onwettig visvang. 'n Mens kan selfs onwettig oor 'n grens beweeg. Ek het al. Twee keer, maar dis 'n verhaal vir 'n ander dag.

Maar wanneer ons begin praat asof 'n mens 'n illegal ís, gebeur iets gevaarlik.

'n Regsstatus begin 'n identiteit word.

En sodra iemand net 'n etiket word, raak empatie maklik oorbodig. Want dan is daardie persoon geklassifiseer.

Dan hoef ons nie meer te wonder wat hy verloor het nie, of hoe moeilis sy lewe is, of waarvoor sy bang is nie.

Dan hoef óns nie meer te wonder hoe haar kinders vanaand gaan eet nie.

Een woord doen al die werk: Daardie persoon het nie die reg om ons (of ons gewete) se probleem te word nie.

Dit is natuurlik waar dat lande wette nodig het. Geen samelewing kan sonder reëls funksioneer nie. Maar daar is 'n verskil tussen die erkenning van 'n wet en die verlies van ons menslikheid. Die wette, myns insiens, is juis daar om mense in vrede te laat saamleef.

Vandag bepaal die wet wie 'n grens mag oorsteek. Maar wat is 'n grens anders as geweldpleging op die ou end? Die gewete behoort steeds te vra wat daardie grens aan 'n mens doen. Die grense maak ander mense ander probleme. Grense maak dat ons vir onsself kan sê dat ons niks kan doen om 'n volksmoor te stop nie. Grense maak hongersnood en al daardie dinge ander mense se probleme sodat ons lekker in ons eie bedjies kan slaap en dat ons slegs met ons eie mense oor ons eie vrede kan baklei.

Miskien lê die grootste gevaar van nasionalisme nie daarin dat dit grense het nie. Miskien lê die gevaar daarin dat dit ons leer om empatie by daardie grense te laat ophou. Dat ons onsself aanleer om te sê:

"Hulle."

Asof daardie een woord miljoene unieke lewens kan opsom.

Politici verstaan iets wat die meeste van ons nie altyd raaksien nie. Wanneer mense moed verloor, soek hulle antwoorde. En wanneer daar nie genoeg antwoorde is nie, werk 'n sondebok dikwels net so goed.

As daar nie genoeg werk is nie, wys iemand na immigrante. En Gayton sê ja, ek sal iets daaran doen, stem net vir my.

As daar nie genoeg huise is nie, wys iemand na buitestanders. En Mashaba sê hy sal hulle uitskop as jy vir hom stem.

As hospitale oorvol is, vra iemand wie uitgegooi moet word. Dit is 'n ou politieke tegniek en dit werk. Nie omdat dit noodwendig waar is nie, maar omdat dit eenvoudig is: 'n Vyand is makliker om te verkoop as 'n oplossing.

Ek skryf dit nie omdat ek glo immigrasie is eenvoudig nie.

Ek weet dit is nie.

Ek skryf dit omdat ek kan sien dat die arme underdog immigrante deur die fatcat politici uitgebuit word en ek vind dit afskuwelik.

Ek is nie 'n ekonoom nie. Ek weet nie presies hoeveel geld Suid-Afrika aan grensbeheer, deportasies en immigrasiebeheer bestee nie. Maar ek wonder dikwels hoeveel skole, klinieke, hoeveel ondernemings, hoeveel werksgeleenthede, met dieselfde politieke/ekonomiese energie gebou kon word.

Selfs al stem iemand nie met my saam nie, bly dit tog 'n vraag wat die moeite werd is om te vra.

Wat gebeur as ons dieselfde passie waarmee ons mense probeer uitsluit, gebruik om geleenthede te skep?

Miskien is die grootste ironie dat ons almal Imagine kan saam sing.

Ons hou van die melodie, die harmonie: Daardie pragtige C9 wat moeiteloos, ritmes die grens oorsteek na die F6 en dan met 'n parmantige chromatiese toonleer weer tuiskom na die C9. Soomloos dog grensverkuiwende komplekse harmoniese eenvoud.

Ons hou van die gevoel. Ons hou van die oomblik wanneer die skare saamsing. Maar sodra die lied verby is, keer ons terug na die wêreld soos ons dit ken.

Na "ons" en "hulle".

Na grense wat nie net lande skei nie, maar ook ons gewetes.

Ek dink nie John Lennon het verwag dat die wêreld eendag sonder grense sou wees nie. Of misken het hy want dis onrealisties om te dink dat daar altyd mense sal wees, en grense is mensgemaak en het mense nodig om te onderhou. Maar ek dink hy het iets moeiliker gevra: Hy het gevra of ons dit ten minste vir 'n oomblik kan verbeel dit was nie so nie.

Of ons kan verbeel dat 'n ander se menslikheid nie afhang of van my kan van die draad afkomstig is nie. Ons almal wil ons menslikheid beskerm, maar hoe menslik is dit om vir 'n ander mens te sê jy hoort nie hier nie.

Ek kry skaam vir die mens wat sy grense aanbid. Want grense is die ware oorsaak van xenofobie. Maar min mense wil die waarheid hoor, hulle wil liewer hoor wat of wie kan hul eie soort voortrek al is dit ten koste van jou medemens wat jy ontken.

Want elke daad van menslikheid begin eers as 'n verbeeldingsoefening.

Die volgende keer wanneer jy Imagine hoor speel, luister nie net na die melodie nie.

Luister na die eerste woord.

En vra jouself eerlik af:

Wanneer laas het ek my werklik in iemand anders se lewe probeer verbeel?

Miskien begin 'n beter wêreld nie by nuwe grense, nuwe regerings of nuwe slagspreuke nie.

Miskien begin dit by daardie een eenvoudige woord.

Imagine.

So belangrik soos identiteit is, net so onbelangrik is dit. Die “Nie in my naam”-beweging van ’n groep Progressiewe Afrikaners (PA) het juis tot stand gekom omdat die Konserwatiewe Afrikaner (KA) totale eienaarskap van die term “Afrikaner” wou toe-eien deur die valse narratief te dryf dat spesifiek Afrikaners om rasredes uitgemoor word.

Was dit nie om die definisie van die woord “Afrikaner” nie, sou die “Nie in my naam”-beweging nooit bestaan het nie. Dit klink so voor die hand liggend dat dit amper onnodig is om te sê. Maar klein waarhede het groot gevolge.

Vir ’n liggaam om ’n groen trui te dra, soos die Springbokke, is belangrik. Op die einde van die dag, om Naas aan te haal, het net een span met een identiteit die Wêreldbeker gewen. Geen opinie, binne of buite daardie span, kan die feite van die dag verander nie. Die Springbokke is die onbetwisde wêreldkampioene. Soos een man sou hulle vir Rassie inval om vir die ganse SA die beker te wen. Maklik, elegant is identiteit as almal een is.

Dat plaasmoord as uitverkore moord bestempel moet word, het iewers onder die Konserwatiewe Afrikaner (KA) ontstaan, en daar is bewyse dat dié gedagte deur AfriForum aangeblaas en gepropageer is. Weereens is dit nodig om ’n voor die hand liggende feit uit te wys: dat plaasmoord, grusaam en betreurenswaardig soos dit is, nie ’n aanduiding is dat daar in Suid-Afrika ’n beleid of veldtog bestaan om spesifiek Afrikaners uit te moor vir hul wit vel nie.

Daar is moontlik van die moorde wat geïdentifiseer kan word as gemotiveer deur velkleur. Suid-Afrika het steeds nie sy rasseprobleme opgelos nie, so natuurlik gebeur sulke moorde. Maar net so is daar vandag nog voorvalle van wit mense wat swart mense om presies dieselfde redes vermoor, en niemand sal daardie enkele voorbeelde gebruik om te argumenteer dat daar ’n volksmoord deur wittes teen swartes gepleeg word nie. Selfs die getalle is nie in die volksmoord-argument se guns nie. Op Soweto-dag is meer swart mense vermoor as in tien jaar se plaasmoorde.

Die hartseer vir die KA is dat die PA, klein soos hul groepie ook al is, die KA die reg ontneem om die term “Afrikaner” te gebruik om hul wit-volksmoord-narratief te dryf. En dis juis omdat die PA so ’n klein groep is dat dit die KA so ontstel. Hoe kan so ’n noemenswaardig klein groep die mag besit om die oorgrote meerderheid se opinie (of emosie) se legitimiteit so te verwoes?

Wat het geword van “Soos een man sal ons vir jou val”? Die PA verraai mos nou die Afrikaner, volgens die KA. Dis asof al die Sprinbokke vir SA uitdraf, behalwe Willie le Roux se wit broek speel vir die Engelse span. En, gemeet aan die kommentare op die blaaie, is dit die grootste misdaad sedert Piet Retief vermoor is.

In die oë van die KA is die PA die kankergewas binne die Afrikaner—die gedeelte van die liggaam wat die geheel ondermyn. Daarom die vyandigheid jeens hierdie klein minderheid. Daarteenoor is die KA vir die PA die kanker in die groter prentjie van ’n demokratiese SA.

Ons is dus nou in ’n Afrikaner-konfrontasie, en niemand durf waag om sy oë van die ander te haal nie. Intussen het die krieketseisoen al vir die res van die wêreld begin, om nog ’n bietjie krag uit die kolonialistiese sportmetafoor te wurg.

Die deurbraak na helderheid kom wanneer ons na die definiëring van die woord “landsverraaier” kyk. Tydens die 1992-referendum is die PA’s gesien as die landsverraaiers wat die land aan swart mense sou oorhandig. En Kerkorrel het gesing in BMW: “Moet ons alles dan verniet weggee?”

Vandag sit die Afrikaner steeds met ’n disproporsioneel groot hoeveelheid land en welvaart in SA. Die PA’s is nou herdefinieer as “volksverraaiers”, terwyl die KA’s, as’t ware, beter pas onder die definisie “landsverraaier”, aangesien daar onder daardie geledere duidelik meer lojaliteit bestaan vir Orania, Amerika (en selfs Israel) as vir Suid-Afrika.

Dit is dus ironies dat die KA’s nog so aandring om Die Stem by hul saamtrekke te sing, want hulle deel duidelik nie meer die sentiment van die woorde “ons vir jou, Suid-Afrika” nie. Ons kan om die feite wals, of ons kan erken dat dit die dawerende terughunkering na apartheid is—die verlange na ’n ondemokratiese SA waar die wit man heers met die wil en stempel van God, soos deur hulself uiteengesit. Dit verklaar ook die lojaliteit teenoor Israel (die wêreld se mees suksesvolle apartheidstaat), selfs terwyl Israel ’n volksmoord pleeg wat hulle, ironies genoeg, ontken.

Die KA’s en die PA’s staan weerskante van ’n groot kloof en skree in die ooptes na mekaar. Dis juis hier waar die kranse antwoord gee. Elke groep aan elke kant hoor net die boodskap in die eggo wat hy kies om uit die lawaai te hoor.

Dis hier waar ons definisies ons toetentaal in die steek laat. Nie die KA of die PA is ’n homogene groep nie. Daar is radikales en gematigdes aan alle kante. Ook kan mense wat liberaal is op sekere gebiede, as erg konserwatief op ander bestempel word. Byvoorbeeld: ’n liberaal wat erken dat apartheid ongelooflike skade aan swart mense se kanse op welvaart aangerig het, maar wat terselfdertyd konserwatief staan om te keer dat welvaart vandag herverdeel word. “Dit sal die mark in duie laat stort as ons vandag besluit dat eiendom niks meer beteken nie,” redeneer my denkbeeldige liberale karakter. Nie alle liberales is kommuniste nie. En nie alle liberales het swart vriende nie. Daarteenoor is daar talle KA’s met heelwat meer betekenisvolle kontak met swart mense op voetsoolvlak as sommige PA’s in tuis-ingerigte ivoortorings.

Daarom is dit nodig dat ons weer na ons definisies kyk en bepaal tot watter mate dit ons dien, en tot watter mate dit ons verdeel. En is die bediening die verdeling werd?

Ons verloor mekaar se medemenslikheid as ons eers ’n definisie is voordat ons mense is. Baie van hierdie definisies word so ferm en onwillig op mense afgedwing dat die definiëringsproses mense verder van mekaar vervreem as wat hulle werklik is.

Kyk byvoorbeeld hoe goed die anonimiteit van toevallige ontmoetings in die publiek werk. Hoe minder ons van ’n persoon se politieke identiteit weet, hoe groter is die kans op vriendelikheid. Ongeag die groot ideologiese kloof tussen mense, bly daar ’n kans vir medemenslikheid, en kan kontak selfs brue bou vir ’n avontuurlustige groep wat wil sien hoe die wêreld buite sy eie lager lyk.

Natuurlik sal daar mense wees wat standvastig aandring op die behoud van hul standpunt über alles. Jy gaan nooit almal kan oortuig om gemeenskaplike grond te betree nie, maar net so gaan jy min bereik as jy nie beleefd met mense buite jou bende kommunikeer nie.

Tans gaan die wêreld gebukkend onder swak leierskap. Goeie mense in Suid-Afrika sukkel onder die swak ANC-regering. Net so is daar goeie mense in Israel en Amerika wat, ondanks swak leierskap, steeds ’n bestaan moet voer en ’n lewe wil lei waarop hulle trots kan wees. Net so is daar ook mense binne die geledere van AfriForum en Solidariteit wat die goeie gemeenskapswerk en geleenthede waardeer, maar nie met die raspolitiek van Afrisol saamstem nie. Die huidige Afrisol-leierskap dwing egter mense om die raspil te sluk in ruil vir die ekonomiese en maatskaplike bemagtiging wat Afrisol bied.

Nie elke lid van AfriForum en Solidariteit is verantwoordelik vir hul organisasies se politieke standpunte nie—net soos nie alle Suid-Afrikaners met die regering saamstem nie, en net soos nie alle Springbokke noodwendig met alles saamstem wat Rassie doen nie. Daarom is dit nodig om te erken dat ’n term wat jou definieer, maar net ’n baadjie is wat jy kan aan- en uittrek. Die ware identiteit van wie ’n individu is, is veel meer as die klere wat hy of sy dra. As ons dit onthou, kan ons mekaar in die oë kyk, ongeag die verskillende baadjies wat ons dra.

My hoop vir SA is dat ons as land, ten spyte van ons verskille, almal vir dieselfde span sal skree—en ja, die afrigter, hetsy die ANC, Erasmus of wie ook al, met die nodige respek sal uittrap waar dit moet—maar nie die land sal verraai wanneer ons verskil nie, deur by die All Blacks of Amerika aan te sluit.

Ons pad na ’n beter toekoms loop deur demokrasie. Ons moet, as land, die ANC uitstem, en dit is besig om te gebeur. Net so sou dit gesond wees as elke party en/of organisasie ontslae kan raak van leierskap wat nie die meerderheid van sy mense se waardes deel nie. Dit is moontlik om van swak leiers in elke gemeenskap ontslae te raak. Maar daarvoor is kommunikasie nodig—die soort kommunikasie wat nie die rug verstyf en die toks dieper trap om harder terug te druk nie, maar kommunikasie wat toorn verlaag en die hand uitreik.

Vir my persoonlik is dit skadelik as ons definisie van onsself te groot rol speel. Veral nou dat konserwatief so sterk teenoog liberalis gekontrasteer word amper as uiterstes. Asof die een volkome links is en die ander regs. Ek het voete is beide denkrigtings: ek glo in behou die goeie asook gun dit vir almal. Daarom is ek ‘n Konserwatiewe Liberalis. 

So kom ons los almal ons definisies by die huis en laat ons tussen mekaar net mense wees.

Woorde het vreemde maniere om te ontaard in drake en smake wat mens dwars in die krop steek wanneer jy dit die minste verwag. Daar was ek nou die ander dag, ‘n paar jaar of wat gelede, ontstig dat ‘n Amerikaner op ‘n platform, voorheen bekend as twitter, my die heel eerste keer uitkryt as “woke”.

Ek dog in my ontsteltenis, “die vermetelheid”, en “hoe durf hy”, maar self durf waag ek nie ‘n antwoord nie, want ek weet nie heeltemal mooi wat “woke” beteken nie en besluit om hom te troef deur uit die argument weg te stap en verdwyn in ‘n trotse, dog ongesiene, stilte, die eter in.  

Nooit weer het ek van daardie Amerikaner gehoor nie, maar die woord “woke” het vinniger versprei as VIGS in die jare tagtigs. Of miskien nie so vinnig nie, want dit kom al van die 1930s uit African American vernacular uit. Intussen het ek ‘n beter idee van wat woke beteken, maar die konteks waarin die woord vandag gebruik word, is iets geheel en al anders.  

In die begin het ek die woord meer en meer gehoor waar dit gebruik word om die ontwaking van mense vir die gedagte van gelyke regte vir almal te beskryf. Die rein gedagte dat dit nie saak maak wat jou velkleur en/of geslag of seksualtiteit is nie, maar dat jy net soos almal anders, eerstens as “mens” raakgesien word.  Dat jy die minimum respek behoort te geniet wat alle mense mekaar behoort te gun in ‘n beskaafde samelewing.

Ek gebruik die woorde “behoort” en “beskaafde”, want die respek waarvan ek praat is nie ‘n gegewe in die natuur nie. Dit is iets waarvoor die mensdom al vir duisende en duisende jare oor geslagte heen werk. Steeds is daardie eienskappe afwesig in heelwat dele van die samelewing vandag. Ek sal selfs argumenteer dat waar hierdie respek teenoor “die ander” ontbreek, dit juis dui op ‘n stagnasie, of selfs ‘n devolusie, in die sosiale ontwikkeling van daardie groep.    

Vandag is dit so te sê net die regses, of liewer die verder regses, die alt-right (of kom ons noem hulle die “fahreit” as ons onsself nog vry genoeg kan ag om nuwe woorde te mag skep) wat nog die woord “woke” gebruik. Die lefty liberals het opgehou om die woord te gebruik want die fahreit het die woord omskep in ‘n vloekwoord.

Hoe de hel het dit gebeur? “Woke” wat eers iets cool en avantgarde was, en die voorpunt van sosiale ontwikkeling uitgelig het, die baken van hoe vêr ons as spesie gekom het, val nou as skelwoord uit die bekke van die sosiaal agtergeblewenis, die fahreit, die witter supremiste. Ek vra weer: hoe de hel het dit gebeur?   

Laat my toe om ‘n teorie te waag: Die Woord-Onteiening en Kulturele Appropriasie deur die Fahreit (of WOKAF afgekort). WOKAF kortliks beskryf is die “bait and switch” tegniek toegepas in logiese argumente wanneer die feite nie aan jou kant is nie. 

Wanneer jy nie kan argumenteer teen die gedagte van “ons behoort almal as gelyke mense gesien en gehanteer te word” nie, dan verander jy die argument na iets anders wat dit duidelik nie is nie om die debat wat jy besig is om te verloor so te vertroebel dat niemand meer weet wat aangaan nie.  

Kyk byvoorbeeld na die onverstaanbare uitvaar teen die reënboog vlag. Vir my is die vlag ‘n teken van toleransie en al die verskillende kleure saam dui op een ding: daar is plek vir almal en alle soorte mense. Maar o vader, wat is die teenargumente wat ek hoor: daardie vlag is die teken van satan wat heeldag en nag werk om jou en al jou kinders gay te draai.    

Dis duidelik nie wat die vlag beteken nie, maar nou is die ware betekenis van die vlag ge-”bait and switch” en die debat is drie trappe terug die oudedoos ingestuur. Hier moet dit meeding met ongegronde fascistiese vlak een gedagtes soos “moenie gay wees nie dis teen die wil van God”. (God sommer gou ook aangewend om intoleransie te vestig as moraliteit.) So rukkie terug was ons besig om te argumenteer vir toleransie van almal en eensklaps het ons geland op gay wees is somehow verkeerd en gays is die intolerante fasciste wat jou en jou kinders wil dwing om gay te wees? Hoe de hel het dit gebeur?

So met WOKAF wen die intolerante fahreit veld in opposisie teen menslike ontwikkeling. En dis nie net met die woord “woke” wat hierdie fenomeen die debatte vertroebel nie.  

Neem byvoorbeeld die woord “liberaal”. Wat ‘n eens mooi woord wat die vryheid van mense en die aanvaarding van almal en hulle idees behels. Selfs Christene en alle mense wat gode aanhang is welkom. Dis so ‘n mooi konsep, “die aanvaarding van almal”, almal behoort dit te aanvaar. 

Maar wat is die realiteit? ‘n Liberaal is ‘n heiden volgens die fahreiter. Die “vyand” wat hier is om goeie Christelike Afrikaanse waardes te kom vernietig: “Hulle” (die dônnerse liberals) wil hê “ons” moet gelyk wees aan “almal” en al hulle waardes ook aanvaar? Almal? Soos in ook die gays, die transeksuals ook? Almal? Dis mos onaanvaarbaar! Wat het geword van moraliteit? Dis Adam en Eva soos God dit bestem het, nie Adam en Stefan soos Satan nou kom staan en inmeng nie. Weereens land ons op moraliteit is gelyk aan Bybel is gelyk aan straight. Hoe de hel kry die fahreiter dit reg? Met WOKAF dis hoe.

Die WOKAF van die woord “liberaal” korliks visueel uitbebeeld lyk so iets:

Liberaal = Sosialis = Marxis = Kommunis = Ateïs = Satanis 

Sien dit as oëverblindery of kulkuns in ses eenvoudige stappe. As jy begin met “liberaal” wat beteken toleransie teenoor almal, is dit nie te vergesog om te dink maar daardie tipe mens sal ook saam stem met die sosialistiese ideale dat om werklik om te gee vir almal se regte moet samelewing neig na ‘n sosialistiese tipe sisteem waar tegnies gesproke almal na omgesien moet word.  Dis nie wat liberalisme beteken nie, maar dis ‘n te vergesogde of groot sprong tussen idees nie.

Dan van sosialisme na kommunisme deur Marxisme is ook maklik genoeg in ‘n debat waar vandag nie almal in die samelewing in die eerste plek die verskille tussen die drie kan onderskei nie.  Gou-gou glip die betekenis van die woord weg oor nog ‘n grens al die pad tot na ateïsme, want almal van ons wat die jare tagtigs oorleef het weet van die Rooi Gevaar wat gekom het om jou vryheid en jou godsdiens van jou te roof, dis hoekom jy jouself terug na God moet rig en vir die NP (of dan ten minste die KP) moet stem om hierdie aanslag af te weer. Die konsep “kommunisme” het kultureel gelaai genoeg geraak d.m.v. staatspropaganda om ook vir ons te beteken “anti-godsdiens”. (Ek onthou hoe ons in die NG-kerk gebid het vir die mense agter die ystergordyn en duimvas gehou het dat hulle die Bybels ontvang wat met moeite na hulle gesmokkel toe word. Jy weet, in die goeie ou dae.) 

Dan die laaste stappie is moeilik om te begryp as jy ‘n ateïs is, maar heelwat makliker as jy Christelik Nasionaal is. Ek vermoed (ek gebruik daardie woord “vermoed”, want ek sal myself nie so identifiseer nie) vir laasgenoemde is die gedagte dat om die god van die Bybel te misken eintlik die ergste daad wat jy kan pleeg. Alle ander slegte misdade spruit uit daardie eerste godsverraaing uit. Die argument is God is goed, alles wat God ontken is sleg. Daarom is daar nie veel verskil tussen ateïs en satanis nie, dis beide die ontkenning van God en daarom basies dieselfde ding. 

Dis dodgy logika om die minste te sê, want ons weet eintlik dat slegs die gelowiges werklik glo in satan, en om ‘n ongelowige as satanis te bestempel is beide oneerlik en vals. Maar dit word gedoen en dis ‘n “onder-die-belt-hou” in die geveg en selfs al sê die skeidsregter so, kan jy nie ‘n hou wat geplant is ont-slaan nie. Die liberal wat styer en juweelvashoudend kreun is op die agtervoet in die geveg.  Niemand onthou in die uitslag van die onregverdige voordeel wat uit die vals logika geput word nie. Die aanwending van retoriek het trefkrag selfs al is dit ongeldig.  

So word WOKAF toegepas en daar verloor die mensdom nog ‘n mooi woord en ‘n mooi konsep en die intolerantes wen veld selfs al was die debat onbeslis. 

Nou dat ons weet hoe WOKAF werk kom ons kyk terug na “woke” om te kyk wat werklik gebeur.  Wat is die mense wat wokeness so aanval se sterkste argumente? Dat mense nie gelyk is en daarom nie gelyke behoort te geniet nie? Dis hoe die aanslag vir my voel, maar dis nie ‘n lekker argument om te verdedig nie, so ek glo nie die anti-wokers sal dit so stel nie. Dit voel vir my “wokeness” word as ‘n valse vyand voorgehou om die fahreit se reg tot rassisme, seksisme, dwepery  en diskriminasie te beskerm.

Wat is die hoofargument teen wokisme soos dit wel in die openbaar geformuleer word? Dit lei tot “cancel culture” en dit staan direk in teenstand met vryheid van spraak. Werklik? Verbied wokism vryheid van spraak? Hoe? Die anti-wokist het nog steeds die vryheid van spraak en die “kansellasie” wat kom omdat jy die verkeerde ding gesê het is nie omdat jou vryheid van spraak jou ontneem is nie, maar omdat jy verantwoordelik gehou kan word vir die dinge wat jy wel sê.  

Waar ek wel voel die hartseer gevolg van wokism aangewend as wapen kan byvoorbeeld gesien word in die Bitterkomix insident waar satiere en genuanseerde politieke kommentaar vereenvoudig en oppervlakkig gelees word op so ‘n manier dat die nuanse verdwyn sodat die werk herinterpreteer word om so te sê die teenoorgestelde te beteken as wat die kunstenaars oorspronklik daardeur wou sê.  

Maar is dit wokism se skuld of is dit bloot die mense uit die samelewing wat elke golf in ons denke aanwend as seepkis om op te klim en as selfaangestelde polisie te identifiseer en ander te reguleer? Dit is ‘n fenomeen wat, ek glo, eintlik in direkte teenstand met die oorspronklike idees van wokism funksioneer. Ek voel egter dis ‘n struikelblok wat die mens alreeds besig is om te oorbrug en ek glo en bid dat Bitterkomix sal oorleef en miskien floreer uit hierdie onnodige aanvalle in die naam van politieke korrektheid, want die kunstenaars wat dit geskep het is vindingryk en briljant genoeg om die situasie in hul guns om te keer en so te posisioneer dat die wind van voor met ander invalshoek die seile sal lat bol. Moet ons wokism laat vaar? Of moet ons, die samelewing, net weer na die ware boodskap van die kuns loer?    

‘n Groot kritiek teen wokism is dat mans net eenvoudig nie meer mans is nie. Die gevolge is dat gewone mense te na gekom word omdat hulle nie ander mense nou mag noem net wat hulle hulle wil noem nie. M.a.w. die patriargie word ‘n knou toe gedien met hierdie “iets nuuts” waarmee ons nou moet saam lewe en dis onaanvaarbaar. Ai toggie, hoe kleingevoelig maklik seergemaak is die sterker geslag in beheer van die mensdom nie voor die poorte van verandering nie. Mense wat nie met ‘n ander mens kan kommunikeer op ‘n waardige manier wat alle partye respekteer nie is in elk geval ‘n kak mens, ten spyte die politiek van die dag. Ek glo die bestaan van kak mense is die groot probleem met die mensdom, nie die bestaan van trans, gay, bi, of sexually curious mense nie.

Die kritiek: “maar nou wil eens biologies mans teen vroue kompiteer in sport omdat hul as laasgenoemde identifiseer” is myns insiens geldig en ek glo iets wat die mensdom voor antwoorde sal vind soos tyd aangaan. Is hierdie fenomeen egter genoeg van ‘n gewigtige probleem dat ons alle wokism moet laat gaan en sumier afdwing dat slegs mans en vrouens bestaan en jy is of een of die ander? Hoeveel fascisme wil jy op die samelewing afdwing sodat jy verseker kan wees dat jy man en vrou kan onderskei? My persoonlike keuse is, fok die fascisme ek is fine met die geslagsonsekerheid, kom ons dink liewer aan mens se gelukkigheid. As jy wokism veroordeel omdat jy verwar word deur ander mense se geslag of seksualiteit is per my definisie ‘n kak mens.  

Die fahreit kry dit te maklik reg om woorde van hul betekenis te beroof en dan die woord as sulks te identifiseer as vyandig soos “woke” of “liberal” of iets goddelik soos “afrikaner” of “boer” maar daardie nuwe betekenisse is ver weg van wat die woorde oorspronklik beteken het. Die woorde is ge-bait en switch, of gewokaf, vir beter Afrikaans. Daarna word die woord selfs aangeval of geprys en ‘n nuwe/ander korter argument word gewen en ons voel almal so klein bietjie dommer want ons verstaan nie presies wat het gebeur nie.  

Hoe verdedig ons onsself teen die aanslagte van die fahreit? 

Eerstens en myns insiens belangrikste, bly weg van debatte wat nie werklik saak maak nie.

Tweedens, wees versigtig vir mense wat lukrake definisies aanwend wat hul nie verduidelik nie. Ook, wees bewus daarvan waneer iemand ‘n definisie gebruik wat oor grense van betekenis wil gly. Dring aan om te weet wat hulle bedoel met “woke” as hulle die definisie gebruik. Ek sal geld wed dat meeste woke slegs sal definieer as “woke”. Vra spesifiek watter deel van wokeness pla en wag vir al die uhms en ahs om te bedaar en identifiseer daarna waaroor die gesprek werklik gaan.  

Wanneer die Godkaart gespeel word is die argument so te sê verby. Hoe weet enige iemand wat is God se wil? Watter god? Die god van die Bybel se moraliteit is bedenklik met al die slawernye, volksmoord en diesmeer. Jy het ‘n konsep van moraliteit van buite die Bybel nodig om te weet watter wette van God om ernstig op te neem en watter die mensdom al ontgroei het. In elk geval, die ware god is maar net ‘n opinie wat van mens tot mens verskil.

Ek is nie hier om lelike woorde soos “woke” en “wokism” te beskerm nie. Ek wens eintlik die woord het nooit bestaan nie. Maar nou dat die woord daar is wil ek vir al die kak mense, wat in elk geval nie hierdie artikel gaan lees nie, dit duidelik maak dat jou gebruik van die woord “woke” staan uit op jou wit-supremisme-bingo-kaart tussen “apartheid was beter” en “all lives matter (except Palestinians)”.

“Don’t just give up some of your privileges. Take on some of our burdens…”

A wise African woman once shared this when asked what those of previous privilege could do to improve conditions for those previously disadvantaged in South Africa. When I later asked if I could quote her, she gently declined: “No, please don’t. We cannot tell you what to do.”

Today, the 27th of April 2026, marks the commemoration of our first democratic, non-racial elections. I wake, as I often do, wondering what Afrikaners can do to share the burdens carried by millions of our brothers and sisters. On this day in 1994, apartheid and white minority rule came to an end. Yet indicators tied to life, quality of life, growth, and equality, four of the seven minimum values for social sustainability (the others being love, compassion, and empathy),show limited progress over the past 32 years.

Life expectancy in South Africa stands at approximately 66 to 67 years (63.6 for men and 69.2 for women), well below the global average of 73.4. In Monaco, one of the wealthiest nations, life expectancy reaches 86 to 89 years, reflecting the enduring link between wealth and longevity. In 1980, white South Africans lived, on average, 15 years longer than black South Africans. Today, South Africa remains one of the most unequal societies in the world. Over 14 million people, roughly a quarter of households, experience chronic hunger. Thirty-seven percent of children live with moderate food poverty, while 23% endure severe food poverty, impairing brain development, education, and lifelong opportunity.

Despite improvements since the HIV/AIDS crisis, expanded housing access, and social grants reaching over 28 million people, deep structural suffering persists: poverty, inequality, hunger, child malnutrition, unemployment, homelessness, and high incarceration rates. Our homeless population has grown significantly since 1996, and prisons hold more than 168,000 people.

I recall an encounter from my youth in the early 1980s while studying philosophy at Stellenbosch University. Walking alone in the botanical garden on a misty winter morning, I came face to face with a young black boy, perhaps 12 or 13 years old. I greeted him cheerfully, remarking on the beauty of the morning. As I passed, he threw a brick at me and fled. It narrowly missed my head.

It was clearly not a beautiful morning for him.

That moment crystallized the reality of my undeserved privilege, access to education, safety, and leisure, and the burdens he carried, unseen and unacknowledged by me at the time. Those of us who represent only about 7.2% of the population can make a meaningful contribution by relinquishing some privilege and taking on some of the burdens borne by others.

Born into such privilege, surrounded by suffering inflicted by people who shared my language, culture, and religion, I struggled to make sense of these disparities. For years, a single line echoed in my mind: “The universe was designed for the growth of souls.” In seeking to understand this, I was drawn to the celestial teachings of the Urantia Teaching Mission. Governance for the growth of souls became a central passion.

South Africa remains profoundly wounded and not yet fully healed. Yet guidance has been offered. Nelson Mandela envisioned a Reconstruction and Development Programme not only of infrastructure, but of the soul, a process of healing the deep wounds left by apartheid across physical, political, emotional, and spiritual dimensions. This healing calls for restoring dignity and equality, fostering compassion and empathy, advancing justice, rebuilding trust, encouraging forgiveness, and grounding all in love. 

Dr. Mamphela Ramphele proposed an Emotional Settlement of Apartheid, beginning in places like Stellenbosch and Pniel, where freed slaves first found refuge. Antjie Krog and Prof Sharlene Swartz helped found the Restitution Foundation, which advocated for a Restitution Fund. Yet the founder of the women’s organisation I serve once cautioned me: contributions must not arise from guilt. Guilt, shame, and blame obstruct the spirit. Corruption and state capture have further eroded trust in financial restitution.

Dr. Pumla Gobodo-Madikizela’s work on transgenerational trauma and the Reparative Quest earned global recognition. Similarly, Professor George Ellis explored the deep connection between the cosmos and human spirituality, describing self-sacrificing love, kenosis, as a universal moral truth.

Professor Thuli Madonsela has advanced social justice through initiatives such as her suggestion of a Volunteer Solidarity Fund, encouraging modest contributions toward shared wellbeing. The late Rhoda Kadalie’s Impumelelo Foundation highlighted grassroots innovation, while initiatives like Theresa Muller’s South African Conversations and its Resource Directory of non-profit organisations connect citizens to meaningful services.

Women’s organisations such as South African Women in Dialogue and the WDB Trust have piloted family-centered poverty eradication models like Zenzele, (do it for yourself) emphasizing psycho-social development through trained family support workers. The spiritual tradition that most resonates with me describes a vast spiritual administration guiding a universe of unimaginable scale, affirming that our world is part of a greater design for soul growth. Over decades, teachings from the Urantia tradition have articulated a clear framework for governance aligned with this purpose.

For the optimal growth of souls, four practices are essential: making conscious contact with the Divine presence within; using the seven core values, life, quality of life, growth, equality, love, compassion, and empathy, in all decision-making; forming co-creative teams to address societal challenges; and recognizing the human family as the primary environment for nurturing eternal souls. The late Ma Grace Masuku, a respected bearer of indigenous wisdom, spoke of the sacredness of procreation, how, through it, humans partner with Spirit in bringing forth souls. A young man present at her teaching wept, realizing this understanding was absent in his community.

Could it be that the humble human family, so often strained and neglected, is the foundation of planetary sustainability? If so, then politics, economics, and society must be reoriented to serve the lifecycle of the family. Governance for the growth of souls would invert traditional systems, placing the family at the center. The Chilean definition of family as “two or more people who share a budget” provides a practical framework for this reorientation. Afrikaners can make a meaningful contribution by recognizing our place within a vast, spiritually guided universe, and by taking responsibility, not only for the harms of apartheid, but also for ongoing global injustices rooted in domination, white supremacy, inequality, and violence. 

By refusing to deflect blame and instead embracing accountability, Afrikaners can align with spiritual values and contribute to a more just and compassionate world. The opposite of apartheid may be expressed as saamskeppende welvaart, co-creative prosperity. This begins with conscious alignment to Divine will, followed by active participation in co-creative community efforts guided by the seven core values. Through this, we can foster self-reliance, dignity, and shared wellbeing. 

The human family remains the key to sustainable futures. Having once contributed to its fragmentation, can we now commit to its restoration?

“Moenie net van jou voorregte prysgee nie. Neem ook van ons laste op jou...”

’n Wyse swart vrou het die bostaande sin met my gedeel toe ek haar  vra wat mense van vorige voorreg kan doen om die lewens van voorheen benadeelde mense in Suid-Afrika te verbeter. Toe ek haar later vra of ek haar kon aanhaal, het sy sagkens geweier: “Nee, asseblief nie. Ons kan nie vir julle sê wat om te doen nie.”

Vandag, 27 April 2026, herdenk ons die dag van ons eerste demokratiese, nie-rassige verkiesing. Ek word wakker, soos soveel kere tevore, met dieselfde vraag: Wat kan Afrikaners doen om die laste te help dra wat miljoene van ons broers en susters daagliks ervaar?

Op hierdie dag in 1994 het apartheid en wit minderheidsregering tot ’n einde gekom. Tog toon aanwysers wat verband hou met lewe, lewenskwaliteit, groei en gelykheid, vier van die sewe minimum waardes vir sosiale volhoubaarheid (die ander is liefde, deernis en empatie), steeds beperkte vordering oor die afgelope 32 jaar.

Lewensverwagting in Suid-Afrika is tans ongeveer 66 tot 67 jaar (63.6 vir mans en 69.2 vir vroue), aansienlik laer as die wêreldgemiddeld van 73.4. In Monaco, een van die rykste lande ter wêreld, bereik dit 86 tot 89 jaar, ’n duidelike aanduiding van die verband tussen welvaart en langlewendheid. In 1980 het wit Suid-Afrikaners gemiddeld 15 jaar langer geleef as swart Suid-Afrikaners.

Suid-Afrika bly vandag een van die mees ongelyke samelewings ter wêreld. Meer as 14 miljoen mense, ongeveer ’n kwart van alle huishoudings, ervaar chroniese honger. Sewe-en-dertig persent van kinders leef met matige voedselarmoede, terwyl 23% ernstige voedselarmoede ervaar, met verreikende gevolge vir breinontwikkeling, onderwys en lewenslange geleenthede.

Ten spyte van verbeterings sedert die MIV/Vigs-krisis, beter toegang tot behuising en maatskaplike toelaes wat meer as 28 miljoen mense bereik, bly diep strukturele lyding voortduur: armoede, ongelykheid, honger, kinderwanvoeding, werkloosheid, haweloosheid en hoë vlakke van inhegtenisneming. Die aantal hawelose mense het sedert 1996 skerp toegeneem, en meer as 168 000 mense sit tans in tronke.

Ek dink terug aan ’n ontmoeting uit my jeug in die vroeë 1980’s toe ek filosofie aan die Universiteit Stellenbosch studeer het. Op ’n mistige winteroggend, alleen in die botaniese tuin, het ek skielik afgekom op ’n jong swart seun, moontlik 12 of 13 jaar oud. Ek het hom vrolik gegroet en opgemerk hoe mooi die oggend is. Terwyl ek verbyloop, het hy ’n baksteen na my gegooi en weggehardloop. Dit het my kop net-net gemis.

Dit was duidelik nie vir hom ’n mooi oggend nie.

Daardie oomblik het vir my die werklikheid van my onverdiende voorreg helder gemaak: toegang tot onderwys, veiligheid en ontspanning, teenoor die laste wat hy gedra het, wat ek op daardie stadium nie eens raakgesien het nie.

Ons wat slegs sowat 7.2% van die bevolking uitmaak, het die vermoë om ’n betekenisvolle bydrae te lewer deur van ons voorregte prys te gee en doelbewus van die laste van ander op ons te neem.

Ek is gebore in hierdie voorreg, omring deur lyding wat veroorsaak is deur mense wat my taal, kultuur en godsdiens gedeel het. Vir jare het ek gesukkel om hierdie ongelykhede te verstaan. Een sin het telkens in my gedagtes weerklink: “Die heelal is ontwerp vir die groei van siele.”

In my soeke na begrip is ek aangetrek tot die leringe van die Urantia Teaching Mission. Regering vir die groei van siele het ’n diep en volgehoue passie geword.

Suid-Afrika bly ’n diep gewonde land wat nog nie volkome genees is nie. Tog is daar leiding. Nelson Mandela het ’n Heropbou- en Ontwikkelingsprogram van nie net infrastruktuur nie, maar ook van die siel voorgestel, ’n proses van genesing oor fisiese, politieke, emosionele en geestelike vlakke.

Hierdie genesing vra dat ons menswaardigheid en gelykheid herstel, deernis en empatie bevorder, geregtigheid nastreef, vertroue herbou, vergifnis aanmoedig en alles in liefde grond.

Dr. Mamphela Ramphele het ’n Emosionele Skikking van Apartheid voorgestel, met beginpunte in plekke soos Stellenbosch en Pniël. Antjie Krog het gehelp om die Restitusie Stigting te stig en saam met Professor Sharlene Swartz gepleit vir ’n Restitusiefonds. Tog is ek gewaarsku dat bydraes nie uit skuld moet spruit nie. Skuld, skaamte en blaam blokkeer die gees. Korrupsie en staatskaping het vertroue in finansiele restitusie verder ondermyn.

Dr. Pumla Gobodo-Madikizela se werk oor transgenerasionele trauma en die Reparative Quest het wêreldwye erkenning ontvang. Professor George Ellis het die verband tussen die kosmos en menslike spiritualiteit verken en selfopofferende liefde, kenosis, as ’n universele morele beginsel beskryf.

Professor Thuli Madonsela bevorder sosiale geregtigheid deur inisiatiewe soos haar voorstel van ’n Volunteer Solidarity Fund, wat mense aanmoedig om beskeie bydraes tot die gemeenskaplike welstand te maak.

Die ontslape Rhoda Kadalie se Impumelelo Stigting het plaaslike innovasie uitgelig, terwyl inisiatiewe soos Theresa Muller se South African Conversations en haar Resource Directory ‘n hulpbrongids is wat mense met betekenisvolle diensorganisasies verbind.

Vroue-organisasies soos South African Women in Dialogue en die WDB Trust het gesinsgesentreerde modelle vir armoedeverligting ontwikkel, soos Zenzele, met ’n sterk fokus op psigososiale ontwikkeling.

Die geestelike tradisie wat my die meeste aanspreek, beskryf ’n uitgestrekte geestelike administrasie wat ’n heelal van ondenkbare omvang lei, en bevestig dat ons wêreld deel is van ’n groter ontwerp vir sielsgroei. Oor dekades heen het hierdie leringe ’n duidelike raamwerk gebied vir regering in diens van die groei van siele.

Vir die optimale groei van siele is vier praktyke noodsaaklik: bewuste kontak met die Goddelike teenwoordigheid binne ons; die gebruik van die sewe kernwaardes, lewe, lewenskwaliteit, groei, gelykheid, liefde, deernis en empatie, in alle besluite; die vorming van medeskeppende spanne om uitdagings aan te pak; en die erkenning van die menslike familie as die primêre ruimte waar ewige siele gevorm en versorg word.

Die ontslape Ma Grace Masuku het gepraat oor die heiligheid van voortplanting, hoe mense deur geslags-omgang saam met die Gees werk om siele voort te bring. ’n Jong man het gehuil toe hy besef dat hierdie waarheid in sy gemeenskap onbekend was.

Kan dit wees dat die nederige menslike familie, so dikwels onder druk en verwaarloos, die kern van planetêre volhoubaarheid is?

Indien wel, moet politiek, ekonomie en samelewing herbedink word om die lewensiklus van die familie te dien. Regering vir die groei van siele plaas die familie in die middelpunt. Die Chileense definisie van familie as “twee of meer mense wat ’n begroting deel” bied ’n praktiese vertrekpunt.

Afrikaners kan ’n besondere bydrae maak deur ons plek binne hierdie groter geestelike werklikheid te erken en verantwoordelikheid te aanvaar, nie net vir die skade van apartheid nie, maar ook vir die breër ongeregtighede van ons wêreld.

Deur nie langer blaam te verskuif nie, maar aanspreeklikheid te omhels, kan ons in lyn kom met geestelike waardes en help bou aan ’n meer regverdige en deernisvolle samelewing.

Die teenoorgestelde van apartheid kan beskryf word as saamskeppende welvaart.

Dit begin by bewuste belyning met die Goddelike wil en word gevolg deur aktiewe deelname aan medeskeppende gemeenskapsprosesse wat deur die sewe kernwaardes gelei word. Só kan selfstandigheid, waardigheid en gedeelde welstand groei.

Die menslike familie bly die sleutel tot ’n volhoubare toekoms. Nadat ons eens bygedra het tot sy verbrokkeling, kan ons nou help om dit te herstel?

Sentrums vir Gesinsleer, die deel van beste praktyke en die ontwikkeling van ondersteunende hulpmiddels vir ouers en versorgers kan ’n pad vorentoe bied.

Hierin lê ’n besondere geleentheid vir Afrikaners, nie net om reg te maak nie, maar om te help lei in die medeskepping van ’n samelewing wat lewe koester, menswaardigheid eerbiedig en die groei van elke siel dien.

Die idee dat daar net één ware geloof, één pad na verlossing en één uiteindelike waarheid is, word dikwels met groot sekerheid verkondig ook hier op my muur.

Dit word egter selde met dieselfde erns bevraagteken. Want sodra dié oortuiging ernstig opgeneem word, ontstaan ’n ontstellende implikasie: dat miljarde mense, bloot op grond van waar en wanneer hulle gebore is, van meet af aan verkeerd is. En nog meer ontwrigtend — dat die blote verkondiging van hierdie “enigste waarheid” mense se lot kan versleg eerder as verbeter.

Daar is ’n ou storie wat soms soos ’n eenvoudige gelykenis klink, maar wat hierdie ongemaklike vrae netjies oopkrap.

’n Christelike sendeling vaar jare gelede na ’n afgeleë eiland in die Suid-Stille Oseaan. Hy het gehoor van ’n stam wat nog nooit van Jesus gehoor het nie — mense wat, volgens hom, nog in “onkunde” leef. Hy sien dit as sy roeping om hulle te gaan red.

Hy bly lank genoeg om hul taal te leer, hul gebruike te verstaan en hul vertroue te wen. Hy vertel hulle van sonde, van verlossing, van hemel en hel. Stadig maar seker begin hulle glo wat hy sê.

Uiteindelik aanvaar hulle sy boodskap: Jesus as die enigste weg.

Wanneer dit tyd word om te vertrek, stap die stam se koning saam met hom strand toe.

Die koning is stil vir ’n oomblik en vra dan:

“Laat ek seker maak ek verstaan. Voor jy gekom het, het ek nie van jou God geweet nie. Ek het nie van sonde geweet nie. En ek was nie op pad hel toe nie?”

Die sendeling knik. “Dis reg. ’n Mens kan nie geoordeel word oor iets waarvan jy nie geweet het nie.”

Die koning kyk oor die see en vra:

“Maar nou dat jy my vertel het — nou weet ek. As ek nie glo wat jy sê nie, gaan ek hel toe?”

“Ja,” antwoord die sendeling sonder huiwering.

Daar is weer ’n stilte. Toe draai die koning na hom:

“Hoekom het jy my dan kom vertel?”

Hierdie is ʼn vraag wat al lankal aan my bly knaag. Nie net oor daardie eiland nie, maar oor elke plek waar mense met vaste sekerheid oor ander se siele besluit.

Dit is nie net ’n storie nie. In die werklike geskiedenis is dieselfde vraag ook al dikwels gestel.

In 1805, by Buffalo Creek in wat vandag die deelstaat New York is, het ’n sendeling genaamd Jacob Cram toestemming gevra om onder die Seneca-volk te kom preek. Hy het, soos soveel ander, aangevoer dat daar net een ware godsdiens is — en dat almal wat dit nie aanvaar nie, verlore is.

Die Seneca-hoofde het geluister. Daarna het hulle een van hul mees bekwame redenaars laat praat: Red Jacket, ’n diplomaat en woordvoerder van die Iroquois-konfederasie.

Sy antwoord was nie aggressief nie, maar dit was onontkombaar.

Hy het gevra: As hierdie boodskap werklik vir almal bedoel is, waarom het dit net by sommige mense uitgekom? Waarom het hul voorvaders nooit daarvan gehoor nie — en hoe kan dit regverdig wees om hulle nou as “verlore” te bestempel?

Hy het verder gewys op iets wat sendelinge selde kon verduidelik:

As daar net één ware godsdiens is, waarom verskil die mense wat dit bring dan so radikaal daaroor onder mekaar?

En toe kom die kern van sy argument:

Hulle het reeds ’n godsdiens — een wat hulle leer om dankbaar te wees, om in vrede saam te leef, en om nie oor geloof te baklei nie.

Waarom moet dit vervang word met iets wat verdeeldheid bring?

Hy wou nie die sendeling se geloof wegneem of hom anders oortuig nie.

Hy het net gevra om sy eie te behou.

Vir my lê die les in die verhaal daarin dat mens eers goed moet kyk of die godsdiens wat mense verkondig regtig van die wêreld ʼn beter plek maak. Is die mense wat dit verkondig eerliker en minder geneig om ander mense te mislei? Indien nie waarom dit dan aanvaar?

Die sendeling op die eiland en die stem van Red Jacket sê in wese dieselfde ding, al is dit eeue en oseane uitmekaar: Die oortuiging dat net één geloof reg is, is nie bloot ’n teologiese standpunt nie. Dit herskryf ander mense se werklikheid, plaas hulle skielik aan die “verkeerde” kant van verlossing, en ontneem hulle die geldigheid van hul eie tradisies en oortuigings.

En dit lei tot ’n ongemaklike gevolgtrekking: as die verkondiging van ’n sogenaamde enigste waarheid mense eers “verlore” maak wat voorheen nie was nie, is dit moeilik om vol te hou dat só ’n waarheid universeel en regverdig kan wees.

Miskien is die groter probleem nie dat mense in verskillende dinge glo nie, maar dat sommige glo net húlle mag reg wees.

Renaldo Gouws, die VF+ se nuwe hoofpropagandis op sosiale media, het my geblok op sy Facebook sowel as die VF+ se amptelike Facebookblad.

Nie omdat ek hom uitgeskel het nie. Nie omdat ek haatspraak versprei het nie. Nie omdat ek op die Vryheidsfront Plus se Facebookblad gespam het nie. Ek het hom bloot ’n ongemaklike vraag gevra. Dit is ongewoon vir 'n politieke party om iemand te blok wat kritiek lewer op sy beleid en beslis 'n eerste vir my. Gelukkg spaar dit my nou ook sy reaksies op my muur wat selde oor die onderwerp gehandel het.

Die vraag handel oor iets wat die VF Plus self deesdae baie graag wil uitbasuin: sy sogenaamde transformasie van ’n hoofsaaklik wit Afrikanerparty na ’n veelrassige politieke beweging.

Dit is immers die boodskap wat Gouws die afgelope tyd aggressief bemark. In ’n lang aanlyn verklaring het hy Suid-Afrikaners aangemoedig om op te hou om “twak” te glo wat deur politieke opponente versprei word en eerder te kyk na die groeiende diversiteit binne die VF Plus. Foto’s van swart, bruin en wit ondersteuners wat saam onder die party se vaandel veldtog voer, word as bewys aangebied dat die party nie meer bloot ’n tuiste vir Afrikaners is nie.

Ek het geen probleem daarmee nie.

Trouens, indien die VF Plus werklik besig is om sy etniese eksklusiwiteit af te skud en ’n party vir alle Suid-Afrikaners te word, is dit waarskynlik die mees betekenisvolle ontwikkeling in die party se geskiedenis.

Maar dan ontstaan ’n eenvoudige vraag: Wat word van die party se oorspronklike bestaansrede?

Want VF Plus-leier Corné Mulder sê terselfdertyd die party het geen beleidsveranderinge aangebring nie. In onlangse onderhoud met die regse aktivis Willem Petzer op sy YouTube kanaal beklemtoon hy dat die party steeds staan waar hy nog altyd gestaan het. Die beleid is volgens hom onveranderd.

Dit sluit die droom van ’n Afrikaner-volkstaat in.

Volgens Mulder sal die Afrikaner uiteindelik nie in Afrika oorleef sonder ’n gebied waar hy oor homself regeer nie. Dit bly een van die ideologiese hoekstene van die party.

En hier lê die probleem.

As die VF Plus werklik suksesvol is in sy transformasie, en die meerderheid van sy lede en ondersteuners word eendag swart of bruin Suid-Afrikaners, wat gebeur dan met die volkstaatprojek?

Hoeveel van dié nuwe ondersteuners verlang na ’n eksklusiewe Afrikaner-selfbeskikkingsgebied? Hoeveel van hulle droom daarvan om ’n stuk van die Noord-Kaap af te sonder as ’n tuiste vir Afrikanernasionalisme of ʼn volkstaat van hul eie?

Of word die volkstaat dan maar stilweg op die rak gesit?

Dit is vrae waarop die party blykbaar nie graag antwoord nie.

Want as die volkstaat steeds sentraal staan, moet die nuwe ondersteuners weet waarvoor hulle teken. Indien dit nie meer sentraal staan nie, behoort die party eerlik te wees oor die feit dat sy kernideologie besig is om te verander.

Jy kan nie gelyktydig verkondig dat jy ’n veelrassige party vir alle konserwatiewes is én terselfdertyd beweer dat jou bestaansrede steeds die politieke selfbeskikking van een spesifieke etniese groep is nie.

Iewers moet die logika seëvier.

Die groter vraag is natuurlik hoe die VF Plus dan van ander partye onderskei word.

As die party oop is vir alle rasse, alle gelowe en alle kulture, hoe verskil dit fundamenteel van die DA, die ACDP, ActionSA of die Patriotic Alliance?

Die antwoord wat dikwels gegee word, is dat die VF Plus meer konserwatief is. Maar konserwatisme alleen is nie ’n unieke politieke handelsmerk nie. Suid-Afrika het reeds verskeie konserwatiewe partye.

Wat was die VF Plus se unieke verkooppunt? Die beskerming van Afrikanerbelange en die strewe na Afrikaner-selfbeskikking.

Sodra die party daardie etniese grondslag begin verruil vir ’n veelrassige identiteit, ontstaan die vraag of dit nie bloot besig is om nog ’n weergawe van bestaande opposisiepartye te word nie.

Nog ’n interessante teenstrydigheid is die party se verhouding met die DA.

Gouws en talle van sy ondersteuners beskuldig die DA gereeld daarvan dat hulle “ANC-lite” is. Die DA word uitgekryt as swak, beginselloos en te gewillig om met die ANC saam te werk.

Maar dan lees mens weer Corné Mulder se eie woorde. In onderhoude en mediaverklarings probeer hy kiesers gerusstel dat die geveg tussen die DA en VF Plus grotendeels verkiesingsretoriek is. Ná verkiesings, sê hy, werk die twee partye gewoonlik goed saam.

Dus: Die DA is glo gevaarlik genoeg om daagliks aangeval te word, maar aanvaarbaar genoeg om môre mee saam te regeer.

Ook hier bots die boodskappe.

Miskien is dit hoekom sommige kritiese vrae ongemaklik raak.

Die werklike debat gaan nie oor of die VF Plus meer divers moet word nie. Dit gaan oor intellektuele eerlikheid. As die party besig is om fundamenteel te verander, behoort sy leiers dit openlik te erken.

En as die party nie verander nie, behoort hulle eerlik te verduidelik hoe ’n veelrassige ondersteunersbasis versoenbaar is met ’n politieke projek wat histories ontwerp is om die selfbeskikking van Afrikaners te bevorder.

Om kritici te blok, los nie daardie teenstrydigheid op nie.

Dit maak dit net meer sigbaar

Daar het ʼn paleisrevolusie in Saldanhabaai uitgebreek tussen die leier van die Vryheidsfront, Corné Mulder, en een van hulle raadslede wat deur die VF+ in die pad gesteek is.

Mulder het hom gruwelik gewip vir die koerant toe hulle daaroor skryf en dit ʼn pamflet genoem. Intussen het die uitgeskopte raadslid, Jaco Kotzé, die VF+ (en spesifiek Mulder) gedagvaar en eis onder meer sy geld terug wat hy onder protes aan die party betaal het.

Daar is niks so snaaks soos ’n politikus wat hom vir die media wip en hulle met groot verwaandheid begin dreig nie. Dit het in ʼn yslike spektakel ontaard waar ’n openbare figuur dink hy kan die mag van die pen met ’n paar briesende reëls stuit, net om homself midde-in ’n selfgemaakte sirkus te bevind.

Presies dít is wat nou in die skilderagtige Saldanhabaai aan die Weskus afspeel, waar Corné Mulder, die leier van die Vryheidsfront Plus, besig is om te wys hoe vinnig ’n politieke swaargewig sy humeur kan verloor as die plaaslike nuusblaaie nie presies volgens sy deuntjie dans nie.

Mulder se groot irritasie het begin toe die Saldanhabaai Nuus die waagmoed gehad het om te berig oor die interne spanning tussen hom en die party se proporsionele raadslid, Jaco Kotze, wat deur die VF+ in die pad gesteek is. Glo omdat hy nie die party se geldkoffers vol genoeg maak nie.

Mulder wat vas oortuig is dat Kotze die koerant se geheime bron was, het hom liederlik vir die media gewip toe die koerant daaroor skryf. Toe die verslaggewer boonop aandring op skriftelike antwoorde om foute te voorkom, was die gort behoorlik gaar.

Die dag ná die berig verskyn het, stuur Mulder ʼn brander van ʼn e-pos aan die koerant wat getuig van alles behalwe die "hoë waardes" waarop hy so graag roem. In ’n tipiese vertoon van politieke arrogansie skryf hy vir die verslaggewer:

"Waarom bedien jy jouself met leuens. Jy sal weet wie se agenda jy bevorder maar jou joernalistiek is meer as bedenklik. Ek sal maar die nodige stappe teen jou en jou pamflet moet neem. Groete, Dr. Mulder."

Om ’n gerespekteerde gemeenskapskoerant tot ’n bloot "pamflet" te degradeer en met regstappe te dreig, is natuurlik die klassieke reaksie van ’n politikus wat vasgekeer voel.

Die grap is egter op Mulder: die koerant se redakteur het die klagte bekyk en bevind die berig bevat bloot dít wat albei here self gesê het. Sedert die "pamflet" vir Mulder gewys het op die roete na die Persombudsman, is dit tjoepstil uit sy rigting. Van die “nodige stappe” teen die joernalis en die “pamflet” het daar nog niks gekom nie.

Terwyl Mulder nog sy wonde vryf oor die koerantberig, het die eintlike geveg verskuif na ’n plek waar woorde wet word: die hof.

Die amptelike storie is glo dat Kotze agterstallig sou wees met die ledegeld wat hy uit sy salaris aan die party moet oorbetaal.

Kotze weier egter om gedwee in die nag in te verdwyn. Hy voer aan hy het sy 2021-finansiële ooreenkoms tot op die letter nagekom, dat die party hom gedreig het en dat die hele dissiplinêre verhoor ’n voorafbepaalde uitskop-aksie was waar hy nie eers sy kant van die saak kon stel nie.

Onder protes het hy R28 000 betaal, en nou dagvaar hy vir Mulder en die party om daardie geld terug te kry, terwyl hy die hele proses ingevolge PAJA (die Wet op Promosie van Administratiewe Geregtigheid) in die hof gaan laat hersien.

Die VF Plus het intussen vir Kotze amptelik in die pad gesteek, sy lidmaatskap opgeskort en hom blitsig met ’n nuwe raadslid vervang.

Pleks daarvan dat Mulder en sy spannetjie nou op die komende verkiesing kan konsentreer om stemme te werf sodat hulle vir eerste keer ʼn wyk in Saldanhabaai kan probeer wen (die uitgeskopte raadslid was ʼn proporsionele lid), moet hulle nou voorberei vir ʼn uitgerekte hofstryd nes die stomme Julius Malema,

Elke uur wat Mulder en sy party saam met prokureurs moet deurbring om verklarings op te stel oor interne partytwiste en betwiste ledegeld, is ’n uur wat hulle nié met kiesers kan praat nie.

Vir ’n politieke leier is daar min dinge so frustrerend soos om stemme te verloor omdat jy besig is om agterstallige rande en sente in ’n hofsaal uit te spook en koerante met allerlei bog te dreig. Dit lyk asof hierdie hele sage Mulder nog heelwat kwater gaan maak as wat hy reeds is.

Die les vir politici? Moenie jou onnodig vir die media wip nie, en moenie dink jy kan ’n plaaslike koerant sommer net as ’n "pamflet" afmaak en dreig om hulle die skrik op die lyf te jaag nie. Hulle koop hulle ink in vaatjies en gaan aanhou skryf terwyl jy in die hof sit en al die kiesers verbyloop.

Die leier van die Vryheidsfront Plus, Corné Mulder, beweer die gewilde sosialemedia-veldtog wat Pieter Groenewald as toekomstige president van Suid-Afrika voorhou, het sy oorsprong in 'n projek van die land se intelligensiedienste wat daarop gemik is om verdeeldheid binne die party te saai.

Mulder het die bewering gemaak in 'n gesprek met 'n voormalige VF Plus-raadslid, Jaco Kotze, van Saldanhabaai wat vroeër uit die party geskors is te midde van 'n dispuut oor geld wat die party hom glo skuld. 'n Klankopname van die gesprek is in my besit.

Volgens Mulder is die veldtog nie deur die VF Plus begin nie en weerspieël dit ook nie die party se amptelike standpunt nie.

"Ek het vrede daarmee," sê Mulder in die opname. "Hulle kan daardie ding dryf so ver as wat hulle wil, maar dit is nie die VF Plus se standpunt [dat Pieter Groenewald president moet word] nie."

Hy voeg by dat kiesers in Suid-Afrika vir partye stem en nie, soos in die Verenigde State, direk vir 'n presidentskandidaat nie.

"Jy stem vir die Vryheidsfront Plus as party. Ek sal met die stemme maak wat die party besluit en nie wat die kiesers sê nie," sê hy.

Mulder erken dat daar waarskynlik mense is wat vir die VF Plus sal stem omdat hulle glo Groenewald kan moontlik eendag president word, maar sê dit verander nie die party se amptelike posisie nie.

Sy mees opvallende bewering handel egter oor die oorsprong van die veldtog.

"As ek vir jou sê dis intelligensiediens [wat dit begin het], dan is dit nie omdat ek dit dink nie, dit is omdat ek dit weet," sê Mulder. "Ek is ingelig uit die VSA uit en hulle weet wat aangaan."

Volgens hom was die doel van die veldtog om spanning en verdeeldheid binne die VF Plus te skep deur Groenewald as 'n alternatiewe magsentrum binne die party voor te stel.

Mulder het egter geen verdere besonderhede in die opname verskaf oor wie hom ingelig het, watter intelligensiestrukture betrokke sou wees, of watter bewyse bestaan om die bewering te staaf nie.

Hoewel hy oortuig is dat die veldtog as 'n intelligensieprojek begin het, bestaan daar tans geen openbare bewyse wat dié bewering staaf nie.

Suid-Afrika het wel 'n geskiedenis van politieke infiltrasie, propaganda-operasies en die misbruik van intelligensiestrukture vir politieke doeleindes. Die Zondo-kommissie het byvoorbeeld getoon hoe staatsinstellings in sommige gevalle vir faksiegevegte aangewend is.

Mulder se opmerkings kom te midde van 'n merkwaardige verskynsel op Suid-Afrikaanse sosiale media. Maar daar is ook eenvoudiger verklarings vir die verskynsel.

Die eerste is dat Groenewald se persoonlike gewildheid eenvoudig groter geword het as die profiel van sy party. Groenewald is baie gewilder onder die kiesers as Mulder. Sulke verskynsels kom gereeld in die politiek voor waar individuele politici soms meer aandag trek as die organisasies wat hulle verteenwoordig.

Die tweede is dat baie van die sosialemedia-plasings van mense kom wat nie VF Plus-lede is nie en bloot 'n voorkeur vir Groenewald as individu uitspreek.

Die derde is dat sosiale media dikwels die indruk van 'n massiewe beweging kan skep sonder dat daar noodwendig 'n sentrale koördineerder agter die skerms is.

Enigiemand wat die afgelope maande Facebook, TikTok, X of WhatsApp-groepe gevolg het, sou die oproepe dat "Pieter Groenewald president moet word" moeilik kon miskyk. Wat aanvanklik soos die entoesiasme van VF Plus-ondersteuners gelyk het, het ontwikkel tot 'n veel breër gesprek waarin mense van uiteenlopende politieke agtergronde hul steun vir Groenewald uitspreek.

Die verskynsel het veral momentum gekry sedert die vorming van die Regering van Nasionale Eenheid (RNE), waar Groenewald as minister van korrektiewe dienste aangestel is.

Sy gereelde gevangenis-inspeksies, klopjagte, uitsprake oor oorvol tronke en sy harde standpunte oor onwettige immigrasie het aan hom 'n veel groter openbare profiel gegee as wat die VF Plus tradisioneel geniet.

'n Besonder interessante aspek van die veldtog is dat die ondersteuning nie uitsluitlik uit tradisionele Afrikanerkringe kom nie.

Op sosiale media is daar toenemende steun van mense wat nog nooit voorheen met die VF Plus geassosieer is nie. Sommige is voormalige DA-ondersteuners, ander ANC-kritici, en nog ander bloot kiesers wat voel Groenewald se optrede kontrasteer gunstig met dié van baie ander politici.

Dit beteken nie noodwendig dat hierdie mense VF Plus sal stem nie, maar dit dui daarop dat Groenewald se persoonlike handelsmerk besig is om verder as die party se historiese kiesersbasis te strek.

Die ironie van die hele debat is dat Groenewald nie eens meer die leier van die VF Plus is nie. Hy het die partyleierskap in 2025 aan Mulder oorgedra om op sy ministeriële verantwoordelikhede te fokus.

Wat dit nog meer ironies maak is dat Mulder en Groenewald tydens Groenewald se tyd as leier van die VF+ lynreg gebots het oor die strategie in die Wes-Kaap, waar Mulder (as provinsiale leier) agter die skerms met die ANC begin heul het om van sekere DA-burgemeesters ontslae te raak.

Groenewald het dit destyds onomwonde gestel dat daar hewige, drastiese verskille tussen hom en Mulder was oor hierdie strategie.

Dit was so ernstig dat Groenewald as nasionale leier moes ingryp en persoonlik ’n afspraak met die destydse DA-leier, John Steenhuisen, moes maak om die lug te suiwer en die DA te kalmeer — alles in die aanloop tot die oordrag van die party se leierskap.

Hierdie spanning tussen Groenewald en Mulder is destyds deur Groenewald self bevestig in ʼn onderhoud wat RSG met hom gevoer het.

“Uiteraard was daar spanning gewees. Daar is nie nou meer spanning nie want ek is nie die leier nie. Die spanning het gekom in die Wes-Kaap waar Corné as provinsiale leier... ooreenkomste gaan sluit het met die ANC om dan ’n regering van plaaslike eenheid te stig,” het Groenewald in die onderhoud gesê.

“Ek het gesê dis nie aanvaarbaar nie... Die indrukke wat geskep word, is dat die Vryheidsfront Plus skaar hom aan die kant van die ANC ten koste van die DA in ’n provinsie waar die DA die regerende party is. Dit skaad die party en ek en hy, ons het ’n sterk meningsverskil daaroor gehad. Dit is hoekom ek na vore getree en met John [Steenhuisen] gaan praat het...”

“Ek gee nie om wat julle sê nie – as dit dan die uitgangspunt is, dan is ek eerder ’n lakei van die DA as wat ek ’n lakei van die ANC is,” het hy aan sy party gesê. “Ek en Corné het koppe gestamp daaroor. Dit help nou nie ons probeer dit verbloem nie, almal weet dit,” sê hy in die gesprek mer RSG.

Dat Mulder nou beweer dit is 'n projek van die intelligensiediens om Groeneald se beeld te poets en verdeeltheid in sy party te saai word deur baie mense as onwaarskynlik beskou maar hy beweer dit is 'n feit en dat die inligting uit Amerika aan hom bevestig is. Die bron van die inligting is egter 'n raaisel.

Kom ons begin die naweek op ’n vrolike noot met ’n grappie – spesiaal vir al my getroue Trump-ondersteuners wat my muur so geniet. Julle verskaf immers eindelose vermaak.

Om ’n “Trump-ondersteuner” te wees, is deesdae amper ’n Olimpiese sport. Dit verg uiterste verstandelike gimnastiek en die vermoë om met ’n doodernstige gesig te verklaar die son is blou as “The Don” so sê.

𝙍𝙚𝙥𝙤𝙧𝙩𝙚𝙧: 𝙈𝙧 𝙏𝙧𝙪𝙢𝙥, 𝙬𝙝𝙞𝙘𝙝 𝙤𝙛 𝙩𝙝𝙚 31 000 𝙡𝙞𝙚𝙨 𝙮𝙤𝙪’𝙫𝙚 𝙩𝙤𝙡𝙙 𝙨𝙞𝙣𝙘𝙚 𝙮𝙤𝙪 𝙗𝙚𝙘𝙖𝙢𝙚 𝙥𝙧𝙚𝙨𝙞𝙙𝙚𝙣𝙩 𝙞𝙨 𝙮𝙤𝙪𝙧 𝙛𝙖𝙫𝙤𝙪𝙧𝙞𝙩𝙚 𝙤𝙣𝙚?

𝙏𝙧𝙪𝙢𝙥: 𝙄 𝙣𝙚𝙫𝙚𝙧 𝙩𝙚𝙡𝙡 𝙖 𝙡𝙞𝙚.

𝙍𝙚𝙥𝙤𝙧𝙩𝙚𝙧: 𝘼𝙗𝙨𝙤𝙡𝙪𝙩𝙚𝙡𝙮 𝙨𝙥𝙤𝙩 𝙤𝙣. 𝙏𝙝𝙖𝙩’𝙨 𝙢𝙮 𝙛𝙖𝙫𝙤𝙪𝙧𝙞𝙩𝙚 𝙤𝙣𝙚 𝙩𝙤𝙤.

En net ter wille van die rekord: dit klink dalk soos ’n grappie, maar onthou daardie ou Engelse sêding: Many a true word is spoken in jest.

Daar is ook daardie bekende aanhaling: “As jy ’n leuen groot genoeg maak en dit gereeld genoeg herhaal, begin mense dit glo.”

Donald Trump het egter besluit daardie strategie is vir amateurs. Hy gaan nie net vir die groot leuen nie; hy gaan vir die rekord aantal leuens.

Die man het van leuens ’n 24/7-produksielyn gemaak.

As jy ooit gewonder het hoeveel twak een mens in ’n paar jaar kan uitspoeg, hier is die syfers. Volgens The Washington Post se beroemde Fact Checker-databasis het Trump gedurende sy eerste termyn tussen 2017 en 2021 altesaam 30 573 vals of misleidende stellings gemaak. Dis gemiddeld sowat 21 per dag. Elke dag. Vir vier jaar lank.

Dink net daaraan. Die gemiddelde mens sukkel om soggens te besluit wat om vir ontbyt te eet. Trump staan op en besluit: “Kom ons kyk hoeveel nonsens ek vandag kan improviseer.”

Die Washington Post se databasis is steeds die mees omvattende rekord van sy openbare uitsprake, toesprake, tweets en onderhoude. Ander feitekontroleerders soos CNN en PolitiFact het ook hope vals stellings gedokumenteer, maar die WaPo-span het die goue standaard geword vir hierdie soort telling.

En nee, dit gaan nie net oor blatante leuens nie. Hulle onderskei tussen:

1. Direkte leuens of opsetlike onwaarhede.

2. Misleidende stellings waar feite só verdraai word dat dit ’n vals indruk skep.

3. Wilde oordrywings waar syfers sommer uit die lug gegryp word.

Dis hoekom party mense sê Trump jok nie altyd doelbewus nie; hy “bullshit” net permanent. Maar vir feitekontroleerders maak dit nie eintlik saak of jy doelbewus lieg of net chronies onsin praat nie – as dit objektief onwaar is, tel dit.

En nou, tydens sy tweede termyn sedert Januarie 2025, lyk dit of die masjien maar net weer volspoed aan die gang is.

Kyk net na ’n paar van die treffers:

• Ekonomie en inflasie: Trump het onlangs beweer inflasie was voor die Iran-konflik op 1,7%, terwyl die amptelike syfer nader aan 2,4% was.

• Misdaad: Hy het gespog die Amerikaanse moordsyfer is op die laagste vlak in 125 jaar. Misdaad het wel afgeneem, maar kenners wys daarop die tendens het reeds voor sy tweede termyn begin en sy historiese vergelyking is erg oordrewe.

• Energie: Hy beweer die VSA produseer meer olie as Saudi Arabië en Rusland saam. Kenners sê dis eenvoudig nie akkuraat nie.

• Verkiesings: Hy hou steeds vol die 2020-verkiesing is “gesteel”, ondanks die feit dat howe, verkiesingsbeamptes en ondersoeke die bewering al oor en oor weerlê het.

En dan is daar natuurlik sy liefde vir syfers wat klink asof dit op die agterkant van ’n servet uitgedink is. Sy jongste gunsteling is blykbaar dat medisynepryse met “1 000%” gaan daal. Want hoekom by 100% stop as jy sommer ekstra nulle gratis kan ingooi?

Die Washington Post het selfs ’n spesiale kategorie geskep vir Trump se hardnekkigste fopnuus: die sogenaamde “Bottomless Pinocchio”. Dis gereserveer vir stellings wat meer as 20 keer herhaal word nadat dit reeds as vals bewys is. Trump is natuurlik die onbetwiste kampioen van daardie liga.

Dit is eintlik sy beste tegniek om die waarheid met leuens te meng. Hy meng direkte leuens met halwe waarhede, misleidende konteks en groteske oordrywings totdat mense nie meer weet wat waar is nie. Dis gaslighting op ’n industriële skaal.

As iemand vir jou 21 keer per dag vertel die lug is groen, gaan jy teen Vrydag begin wonder of jy dalk ’n afspraak by die oogarts moet maak.

En dit is dalk die belangrikste ding om van Trump te onthou: wanneer hy sy mond oopmaak, is dit nie noodwendig die waarheid wat uitkom nie. Soms is dit bloot ’n baie harde, baie oranje weergawe van “alternatiewe feite”.

In die vroeë maande van sy tweede termyn as president van die Verenigde State toon Donald Trump 'n al hoe duideliker patroon van agteruitgang wat herinner aan die ANC se jarelange verlies aan steun in Suid-Afrika. 

Waar die ANC eens met oorweldigende meerderhede regeer het en nou sukkel om selfs 'n eenvoudige meerderheid te behou weens korrupsie, dienslewering-mislukkings en ekonomiese druk, lyk dit of Trump se "Make America Great Again"-beweging ook vinnig steun verloor onder sy eie kiesersbasis.

Onlangse peilings (begin Mei 2026) plaas Trump se approval rating tussen 36% en 40%, met disapproval-syfers wat dikwels bo 60% styg.

Verskeie betroubare peilings soos Washington Post/ABC News en Reuters/Ipsos wys syfers so laag as 34-37% approval. Dit is nie net 'n tydelike dip nie – dit is 'n duidelike afwaartse tendens sedert sy inhuldiging.

Wat die prentjie nog interessanter maak, is die direkte vergelyking met Joe Biden. Op 'n soortgelyke punt in Biden se termyn (om en by week 67) was sy approval gemiddeld hoër as Trump s'n nou. Biden se termyn-gemiddelde was ongeveer 42%, terwyl Trump se huidige syfers konsekwent laer is. Selfs aan die einde van Biden se termyn in Januarie 2025 het dit rondom 40-41% gedraai – beter as Trump se huidige vlakke.

Trump vaar dus tans swakker as Biden op 'n vergelykbare tydstip, ondanks sy groot oorwinning in 2024. Dit is 'n bitter pil vir 'n president wat belowe het om dinge reg te stel.

Die konflik met Iran, wat in Februarie 2026 begin het met Amerikaanse en Israeliese aanvalle, speel 'n groot rol. In plaas van 'n saamstaan vir Amerika-effek, het die oorlog Trump se syfers verder laat daal. Hoë brandstofpryse weens ontwrigting in die Persiese Golf, voortgesette inflasie en kritiek op sy hantering van die situasie (met disapproval-syfers bo 60% in verskeie peilings) herinner sterk aan hoe die ANC se buitelandse en ekonomiese beleidsfoute hulle steun gekos het.

Net soos die ANC se kiesersbasis – veral die armes en werkersklas – moeg geword het vir beloftes sonder resultate, lyk dit of Trump se kern-ondersteuners (veral onafhanklikes en selfs sommige MAGA-lojaliste) begin wegdraai. Jong kiesers en middelklas-onafhanklikes keur sy optrede sterk af, presies soos hoe die ANC jong en stedelike stemme verloor het.

Met die middeltermynverkiesings in November wat nader kom, is die seine vir die Republikeine kommerwekkend. Net soos die ANC in plaaslike en nasionale verkiesings steun verloor het namate misnoë groei, voorspel analiste dat Trump se lae approval die Republikeine kosbare setels in die Huis en Senaat kan laat verloor. Demokrate gebruik die ekonomiese pyn en die Iran-konflik reeds effektief om kiesers te mobiliseer.

Trump se trajek toon 'n klassieke patroon: 'n sterk man kom aan die mag met groot beloftes, maar word vinnig vasgevang in die realiteite van ekonomiese uitdagings, buitelandse konflikte en die onvermydelike erosie van steun. Die ANC het dit oor dekades beleef – van dominante party na 'n party wat koalisies moet smee om te oorleef. Trump is nog nie daar nie, maar die agteruitgang is sigbaar.

Of hierdie daling permanent is, sal die volgende maande wys. As die ekonomie nie verbeter en die Midde-Oosterse situasie nie stabiliseer nie, kan Trump se tweede termyn 'n waarskuwing word dat selfs die sterkste persoonlikheids-politiek nie vir altyd hou as die resultate uitbly nie.

(Die approval ratings is gebaseer op onlangse peilings van Reuters/Ipsos, Washington Post/ABC, Economist/YouGov en ander soos RealClearPolitics (Mei 2026). Sulke peilings kan fluktueer, maar die tendens is duidelik.)

Daar is niks so morsig soos 'n familietwis nie. Dit is gewoonlik waar die vuilste wasgoed uitgehang word.

Die twis in regse Amerikaanse kringe wat elke dag groter word laat die geveg onder Suid-Afrikaanse regses na 'n Sondagskoolpiekniek lyk.

Trump het in 'n kinderagtige tirade op Truth Social weer soos dronk matroos uitgevaar teen bekende regses wat hom voorheen ondersteun het.

Hy sê hy weet hoekom Tucker Carlson, Megyn Kelly, Candace Owens en Alex Jones al jare lank teen hom baklei en reken hulle het een ding in gemeen en dis lae IK's.

Nou wag ek net dat een van die slimjannies wat hier uithang vir my kom sê dis fake news Trump het dit nooit gesê nie. Ek kon lankal vir Trump gesê het hulle is dom mense maar hy is te dom om dit te snap.

"Hulle is dom mense, hulle weet dit, hul families weet dit, en almal anders weet dit ook! Kyk na hul verlede, kyk na hul rekord. Hulle het nie wat dit verg nie, en hulle het dit nog nooit gehad nie! Hulle is almal van Televisie afgegooi, het hul programme verloor, en word nie eens op TV uitgenooi nie omdat niemand omgee vir hulle nie.

Hulle is MAL MENSE, MOEILIKHEIDMAKERS, en sal enigiets sê wat nodig is vir ’n bietjie “gratis” en goedkoop publisiteit. Nou dink hulle hulle kry ’n paar “klikke” omdat hulle Derderangse Podcasts het, maar niemand praat oor hulle nie, en hul sieninge is die teenoorgestelde van MAGA — Anders sou ek nie die Presidensiële Verkiesing met ’n LANDSLIDE gewen het nie. MAGA stem saam met my, en het pas vir CNN ’n 100% Goedkeuringsyfer van “TRUMP” gegee, nie Handswaaiende Dwase soos Tucker Carlson nie, wat nie eens universiteit kon klaarmaak nie. Hy was ’n gebroke man toe hy by Fox afgedank is, en hy was nog nooit weer dieselfde nie — Miskien moet hy ’n goeie psigiater sien! Of Megyn Kelly, wat my nydig die nou beroemde “Only Rosie O’Donnell”-vraag gevra het, of “Mal” Candace Owens, wat die Hoogs Gerespekteerde Eerste Dame van Frankryk daarvan beskuldig dat sy ’n man is, terwyl sy nie is nie, en hopelik baie geld in die lopende hofsaak sal wen. Om die waarheid te sê, vir my is die Eerste Dame van Frankryk ’n baie mooier vrou as Candace, trouens, dit is nie eens naby nie! Of Bankrot Alex Jones, wat van die domste dinge sê, en sy hele fortuin verloor het, soos hy moes, vir sy afgryslike aanval op die families van die Sandy Hook-skietslagoffers, deur belaglik te beweer dit was ’n bedrogspul. Hierdie sogenaamde “pundits” is VERLOORDERS, en hulle sal altyd wees! Nou prys Fake News CNN, The Failing New York Times, en al die ander Radikale Linkse “Nuus”-Organisasies hulle, en gee hulle vir die eerste keer in hul lewens “positiewe” publisiteit. Hulle is nie “MAGA” nie, hulle is verloorders wat net probeer om aan MAGA vas te klou. As President kon ek hulle enige tyd aan my kant kry as ek wou, maar wanneer hulle bel, beantwoord ek nie hul oproepe nie omdat ek te besig is met Wêreld- en Landsaangeleenthede en, na ’n paar keer, word hulle “nasty”, net soos Marjorie “Traitor” Brown, maar ek gee nie meer om oor daardie goed nie. Ek gee net om om die regte ding vir ons Land te doen. MAGA gaan oor WEN en KRAG deur nie toe te laat dat Iran Kernwapens kry nie. MAGA gaan oor OM AMERIKA WEER GROOT TE MAAK, en hierdie mense het geen idee hoe om dit te doen nie, MAAR EK HET, want DIE VERENIGDE STATE IS NOU DIE “HOTTEST” LAND ENIGSINS IN DIE WÊRELD! President DONALD J. TRUMP."

Nou ja toe dis omtrent 'n mondvol!

Intussen word Amerika se maverick minister van verdediging, Pete Hegseth, daarvan beskuldig dat hy vir Trump gelieg het oor die waarskynlikheid van ’n beslissende oorwinning oor die oorlog teen Iran.

“Pete praat nie die waarheid met die president nie,” het een Withuis-amptenaar anoniem aan die Washington Post gesê. “As gevolg daarvan herhaal die president misleidende inligting.”

Hegseth het herhaaldelik beweer dat die VSA volledige beheer oor die lugruim het en dat Iran “geen lugverdediging” het nie en niks kan doen aan die VSA en Israel se aanvalle nie.

Die amptenaar het gewys op die afskiet van ’n F-15E-vegvliegtuig en ’n A-10 Warthog deur Iran oor die naweek as bewys dat sulke bewerings ’n fundamentele misverstand toon van die VSA en Israel se dominasie van die Iraanse lugruim.

Terwyl hy met die Post gepraat het, het militêre ontleder Kelly Grieco gewys na hierdie werklikheid as ’n voorbeeld van wat gebeur wanneer jy lug "superiority" het, maar nie lug "supremacy" nie.

Hierdie misverstand en verdraaiing van die waarheid het klaarblyklik op Trump afgevryf, wat bekend is daarvoor dat hy statistieke en bewerings herhaal wat vroeër deur Hegseth uitgespreek is.

“Ons het hulle as ’n mag verwoes. Geen lugmag, geen vloot, baie min vuurpyle oor nie,” het Trump tydens ’n kabinetvergadering op 26 Maart gesê en soortgelyke bombastiese stellings van die Pentagon-hoof herhaal.

Volgens ’n Wall Street Journal-berig van verlede week het Hegseth kort video’s van lugaanvalle op Iraanse teikens vir Trump gevoer in ’n poging om die president te oortuig dat die VSA op die punt staan om ’n magtige oorwinning te behaal.

In ’n verklaring aan die Washington Post het Pentagon-woordvoerder Sean Parnell die aantygings teen Hegseth “leuens en propaganda” genoem en die koerant daarvan beskuldig dat hulle ’n “vals storie van mislukking” najaag.

So op die vooraand van Paasfees dink ek onwillekeurig aan die joernalis William Lobdell se reis van geloof en twyfel waarmee ek my in soveel opsigte mee kan vereenselwig.

Daar word gesê sy reis van geloof na twyfel is dalk die mees oortuigende geestelike memoires van ons tyd.

Lobdell het in sy laat 20's 'n wedergebore Christen geword toe persoonlike probleme - insluitend 'n mislukte huwelik - hom in gebed op sy knieë gedryf het.

As pas wedergeborene het Lobdell opgemerk dat godsdiens nie goed genoeg in die hoofstroommedia gedek word nie. Hy het vir die Here gebid om vir hom ʼn pos as godsdiensjoernalis by ʼn groot koerant te gee.

In 1998 is sy gebede verhoor toe die Los Angeles Times hom gevra het om oor geloof te skryf. Maar wat oor die volgende agt jaar gebeur het, was 'n wipplankryery van inspirasie, verwarring, twyfel en sielsondersoek, terwyl sy beriggewing en ervarings stadig maar seker al hoe meer aan sy geloof begin knaag het.

Terwyl hy oor honderde stories verslag gedoen het, het hy 'n ontstellende gaping gesien tussen die beginsels van verskeie godsdienste en die gedrag van die gelowiges en hul leiers. Hy het godsdiensinstellings ondersoek wat minder eties opgetree het as korrupte Wallstreet firmas. Hy het min verskille gevind tussen die sedes van Christene en ateïste.

Hierdie stories het hom diep geraak. Hy het begin wonder: As hierdie instansies veronderstel is om deur die Heilige Gees gelei te word, hoekom is hulle dikwels meer korrup as sekulêre organisasies? Die gaping tussen die leerstellings van die geloof en die werklike gedrag van gelowiges (veral leiers) het al groter geword.

Uiteindelik kon hy nie meer die teenstrydighede ignoreer nie. Hy het probeer om sy geloof te behou – hy het gebid, met pastore gepraat, en selfs probeer om die twyfel weg te druk – maar sy kop kon nie meer sy hart oortuig nie. Hy beskryf dit as: “Geloof kan nie opgedwing word nie. Jy kan dit nie namaak as jy eerlik is met jouself nie.”

Soos hierdie bewyse al hoe meer geword het, het hy begin vrees dat God nie bestaan nie. Hy het elke twyfelvraag ondersoek totdat sy geloof uiteindelik in duie gestort het en hy as godsdiensjoernalis bedank het.

Nadat die koerant ingestem het om hom in ʼn ander pos aan te stel, het hy in die somer van 2007 sy persoonlike ervaring as godsdiensjoernalis verwoord in sy boek wat 'n internasionale sensasie geword het vir sy eerlike verkenning van twyfel.

Losing My Religion word beskryf as 'n boek oor die lewe se diepste vrae. Dit spreek tot Lobdell se verstaan van die verlange en bevrediging van gelowiges, sowel as die onverbiddelike krag van twyfel.

Aan die einde van die boek vertel hy hoe hy vrede gevind het sonder geloof – ’n “onverwagte vrede”. Hy is nie bitter of haatdraend teenoor gelowiges nie; hy verstaan die troos en gemeenskap wat geloof bring, maar hy kon dit nie meer self hê nie.

Een van die temas in sy boek is die spanning tussen ideale godsdiens en die realiteit van menslike instansies.

Hy vertel hoe joernalistiek se soeke na waarheid soms bots met persoonlike geloof.

Lobdell praat openlik oor depressie, identiteitskrisis en die “God-shaped hole” wat hy moes leer vul op ’n ander manier.

Baie lesers (ook Christene) prys die boek omdat dit respekvol en deernisvol is.

Sommige Christelike resensente noem dit hartseer maar insiggewend; ander kritiseer dit as oneerlik of te negatief teenoor die kerk.

Lobdell self het later gesê dat hy die boek geskryf het omdat hy troos gevind het in die deel van sy storie, en omdat hy ander wou help wat dieselfde stryd beleef.

Lobdell se memoires is nie daarop gemik om punte in die debat tussen ateïsme en godsdiens aan te teken nie, maar bloot om 'n geestelike reis te vertel, een wat hy desperaat gehoop het anders sou eindig as wat gebeur het.

As godsdiensjoernalis het Lobdell toekennings vir sy stories begin wen, maar hy was toenemend ontsteld.

Manne van God was nie wat hulle beweer het om te wees nie. God was nie wie hy gedink het nie. ’n Baba wat te vroeg gebore is, het eers asemgehaal, toe gesterf: Was dit nie wreed nie? Van die tsoenami in Suid-Asië in 2004, merk hy op: "Dit het geen sin gemaak nie. . . . Watter soort God sou toelaat dat soveel mense sterf, en soveel hartseer en soveel ellende skep?”

Sy twyfel het aan hom begin knaag. Hy het bevestiging gevind vir sy "donker nag" in Moeder Teresa se worsteling en twyfel: "Hierdie heiliges het met geloof gesukkel net soos ek nou daarmee geworstel het."

Hy het navorsing gedoen en geen wetenskaplike bewyse gevind ten gunste van gebed nie - vir 'n geamputeerde se ledemaat om byvoorbeeld regenereer te word - met die gevolgtrekking dat die "mees logiese antwoord op hoekom God nie geamputeerdes sal genees nie, is dat óf God nie omgee nie óf bestaan nie.”

Hy het statistieke oor evangeliese mense bestudeer en was ontmoedig om te vind dat "Christene, as 'n groep, niks anders opgetree het as enigiemand anders nie, insluitend ateïste."

Lobdell het hard probeer om nuwe energie in sy geloof te pomp, maar die goedvoel-musiek, die getuienisse, die selgroepies het dit nie meer vir hom gedoen nie. In plaas daarvan het hy uiteindelik sy geloof verloor en weggedryf van die God na wie hy eens gesmag het. "Losing My Religion" vertel die verhaal van daardie ervaring.

Dit was nie die reaksie op sy stories op sigself wat hom die meeste ontstel het nie, sê hy, maar die feit dat Christene wat in 'n posisie was om vir beginsels te staan en dinge reg te maak, gereeld gekies het om 'n blinde oog te draai vir oneerlikheid, korrupsie , en skynheiligheid.

Lobdell het eers gevoel dat korrupsie in godsdienstige instellings niks met God te doen het nie. Maar toe het hy begin soek na bewyse van hoe Christene geleef het, en of dit enigsins verskil van ongelowiges.

“As die Evangelies waar was, sou ek dan nie in staat wees om baie data te vind wat getoon het dat Christene anders opgetree het – beter is in sedes en etiek – as die res van die samelewing nie?"

"Ek wou sien dat mense op fundamentele maniere verander word deur hul geloof in Christus.”

Die data van baie studies, hetsy oor egskeiding, rassisme, liefdadigheid, materialisme, ens., het anders getoon.

Dis toe hy sy “donker nag van die siel” begin ervaar het. Twee ander opdragte het die kroon gespan: 'n werksopdrag na St. Michael's Island in Alaska, waar "'n enkele Katolieke sendeling 'n hele generasie van Alaska-inheemse seuns verkrag het"; en 'n hofsaak in Portland, Ore, waarin 'n priester en sy seniors geweier het om voldoende ondersteuning te gee aan ʼn seun wat deur die priester verwek is en sy behoeftige moeder.

Lobdell het geweldig hard probeer om aan sy geloof vas te hou, maar, sê hy, dit het hom net verlaat, dit was nie 'n keuse nie.

Vandag is hy nie 'n ander mens nie - hy leef steeds volgens die standaarde wat in die Bybel uiteengesit word. Maar hy sê sy geloof is vir altyd weg.

Lobdell is vandag gelukkiger sonder sy vorige geloof. Dit was vir hom 'n bevryding eerder as 'n verlies, al was die proses pynlik. Sy storie is 'n klassieke voorbeeld van wat bekenstaan as 'n dekonversie-memoir waar die outeur uiteindelik meer vrede vind as wat hy verwag het.

'n Dekonversie memoir (of deconversion memoir in Engels) is 'n outobiografiese boek waarin die skrywer sy of haar persoonlike verhaal vertel van hoe hulle hul godsdienstige geloof verloor het en die teenoorgestelde van 'n tradisionele bekeringsverhaal.

Maak maar vrede daarmee. Hulle sal altyd onder ons neuse wees. Die Trump aanbidders, die plat aarde lotjie, die sameswerings aanhangers en al die ander malletjies wat ook hier op my muur kop uitsteek. Hulle is hier om te bly.

Terwyl NASA se Artemis-program die fondasie lê vir die mensdom se terugkeer na die maan, is daar ’n koor van stemme hier en in Amerika wat beweer dat die hele affêre niks meer as ’n Hollywood-produksie is nie.

Wat eens beskou is as die skurwe randjies van die samelewing en mense met tinfoil hoedjies wat in kelders wegkruip, het nou ’n massiewe, hoofstroom-verskynsel geword wat hulle stem veral dik maak op sosiale media.

Wanneer ons praat van die "plat-aarde-lotjie" of die maanlanding-ontkenners, is ons geneig om te dink aan ’n handjievol eksentrieke siele. Die werklike getalle vertel egter ’n storie wat enige rasionele mens koue rillings sal gee.

In die VSA, ’n land wat homself as die baken van wetenskaplike vooruitgang beskou, bevind ons ons in ’n krisis van waarheid. Met ’n bevolking van ongeveer 345 miljoen, is selfs ’n "klein" minderheid astronomies groot.

As ons kyk na die jongste peilings van 2025 en 2026, glo tussen 10% en 12% van Amerikaners onwrikbaar dat die maanlanding ’n hoax was. Dit is meer as 41 miljoen mense.

Om dit in perspektief te plaas: As ons diegene byreken wat sê dit is "waarskynlik" vervals, skiet die getal op na bo 75 miljoen wat meer is as die hele bevolking van Suid-Afrika wat glo dat Neil Armstrong nooit of onwaarskynlik ’n voet op die maan gesit het.

Dan is dit nie meer net ’n raserige minderheid nie; dit is ’n demografiese blok.

Wat veral kommerwekkend is, is die demografiese verskuiwing. Waar die ouer generasie die Apollo-missies met hul eie oë dopgehou het, word die jeug (Gen Z en Millennials) vandag groot in ’n digitale ekosisteem waar waarheid relatief is.

Vir baie mense is slim geredigeerde AI video’s genoeg bewys om hulle samesweringsteorieë te bewys en meer oortuigend as ’n feit.

Die algoritme voed skeptisisme, en sonder die anker van historiese ervaring, raak miljoene jongmense verstrengel in ’n web van disinformasie. Dit is ’n epidemie van wantroue wat getalsgewys elke jaar toeneem. Data dui daarop dat twyfel en vatbaarheid vir hierdie idees onder Millennials en Gen Z toegeneem het, selfs al bly die “harde kern” relatief stabiel.

Ons kan ook nie die olifant in die vertrek ignoreer nie. Die politieke kleur van hierdie sameswerings is duidelik waarneembaar. Daar is ’n onmiskenbare korrelasie tussen die opkoms van populistiese politiek – spesifiek die Trump- en MAGA-era – en die verwerping van wetenskaplike instellings.

Wanneer die narratief van die "Deep State" en korrupte elites die botoon voer, word NASA net nog ’n regeringsagentskap wat "lieg." In sekere Republikeinse kringe het die wantroue so diep wortel geskiet dat tot 36% van kiesers in spesifieke subgroepe twyfel aan die maanlanding. Wetenskap is nie meer objektief nie; dit het ’n lojaliteitstoets geword. As jy die stelsel haat, haat jy ook sy prestasies.

Ongelukkig is dit ook nie net ʼn Amerikaanse siekte nie. Hoewel die VSA die luidrugtigste is, sien ons soortgelyke tendense wêreldwyd.

In Rusland glo byna ’n kwart van die bevolking die Amerikaners het die maan-wedloop gefop – dikwels aangevuur deur nasionale trots. In Brasilië en dele van Europa wen die "Flat Earthers" veld, gedryf deur dieselfde wantroue in die sogenaamde "globale elite."

Ons moet onsself nie mislei nie: hierdie mense is hier om te bly. Die Trump-era het ’n blik wurms oopgemaak wat nie maklik weer toe sal gaan nie. Terwyl die Artemis II-vuurpyle die lug klief, sal die raserige koor in die vlak kant van die swembad net harder skree om aandag.

Dit is dalk maklik om hulle as "dom" af te skryf, maar wanneer 75 miljoen mense in een land die werklikheid misken, is dit nie meer ’n grap nie – dit is ’n fundamentele breuk in die samelewing se vermoë om probleme op te los en die werklikheid te erken. Want as ons nie eers kan saamstem dat die aarde rond is nie, hoe gaan ons ooit saamstem oor enigiets anders?

Die wetenskap sal voortgaan, die vuurpyle sal lanseer, maar ons sal vrede moet maak met die feit dat ons die planeet deel met miljoene wat glo die horison is ’n muur.

Dit is een van die ewige gegewes van reportage dat kunstenaars in verre lande "vervolg" word. In repressiewe plekke soos Rusland, China, Iran en die ou Suid-Afrika veg hulle om waarheid-aan-mag te spreek. Hul werke word onderdruk en verban en eers jare later, indien ooit, sien dit die lig. Feitlike alle verslaggewing oor kunstenaars uit diesulke lande, vandag nog, word deur hierdie lens gedoen.

Hierdie praatjies laat my altyd met 'n wrang glimlag. Min mense weet bv dat die belangrikste versameling moderne Westerse kuns buite Noord-Amerika en Europa in die Tehran Museum vir Eietyds Kuns is.

Neem die geval van die mees beroemde filmmaker uit die Sowjet Unie - Sergei Eisenstein.

In die jaar van die groot Russiese Rewolusie - 1917 - was DW Griffith se fliek Intolerance besig om stadig maar seker deur die wereld te reis. Griffith was ontsteld dat mense aanstoot kon neem teen sy vorige fliek - Birth of a Nation - waarin die helde (die Ku Klux Klan) die Amerikaanse Suide red van Swart stemgeregtiges.

Hy wou wys waar sy hart regtig lê en het 'n manjifieke storie konsipieer wat onverdraagsaamheid uit vier eras verweef in een fliek, rondom die beeld van Lillian Gish wat haar baba wieg ...out of the cradle endlessly rocking....

By die loket was Intolerance so groot flop soos wat Birth of a Nation 'n sukses was. Maar vir kommuniste oral was dit soos die poorte van die hemel wat geopen het. Lenin het vir Griffith geskryf en aangebied dat hy die Sowjet Unie se filmindustrie kon oorneem.

Griffith het ge-nee-dankie, en binnekort sou die Sowjet Unie hul eie ster, nog groter as Griffith, hê: Eisenstein.

Eisenstein se flieks Strike!, Oktober en die Battleship Potemkin was alles hee-ha! kommunistiese propaganda - maar die filmtaal van Intolerance is vinnig opgetel en dramaties verdiep, die beelde het oorspoel met 'n golf van emosie en energie. Dit was 'n internasionale sensasie, skielik was kommunistiese Rusland op die voorpunt van filmkuns. 

Dit was die dae van die "silent movies".

En toe, uit Amerika, kom twee goed: "talkies", en 'n plek in Los Angeles met die naam Hollywood.

Eisenstein gaan Hollywood toe. Amptelik is dit om "klank" na te vors, maar eintlik omdat die glans en die nuuskierigheid hom opeet.

Hy was vyf jaar in die Weste. Sy reputasie het hom voorafgegaan. Hy het 'n reuse kontrak van Paramount Pictures gekry, toegang tot al die sterre van Hollywood, die borgskap van die grootste ster van die tyd - Charlie Chaplin. Die linksgesinde gemeenskap in Amerika het sy elke doen en late gevolg en vir hom duimvasgehou.

En wat het dit opgelewer? Zero.

'n Warboel stukkies van wie-weet-wat, maar nie 'n enkele fliek nie.

Eisenstein is terug na die Sowjet Unie met leë hande, waar die industrie reeds oorgeslaan het na klank sonder sy hulp.

En daar het Stalin gewag - die mees gevreesde tiran in die wêreld. Vir wat sou Eisenstein ooit weer teruggaan na Moskou? Wat het verkeerdgegaan in Amerika? Te veel vryheid?

Eisenstein, in hierdie laaste fase, sou nog twee flieks maak, altwee direk op Stalin se bevel. Alexander Nevsky was 'n stuk diknek propaganda op die vooraand van die Tweede Wêreldoorlog, dit wys hoedat Stalin se voorsate Hitler se voorsate verjaag.

En die laaste een - Ivan the Terrible. Stalin het homself blykbaar met die 16de eeuse diktator vereenselwig.

Ivan is gemaak in die laaste jare van die 2de Wêreldoorlog en het uitgesprei in drie dele, elkeen omtrent 90 minute. Die eerste deel van Ivan is uitgereik nog voor die oorlog verby was, en was, soos Alexander Nevsky, 'n groot sukses. 

Die tweede deel is verban en nie uitgereik tot na Stalin (en Eisenstein) se dood nie.

Die derde deel was nog in wording en Eisenstein moes dit blitsig kortknip om nie verder Stalin se haat op die hals te haal nie. Net enkele fragmente daarvan bestaan.

Deel 1 vertel jong Ivan, sy oorloë en die verraad van sy aristokrasie. Dis redelik voorspelbare stof, maar gemaak met 'n fantastiese oog vir drama en tema, met godsdienstige ikone wat oor alles sweef en oë wat dophou. Regverdigheid teen die mure.

Deel 2 maak baie meer van Ivan se eensaamheid, sy kompromieë met die kerk en die aristokrasie word so semi homo-eroties uitgebeeld.

Een toneel in die fliek is in kleur geskiet - die dans macabre van Ivan se makkers. Eisenstein het ten doel gehad dat dit die groot sintese van al die kunste moes wees, waarna Wagner so gestreef het.

Die grootste oomblik van die film ( en dit is die hoendervleis werd ) is wanneer Ivan sy vyand Staritska trick om die Tsar se kroon op sy kop te sit en die godsdienstige prosessie die kerk in te lei, waar 'n sluipmoordenaar wag.

Wanneer Staritska se ma na die tyd haar kind op die kerkvloer vashou, en haar seun se lyk uit haar skoot gesleep word, bly sy met net die kroon in haar hande - die kroon waarvoor sy vir jare geheul het, en wat vir net 'n paar minute op haar seun se kop was. 

Was Eisenstein, die groot kunstenaar, 'n slagoffer?

Na sy lang afwesigheid en mislukkings, om weer terug op die perd te kom, het Eisenstein vir Stalin 'n gat in die kop gepraat dat die werklike skuld vir sy dekade-lange depressie by die hoof van Sowjet film gelê het. 

Stalin het die man - Boris Shumyatsky - summier laat doodskiet. En daarna was dit terug na besigheid. Films moet gemaak word. Shuyatsky was ten tye van sy dood besig met die konstruksie van "Kinograd" - Filmstad - Die Sowjet weergawe van Hollywood.

Eisenstein, wat in die hart van Hollywood USA was, kon geen betekenisvolle manier kry om van al hierdie glans deel te wees nie.

Aan die einde van die dag is kunstenaars, soos ons almal, deels goed en deels sleg, deels slagoffers en deels toedieners, deels radikaal eerlik en deels leuenaars en bedrieërs.

Dit is die kuns wat alles heilig.

Dit is asof die politieke partye in Suid-Afrika met mekaar meeding om te kyk wie die meeste doele in hul eie doelhok kan skop en hoeveel keer hulle hulself in die voet kan skiet.

Net sodra een party genoeg skietgoed aan ’n ander verskaf, gebruik hulle dit gretig om hulself mee in die voet te skiet.

Neem nou maar die DA-leier Geordin Hill-Lewis wat gister weer in ’n skerp brief in Rapport op Netwerk24 uitvaar teen die VF Plus-minister Pieter Groenewald oor die groot aantal parooldrosters wat weg is.

Ja, Hill-Lewis het ’n punt: die ongeveer 28 000 onopspoorbare paroolgevangenes – waarvan baie skuldig bevind is aan ernstige geweldsmisdade – is ’n massiewe nasionale krisis wat openbare veiligheid direk bedreig. As opposisieleier binne die RNE het hy beslis die reg om vinniger en meer daadkragtige aksie te eis, selfs van ’n koalisie-vennoot.

Maar what is good for the goose is good for the gander. Die wyse waarop Hill_Lewis dit doen is problematies. Om die hele penarie primêr as “Minister Pieter se probleem” voor te stel, ignoreer die historiese konteks en lyk eerder na goedkoop politieke spel as beginselvaste kritiek.

Meer as die helfte van die gevalle dateer uit die jare 1991 tot 2004 – dekades voor Groenewald minister geword het. Hy het ’n chaotiese, korrupte en ineengestorte stelsel geërf wat onder die ANC se bewind dekades lank verwaarloos is.

Dieselfde geld vir die DA se eie ministers. Leon Schreiber het die immigrasie-gemors geërf en doen wel beduidende vordering met deportasies en operasies, tog bly die totale getal onwettige immigrante skrikwekkend hoog. John Steenhuisen worstel met landbou-uitdagings soos die bek-en-klouseer-siekte. Om te verwag dat één minister binne ’n kort tydperk dekades van institusionele verval moet regmaak, is eenvoudig onrealisties.

Dit lyk al hoe meer asof Hill-Lewis se brief nie deur homself geskryf is nie, maar eerder deur ’n spindokter wat korttermyn politieke punte wil aanteken. Die konfronterende, persoonlike toon mag miskien sy kernkiesers laat hande klap, maar in die breër prentjie is dit ’n dom skuif – veral in die aanloop tot die plaaslike verkiesing.

In plaas daarvan dat partye saamwerk om die gemors van die verlede op te ruim, kompeteer hulle om mekaar se swakhede uit te buit terwyl hulle hul eie suksesse oorbeklemtoon.

Dit is klassieke politieke moddergooiery: elkeen soek die ander se foute om self beter te lyk, en ondertussen bly die werklike probleme onopgelos.

Op die koers loop die DA die gevaar om dieselfde fout te maak wat soveel politieke partye voor hulle gemaak het: om so hard na ’n bondgenoot te mik dat hulle uiteindelik hul eie voet raakskiet. En in die proses kan hulle ontdek dat kiesers nie altyd die een beloon wat die hardste skree nie, maar dikwels die een wat die volwassenste optree.

Suid-Afrika het nie meer tyd vir hierdie tipe kinderagtige politieke speletjies nie. Die publiek is moeg daarvoor. Dis niks meer as ʼn flavour of the month gebaar met hier en daar dalk ʼn kortstondige voordeel maar in die groter prentjie ʼn dom skuif.

As Hill-Lewis en die DA wil wys hulle is werklik ernstig oor wet en orde, moet hulle druk plaas sonder om bondgenote onnodig te verneder en hulleself in die proses in die voet te skiet.

Daar is 'n ou waarheid wat telkens weer bewys word: 'n leuen hoef nie hard uitgespreek te word om effektief te wees nie. Soms is dit genoeg om dit net slim genoeg te impliseer. Die herlewing van die sogenaamde "wit volksmoord"-narratief _ onlangs weer aangeblaas deur Donald Trump en sy ideologiese meelopers — dwing Suid-Afrikaners om 'n ongemaklike vraag te herbesoek: wie het hierdie mite oor jare heen gebou, gevoed en internasionaal bemark?

AfriForum en Solidariteit is vandag haastig om hul hande in onskuld te was. AfriForum se uitvoerende hoof, Kallie Kriel, hou vol dat sy organisasie "nog nooit" beweer het daar is 'n volksmoord teen wit Afrikaners nie. Solidariteit se Flip Buys sing presies dieselfde noot en beskuldig die media van wanvoorstelling, sensasie en selfs disinformasie.

Maar hierdie ontkennings is nie eerlik nie — dit is strategies. Wat ons hier sien, is nie onkunde of misverstand nie, maar 'n doelbewuste taalspel: sê alles wat volksmoord impliseer, maar vermy die woord self. Ontken dan met groot verontwaardiging dat jy dit ooit gesê het.

In 'n land met werklike, wydverspreide geweld is dit maklik om vrese te mobiliseer. Maar wanneer organisasies hulself as eksklusiewe wagters van "wit belange" posisioneer en terselfdertyd 'n narratief versprei wat sistematiese uitwissing suggereer, raak dit nie net onverantwoordelik nie — dit raak gevaarlik.

AfriForum en Solidariteit wen gereeld tegniese oorwinnings by die Persraad. Nie omdat hul narratief onskuldig is nie, maar omdat dit juridies slim gekodeer is. Die geskiedenis wys egter iets anders: hulle het 'n sleutelrol gespeel in die vestiging van die idee dat wit Suid-Afrikaners onder eksistensiële bedreiging verkeer — 'n idee wat vandag deur verregse groepe wêreldwyd aangegryp word.

Die ontkenning is 'n semantiese rookskerm. Reeds in 2010 en 2013 het AfriForum en verwante strukture openlik die term "genocide" gebruik - van die Avaaz-petisie in 2013, getitel "Stop White Genocide in South Africa", tot veldtogte rondom die 2010 Sokkerwêreldbeker waar AfriForum Jeug selfs 'n webblad met die naam fifa2010genocide.com bevorder het. Hierdie geskiedenis weerspreek hul huidige ontkennings direk.

Die webwerf fifa2010genocide.com was nie 'n toevallige internetgril nie, maar deel van 'n veldtog wat plaasmoorde, MIV/Vigs en politieke transformasie as bewyse van 'n beweerde volksmoord aangebied het. Die Avaaz-petisie "Stop White Genocide in South Africa" is nie deur vyande geskep nie, maar aktief deur regses bevorder.Wat hulle doen, is om 'n narratief te bou sonder om die gevaarlike woord self te gebruik. Hulle praat van "elemente van volksmoord" en "getekende geweld teen wit boere". Internasionaal word dit verkoopas 'n krisis, met toere na die VSA waarvoor lede duisende rand opdok, onderhoude op Fox News, en selfs gesprekke met Donald Trump en Elon Musk of hul raadgewers.

Terug op eie bodem sing Kallie Kriel en Flip Buys soos 'n duet in 'n goedkoop operette: "Ons het nóóit gesê daar is 'n volksmoord nie."

Die woord "volksmoord" word doelbewus vermy, maar vervang met frases soos "elemente van volksmoord", "geteikende geweld" en "uitwissing van 'n gemeenskap". Die boodskap bly dieselde; net die regsrisiko is minder. Internasionaal word hierdie narratief aggressief bemark. Delegasies reis na die VSA, betaal duisende rand vir toegang, verskyn op Fox News, en hou samesprekings met politici en miljardêrs. Terug in Suid-Afrika speel dieselde leiers die slagoffer: Ons het nóóit gesê daar is'n volksmoord nie.

Dit raak 'n klug. Elke keer as'n mediahuis hul rol benoem, volg 'n klag. En soms wen hulle. Nie omdat die mite nie deur hulle aangeblaas word nie, maar omdat dit tegnies net-net nie hardop uitgespreek is nie.

Die 2025-uitspraak van die Persraad, waarin die media verskoning moes vra omdat AfriForum nie direk volksmoord beweer het nie, bevestig juis die probleem: dit was 'n taalkundige oorwinning, nie'n morele of feitlike een nie.

Hulle het mediahuise soos The Citizen, TimesLive en Daily Maverick voor die Persombudsman gedaag vir bewerings dat hulle die mite versprei. In 'n 2025-uitspraak het die Persraad bevind dat AfriForum nie direk "wit volksmoord" beweer het nie, en die media moes verskoning vra. Dit was egter 'n tegniese oorwinning - nie 'n substantiewe een nie.

Kom ons kyk na die geskiedenis. Skermgrepe uit die periode 2010 tot 2013 wys duidelik dat AfriForum en Solidariteit wel die terme "genocide" en "volksmoord" gebruik het.

In 2013 het AfriForum die Avaaz-petisie bevorder wat plaasaanvalle

beskryf het as'n "massiewe eskalasie van brutale moorde op boere, bejaardes, kinders en babas". Die petisie het duisende handtekeninge gekry en is gekoppel aan wit nasionalistiese platforms soos Stormfront.

Rondom die 2010 Wêreldbeker is veldtogte gevoer met verwysings na "FIFA 2010 Genocide", waarin plaasmoorde en selfs MIV/Vigs aan'n vermeende volksmoord gekoppel is. Solidariteit het in hierdie inisiatiewe saamgewerk. Dit was nie toevallige plasings nie, maar deel van 'n breër strategie om wit vrese aan te blaas in die jare ná apartheid, toe plaasmoorde 'n piek bereik het.

Vandag is die strategie net verfyn. Die woord "volksmoord" word doelbewus vermy, maar vervang met frases soos "elemente van volksmoord" en "getekende geweld". Dit is woordgimnastiek: statistieke oor plaasmoorde (tussen 50 en 60 per jaar) word beklemtoon, en prioriteit vir plaasveiligheid geëis, sonder om die volle betekenis van volksmoord te dra.

Die resultaat is'n wêreldwye mite wat Trump in 2018 - en weer in 2025 - aangegryp en versterk het. 'n Mite wat deur verregse groepe en wit supremasiste gretig benut word. 'n Mite wat nie deur statistiek of die VN se definisie van volksmoord gesteun word nie, maar wel emosies en vrese aanwakker, terwyl diegene wat dit help vestig het hul hande in onskuld was.

Kritici, insluitend die Southern Poverty Law Center en die BBC, sien dit tereg as 'n manier om die mite te voed sonder regsrisiko. AfriForum en Solidariteit se internasionale veldtogte het direk

bygedra tot Trump se 2018-tweet oor "grootskaalse doodmaak" van wit boere.

Hierdie narratief slaag veral daarin om verregse Suid-Afrikaners te mobiliseer. Deur plaasmoorde as rassisties gemotiveer voor te stel - ten spyte van data wat wys dit is meestal krimineel van aard, met roof as hoofmotief - word wit viktimisasie aangeblaas. Op hul sosiale media is daar min of geen poging om ondersteuners aan te spreek wat hierdie narratief op kru en rassistiese maniere herhaal nie.

Dit is die tipe taal wat op sosiale media gebruik word om AfriForum en

Solidariteit te verdedig.

Die VN se Genocide Konvensie vereis opsetlike uitwissing met

staatsbetrokkenheid om volksmoord te bewys - iets wat nie op

plaasmoorde van toepassing is nie. Wit boere se moordsyfer is laer as die nasionale gemiddelde, en Suid-Afrika se algehele moordsyfer van meer as 27 000 per jaar raak alle gemeenskappe. Tog word hierdie geweld selektief gebruik om verregse mobilisering aan te vuur, ook in veldtogte teen grondhervorming.

Niemand ontken dat plaasmoorde 'n ernstige probleem is nie. Groepe soos AfriForum doen inderdaad waardevolle werk op die gebied van gemeenskapsveiligheid. Maar hul historiese taalgebruik en huidige strategie het internasionale misverstande geskep en dra by tot verdere polarisasie binne Suid-Afrika.

Die ironie is skreiend: terwyl hulle die media van "waninligting" beskuldig, is hulle self aandadig aan die verspreiding van 'n narratief wat rassisme voed en verregse agendas dien.

Suid-Afrika verdien beter. Feite moet bo vrese gestel word, en organisasies moet aanspreeklik gehou word vir die rol wat hulle speel in die verspreiding van gevaarlike mites. Anders bly ons vagevang in 'n siklus van verdeeldheid, terwyl die werklike probleem - 'n landwye misdaadkrisis - voortduur.

Die waarheid is eenvoudig: daar is geen volksmoord nie. Daar is 'n ernstige misdaadkrisis. En daar is organisasies wat, deur ontkenning en semantiek, 'n vals en gevaarlike narratief laat voortleef.

Since the outbreak of war in Gaza following the Hamas-led attacks of 7 October 2023, the conflict has unfolded not only on the battlefield but also through a fierce global information war. The government of Israel and many of its Western allies have promoted a series of narratives designed to justify Israel’s military “campaign” in Gaza, while Palestinian voices, human rights organisations, genocide scholars and international legal bodies have increasingly challenged those claims.

The result has been one of the most polarised propaganda battles in modern history, with critics accusing major Western media outlets of amplifying Israeli government messaging while downplaying Palestinian suffering and the broader historical context of the conflict.

Israel’s propaganda or “Hasbara” budget for 2026 is reported to be between US$720-US$750 million. “Hasbara” is the Hebrew word that literally means “explaining”. It actually means “to explain actions, whether or not they are justified, in a way that portrays Israelis as perfect victims and Palestinians as perfect perpetrators.”

First to mind might be the memorable claim that 40 Israeli babies were beheaded by Hamas during their October 7th attack, a claim that was disproved and later dropped in the following weeks. In this warp of truth, the damage was done instantaneously, it almost didn’t matter whether it was true or not. The barbarity of false claims needed to match the barbarity of Israel’s intended assault on Gazans, in order to excuse it with no chance of reprisal. And it did just that. Despite Western governments walking back on its support of the claim due to lack of verifiable evidence, Israel’s invasion and indiscriminate attack on Gaza was well on its way.

Another example, Israel’s claim that UNRWA employees were involved in the October 7th attacks, triggering 10 Western governments to withdraw their funding to the agency, and curtailing the support of 6 million Palestinians overnight. The political and humanitarian effects of these claims were instantaneous, regardless of ‘truth’. These paint a simple picture of propaganda. However, what makes Hasbara uniquely programmed is its meticulous manipulation of every arena to which information is shared. And the fact that no international media are allowed to report live from inside Gaza for more than two years, further strengthens Israel’s hiding of the truth.

Below are eleven of the most contested claims surrounding the war on Gaza and the counterarguments increasingly raised by international observers.

1. “The conflict began on 7 October 2023”

Israeli officials frequently frame the war on Gaza as beginning with the Hamas attack on southern Israel on 7 October 2023. Former US President Joe Biden compared the assault to “15 times 9/11.”

Critics argue this framing erases decades of Israeli occupation, forced displacement, blockade, apartheid rule, and violence predating 7 October. Palestinian and several Israeli historians, as well as international scholars point to the Nakba and the forced displacement of more than 700,000 Palestinians in 1948, the military occupation of the West Bank and Gaza since 1967, and repeated wars in Gaza as essential context for understanding the conflict.

They argue that isolating 7 October from its historical background presents the war as an unprovoked eruption rather than part of a much longer struggle over land, statehood and resistance against occupation.

2. “The Israeli military only targets Hamas”

The Israeli government insists its military operations are aimed at Hamas fighters and infrastructure, not civilians.

However, UN agencies, human rights organisations and independent analysts have documented widespread destruction of civilian infrastructure including apartment blocks, schools, universities, hospitals, refugee camps, the agriculture sector and water systems.

Critics argue that the scale of civilian casualties – more than 72,000 deaths - and the intense devastation inside Gaza raise serious questions about proportionality and distinction under international humanitarian law.

3. “Palestine is Hamas”

A recurring narrative in Israeli and some Western political discourse equates the whole Palestinian society with Hamas.

Palestinian intellectuals and human rights advocates reject this outright, arguing that Palestinians are not reducible to a single political or armed resistance movement. They stress that Palestinian society includes academics, doctors, artists, journalists, labourers, students and civil society organisations with a wide range of political views.

Critics say blending all Palestinians with Hamas risks collectively criminalising an entire civilian population.

4. “Hamas is ISIS”

Israeli officials and commentators have repeatedly compared Hamas to the so-called Islamic State group. America and several Western governments have classified Hamas as a “terrorist” movement, mainly because they include civilian targets in its attacks.

Opponents of this comparison argue that while Hamas has carried out deadly attacks and is designated a terrorist organisation by many Western states, it emerged from a specific Palestinian nationalist and Islamist context tied to the Israeli-Palestinian conflict rather than from the transnational jihadist ideology associated with ISIS. They argue that reducing Hamas to ISIS-style extremism oversimplifies the political and historical dimensions of the conflict.

Hamas has since its foundation in 1987 never attacked any other country outside of what is today known as Israel, Gaza and the occupied West Bank.

5. “Hamas hides among civilians”

Israel frequently argues that Hamas uses civilians as human shields by operating in densely populated urban areas.

International legal experts note that even if armed groups operate among civilians, this does not remove Israel’s obligations under the laws of war to distinguish between military and civilian targets and to avoid disproportionate attacks. The wanton destruction of Gaza during the past two-and-a-half years clearly illustrates this point. Critics further argue that Gaza’s extreme population density leaves few realistic alternatives for armed groups operating within the enclave.

The Gaza strip’s population density is about 5,500 people per square kilometre. In Gaza City , it is much denser, at roughly 13,000 people per square kilometre.

6. “There is no genocide in Gaza”

Israel and its supporters, including the US, strongly reject accusations of genocide, arguing that civilian casualties are a “tragic but unavoidable” result of urban warfare.

However, genocide scholars, rights groups and legal experts increasingly point to statements by Israeli officials, mass displacement, forced starvation, conditions of severe malnutrition, and the destruction of civilian life as evidence that warrants serious legal scrutiny under the Genocide Convention.

The case brought by South Africa before the International Court of Justice has intensified global debate over whether Israel’s conduct may meet the threshold for genocidal acts or intent.

Western or European countries where “genocide” language has been used include Spain, Italy, Ireland, Belgium, Slovenia, and Norway.

Governments explicitly stating that genocide is taking place include South Africa, Türkiye, and several Arab and Global South governments such as Jordan, Iraq, Iran, Lebanon, Syria, Kuwait, Qatar, Oman, Yemen, Saudi Arabia, Afghanistan, Pakistan, Kyrgyzstan, Indonesia, Bangladesh, Malaysia, Maldives, North Korea, Cuba, Bolivia, Brazil, Colombia, Nicaragua, Venezuela, Guyana, Belize, Chile, Saint Vincent and the Grenadines, Mauritania, Senegal, Algeria, Tunisia, Libya, Egypt, Djibouti, Somalia, and Namibia.

Critics also reject the argument that accusations of genocide are inherently antisemitic, stressing that criticism of Israeli state policy is distinct from hostility toward Jewish people.

7. “Gaza is no longer occupied”

Israel argues that its 2005 withdrawal of Israeli settlers and troops ended the occupation of Gaza.

The United Nations, the International Committee of the Red Cross and many legal scholars disagree, noting that Israel continues to control Gaza’s airspace, maritime access, borders and crossings, population registry and all movement of goods and people.

Under international law, many experts therefore still classify Gaza as occupied territory.

8. “Israel is allowing humanitarian aid into Gaza”

Israeli officials say aid deliveries are permitted and that Hamas is responsible for shortages, either by diverting it or outright stealing aid.

Yet the United Nations, humanitarian agencies and international aid groups have repeatedly warned that Israeli restrictions, inspections, border closures and military operations have severely obstructed aid delivery. Israeli aligned armed militia groups are also playing a role in ensuring that aid delivery is hampered. In addition, Israel allows unscrupulous and known criminals to force the payment of heavy levies on all goods allowed into Gaza. These levies have been running in hundreds of millions of US$.

Multiple international agencies and UN bodies say Gaza needs about 500–600 aid trucks every day to meet basic humanitarian needs. Actual daily entry figures reported at various times have been well below that requirement; they ranged from only a few dozen trucks on some days to several hundred on other days depending on the security and diplomatic situation. Examples include reports of 36 trucks or 62 trucks on particular days, and limited periods when 600–800 trucks were reported during ceasefire windows.

Reports of forced famine, collapsing healthcare systems and widespread diseases have intensified accusations that humanitarian assistance is being used by Israel as a pressure mechanism during the war.

9. “Palestinian casualty figures are unreliable”

Israeli officials and some commentators frequently question casualty figures issued by “Gaza’s Health Ministry”. The latter put the current death toll since 7 October 2023 at 72,770, and more than 172,468 people wounded.

The UN, the World Health Organization, OCHA, UNICEF, UNDP, Human Rights Watch, Amnesty International, and most international media organisations continue to rely on those figures, noting that past conflicts showed Gaza casualty data broadly aligned with later independent investigations.

The Gaza Health Ministry verifies identities by recording a person’s full name, identity number, date of birth, and date of death, often from hospital or morgue registration when a body is brought in. If any of those key fields are missing, the record is treated as incomplete.

Critics argue that repeated attempts to discredit Palestinian casualty figures risk minimising civilian suffering.

10. “Evacuation warnings prove Israel protects civilians”

Israel says evacuation notices demonstrate its efforts to minimise civilian harm, a method also now being used in Lebanon – but with no clear saving of lives.

Human rights organisations counter that forcing civilians to flee repeatedly without guaranteeing safety, shelter, food or the right of return can amount to forcible transfer under international law. In addition, many Palestinians have been displaced multiple times, often into areas later struck by Israeli attacks.

It is, however, also true that most attacks came without any warning.

11. “If Hamas surrendered, the war would end”

The claim that “if Hamas surrendered, the war would end” oversimplifies the Israeli–Palestinian conflict by portraying Hamas as the sole cause of the violence. In reality, the conflict long predates Hamas, which was founded in 1987, and is rooted in decades of occupation, displacement, settlement expansion, and unresolved Palestinian demands for statehood and self-determination. Israeli military operations and territorial disputes have also continued in areas where Hamas is not in power, including the occupied West Bank.

Critics further argue that statements by members of the Israeli government indicate broader political and territorial objectives beyond simply defeating Hamas, including maintaining long-term control over Palestinian territories and rejecting Palestinian sovereignty. Human rights organizations have also accused Israel of policies amounting to collective punishment and serious violations of international law.

Even if Hamas were to surrender, Gaza would still face devastation, displacement, blockade-related restrictions, and unresolved political grievances. History has shown that armed resistance movements often re-emerge when underlying political conditions remain unchanged. The argument therefore ignores the deeper structural causes of the conflict and creates the misleading impression that removing one group would automatically bring lasting peace.

Conclusion

Still, as civilian suffering deepens and international legal scrutiny grows, the battle over which narrative will define the conflict remains central to how the world understands Gaza — and how history may ultimately judge the war.

The city of Bethlehem - revered worldwide as the birthplace of Jesus Christ - has increasingly become a focal point in debates over the future of Christianity in the so-called Holy Land. As demographic decline, land disputes, and rising insecurity converge, analysts and church leaders are asking a difficult question: can a region still be called “holy” if its historic Christian communities are steadily disappearing?

Out of Israel’s 10 million population, only 1,9% are Christians.

Bethlehem is located in the West Bank, a territory that is widely regarded by the international community - including the United Nations - as being under Israeli occupation since 1967.

Administratively, Bethlehem falls under the Palestinian Authority (Area A), meaning it has Palestinian civil and security control in the city itself. However, Israel maintains overall control over borders, airspace, and movement in and out of the West Bank, and Israeli settlements and military presence in surrounding areas play a significant role in daily life.

A demographic transformation

Bethlehem’s transformation is stark. Once an overwhelmingly Christian town - estimated at 86% in 1950 - its Christian population today stands at roughly 10–15%. This dramatic shift reflects a broader regional trend, but in Bethlehem the drivers are particularly visible and geographically concentrated.

The expansion of illegal Israeli settlements, including Har Homa and Gilo, has reshaped the city’s physical and economic landscape. Built in part on land described as confiscated from local owners, these illegal settlements, alongside the separation barrier, now encircle more than 70% of Bethlehem’s municipal area. The effect is not only spatial confinement but also economic isolation.

Land, access, and economic decline

For Bethlehem’s Christian residents, land has historically been both a livelihood and a link to identity. Agricultural areas and tourism-related businesses - long dominated by Christian families - have been steadily eroded by land seizures and movement restrictions.

Access to Jerusalem, located just 10 kilometres away, has become increasingly difficult. This has severely disrupted pilgrimage-based tourism, once the backbone of Bethlehem’s economy. An opinion poll found that 78% of residents identified the separation barrier and settlement expansion as the primary drivers of emigration.

More recent developments, such as plans for settlement outposts near Beit Jala - including Jabal al-Makhrur - have intensified fears that remaining farmland and economic opportunities will vanish. Advocacy groups like Kairos Palestine have described the situation as an “existential threat,” warning that Bethlehem risks becoming a “ghost town” dependent on dwindling numbers of pilgrims.

Rising harassment and insecurity

Alongside economic pressures, rising incidents of harassment against Christians in Israel have added a new layer of urgency. According to the Religious Freedom Data Centre, 181 incidents targeting Christians were recorded in Israel and East Jerusalem in 2025, including spitting, verbal abuse, vandalism, and physical assaults. An additional 44 cases were documented in the first three months of 2026 alone.

Data from the Rossing Centre corroborates the trend, recording 155 attacks in 2025. Many incidents were concentrated in Jerusalem’s Old City, particularly in the Armenian Quarter, and were attributed largely to ultra-Orthodox individuals and nationalist groups.

While some perpetrators have been arrested in high-profile cases, conviction rates remain low, reinforcing a perception among many Christians that accountability is limited. Surveys suggest that nearly half of young Christians under 30 in Israel are considering emigration, citing insecurity and a lack of social acceptance.

The psychology of departure

The cumulative effect of these pressures - economic stagnation, land loss, and social hostility - has created what local leaders describe as a climate of fear and uncertainty. In Christian communities near Bethlehem such as Taybeh, even small-scale incidents have contributed to family departures, with at least 16 families leaving since 2023.

For many, emigration is not a sudden decision but the result of prolonged erosion of hope. The psychological toll of repeated incidents - whether direct violence or symbolic acts like the vandalism of religious sites - has weakened community resilience. Historic churches and monasteries increasingly stand as markers of continuity, even as the populations that sustained them shrink.

Competing narratives

Interpretations of these developments vary sharply. Palestinian Christian leaders and advocacy groups often frame the situation as systemic, linking Israeli settlement expansion, movement restrictions, and harassment into a broader pattern of displacement. Israeli officials, by contrast, tend to emphasize economic factors, voluntary migration, and broader demographic trends, including higher birth rates among other communities.

This divergence reflects deeper political disagreements over the nature of the conflict and responsibility for its human consequences.

A question of identity

The implications extend beyond Bethlehem. Across Israel, Christian populations have declined sharply, including in Jerusalem, where they now account for just 1.5–2% of residents. As communities shrink, concerns are growing that the Holy Land could evolve into a place where Christian heritage is preserved primarily for tourism, rather than lived experience.

The phrase “Christian Disneyland,” increasingly invoked by religious leaders, captures this anxiety: a landscape of sacred sites without the communities that give them meaning.

An uncertain future

Bethlehem’s trajectory encapsulates a broader regional dilemma. The city remains a global symbol of faith, drawing millions of pilgrims over time, yet its local Christian population continues to dwindle.

Whether the term “Holy Land” retains its meaning may ultimately depend not only on the preservation of sacred sites, but on the survival of the communities that have inhabited them for centuries. For now, the trends suggest a widening gap between the symbolic significance of the region and the lived reality of those who call it home.

From South Asia to the Middle East, the geopolitical fault lines of the 21st century continue to trace back to decisions made under British imperial rule. In regions as contested as Kashmir and the Gaza Strip, the legacy of hurried partitions, ambiguous mandates, and conflicting political promises remains deeply embedded in today’s conflicts.

The drawing of the Radcliffe Line in 1947 and the policies underpinning the Balfour Declaration are often cited as pivotal moments when imperial strategy took precedence over local realities. While decades of war, nationalism, and regional politics have since reshaped these disputes, analysts argue that Britain’s role as a principal architect of these borders continues to cast a long shadow - one that still influences cycles of violence, contested sovereignty, and unresolved statehood today.

India–Pakistan and Kashmir

The most prominent example of this legacy is the 1947 partition of British India, which led to the creation of India and Pakistan under British supervision. The boundary, hastily drawn by Cyril Radcliffe, divided the subcontinent along religious lines despite his lack of prior familiarity with the region. The resulting demarcation split provinces such as Punjab and Bengal, triggering one of the largest forced migrations in modern history and unleashing widespread communal violence.

At the heart of this upheaval lies Kashmir. The princely state’s ambiguous status at partition left it contested between India and Pakistan, sparking multiple wars and entrenching a dispute that persists into the nuclear age. Today, Kashmir remains one of the most volatile flashpoints in global geopolitics, with periodic escalations underscoring the enduring instability rooted in the original partition framework.

Britain and the Partition of Palestine

The most crucial mistake or miscalculation of all came to the Middle East at the same time. Britain’s role in the 1947 partition of Palestine was both foundational and paradoxical: it shaped the conditions that made partition likely yet stepped back at the moment of decision and implementation. As the governing authority of Mandatory Palestine, Britain inherited overlapping wartime promises and attempted to manage two increasingly incompatible national movements.

At the core of the tension was the Balfour Declaration, which expressed support for the establishment of a national home for foreign Jews, while also committing to protect the rights of the existing Arab population who were already in the area. In practice, British policy struggled to reconcile these commitments. Jewish immigration increased during the interwar period, while Palestinian Arab opposition intensified, leading to cycles of unrest, including the Arab Revolt of the late 1930s. Britain responded with shifting policies - at times restricting immigration, at other times accommodating it - but failed to produce a political settlement acceptable to both sides.

By the mid-1940s, the situation had become increasingly unmanageable. Jewish paramilitary groups carried out attacks against British forces and infrastructure, while intercommunal violence escalated. Facing mounting costs, declining imperial capacity after World War II, and growing international pressure, Britain chose to refer the issue to the United Nations in 1947 rather than impose a unilateral solution.

The United Nations subsequently proposed (an illegal) partition under General Assembly Resolution 181, recommending separate Jewish and Arab states. Britain, however, adopted a position of detachment. It abstained from the vote and, critically, declined to enforce or oversee the implementation of the plan. Instead, it announced a timetable to terminate its mandate and withdraw its forces.

This decision created a political and security vacuum. As British authority receded, violence between Jewish and Arab communities intensified, transitioning into open conflict. When Britain formally withdrew in May 1948, no agreed mechanism existed to manage the transition. The declaration of the State of Israel was followed immediately by regional war, and large-scale Palestinian displacement reshaped the demographic and political landscape.

Analytically, Britain’s role can be understood in three phases: it acted first as the architect of competing national frameworks, then as the arbiter unable to reconcile them, and finally as the exiting power that declined to enforce the proposed solution. The result was not simply partition, but a contested and violent transition whose consequences continue to define the Israeli-Palestinian conflict even today.

And, then there was Iraq.

Britain and the Iraq War: From justification to aftermath

Britain’s role in the 2003 Iraq War reflects a more contemporary example of its influence on conflict trajectories - this time not through imperial boundary-making, but through strategic alliance and intervention. Under Prime Minister Tony Blair, the United Kingdom emerged as the most significant international partner to the United States in the invasion of Iraq, which ultimately led to the capture and execution of Saddam Hussein.

In the lead-up to the war, Britain played a central role in shaping the political and public case for intervention. The Blair government argued that Iraq possessed weapons of mass destruction (WMDs) and posed an imminent threat, presenting intelligence dossiers that were later widely challenged. This positioning helped lend international legitimacy to the invasion, even as debate persisted within the United Nations over the legal basis for military action.

British forces were directly involved in the invasion and subsequent occupation, particularly in southern Iraq. However, the post-war phase exposed significant shortcomings. No stockpiles of WMDs were found, undermining the central justification for the war and fuelling widespread criticism both domestically and internationally.

The long-term consequences were formally examined in the Chilcot Inquiry, published in 2016. The report concluded that the UK government had overstated the intelligence on Iraq’s weapons capabilities, failed to exhaust peaceful alternatives, and was inadequately prepared for the aftermath of regime change. These findings reinforced the perception that Britain had committed to the war on flawed premises and without a coherent post-conflict strategy.

Analytically, Britain’s involvement in Iraq highlights a different dimension of its global role. Rather than acting as a colonial architect, it functioned as a strategic enabler - supporting and legitimising a major military intervention whose consequences reshaped Iraq and the wider region. The removal of Saddam Hussein did not produce stability, but instead contributed to prolonged instability, sectarian conflict, and regional power shifts that continue to reverberate.

This episode underscores a recurring theme in Britain’s international engagements: decisions taken in alignment with broader strategic objectives can carry far-reaching and unintended consequences, particularly when the assumptions underpinning those decisions prove to be flawed.

By Jurie van der Walt- 21 April 2026

Strong viewpoints that Israel is operating “above the law” in its wars on Gaza and on Lebanon have intensified global scrutiny, but a definitive legal judgment remains elusive. A wide range of accusations - spanning war crimes, crimes against humanity, and also genocide - have been raised by UN bodies, human rights organisations, and several governments. Yet despite the severity of these claims, international legal institutions such as the International Criminal Court have not delivered a final verdict.

This apparent delay has fuelled frustration among critics, who see it as evidence of selective justice or political bias. However, the reality is more complex. International law operates within a framework that demands exceptionally high evidentiary standards, especially for the most serious crimes. Investigations must navigate active conflict zones, contested narratives, and limited access to reliable data, all while adhering to strict due process requirements.

Statements by Israeli officials

A UN Independent International Commission of Inquiry concluded Israel committed genocide in Gaza, citing statements by Israeli officials as direct evidence of genocidal intent. These, combined with actions like mass killings and starvation, showed intent to destroy Palestinians "in whole or in part." Specific examples include calls to "erase Gaza" and patterns exceeding military needs.

In November 2023, Netanyahu invoked Biblical Amalek (total extermination of a people, including infants): "Remember what Amalek has done to you... We do remember," framing Gaza operations.

In August 2024, Israeli ultra-right wing Finance Minister Bezalel Smotrich called for Gaza's "total annihilation," starving residents as "justified and moral," and "Gaza will be entirely destroyed" (May 2025).

Amnesty identified 22 senior officials' statements (e.g., "erase Gaza," make uninhabitable), replicated by soldiers, as proving intent amid the apartheid and blockade context.

In the meantime, geopolitical divisions continue to shape the pace and scope of accountability. Institutions like the United Nations remain constrained by competing state interests, while jurisdictional disputes - particularly Israel’s rejection of ICC authority - further complicate proceedings.

The result is a legal process that moves slowly, often lagging far behind the immediacy of events on the ground. This gap between allegation and adjudication lies at the heart of a growing debate: whether the international legal system is failing to act decisively, or whether it is functioning exactly as designed in the face of one of the most complex and politically charged conflicts of the modern era.

Below is a structured classification of the listed allegations according to the three main legal categories under international law. This is an analytical grouping of claims, not a legal verdict. Many of these issues are under investigation by bodies such as the International Criminal Court and the United Nations.

War crimes (most widely alleged)

Serious violations of the Geneva Conventions during armed conflict

Attacks and conduct of warfare

• Mass killing of civilians
• Bombing indiscriminately / indiscriminate attacks
• Disproportionate attacks (mass destruction, entire residential blocks hit)
• Failure to take precautions to protect civilians
• Attacking civilian targets (schools, hospitals, aid points)
• Extrajudicial killings / targeting without due process
• Use of heavy explosive weapons (e.g. large bombs in dense urban areas)
• Alleged sniping of civilians (women and children)

Weapons-related allegations

• Use of white phosphorus in Lebanon (in civilian areas)

Humanitarian access and survival

• Blocking humanitarian aid
• Deliberately slowing aid delivery (entry)
• Blocking fresh water to Gaza
• Starving a population (if intentional → also a war crime)
• Restrictions on food, fuel, electricity

Displacement and civilian impact

• Forced displacement / unsafe evacuation orders
• Mass displacement of civilians (Gaza and Lebanon)

Detention-related

• Arbitrary detention and mistreatment of detainees

Other conduct

• Breaking ceasefires (not always a war crime, but can be depending on context)

Crimes against humanity (under investigation)

(Widespread or systematic attacks against a civilian population)

Core allegations raised by legal experts

• Persecution
• Inhumane acts
• Collective punishment at scale

Related claims from the list

• Mass killing of civilians (if systematic and widespread)
• Mass destruction of civilian areas
• Starvation as a policy (if systematic)
• Large-scale forced displacement
• Entrenching a system of apartheid in occupied territories
• Systematic arbitrary detention and abuse
• Changing conditions to prevent Palestinian statehood

Genocide (legally and politically contested)

(Acts committed with intent to destroy, in whole or in part, a national, ethnic, racial, or religious group under the Genocide Convention)

Allegations cited

• Mass killing of civilians (if tied to intent)
• Starvation of a population (if intentional and targeted)
• Blocking essential resources for survival
• Statements or rhetoric interpreted as indicating genocidal intent

Key point:

Genocide requires proof of specific intent, which is extremely difficult to establish legally. These claims are highly contested and not adjudicated.

Other international law violations (outside the three core categories)

Occupation and territorial issues

• Occupation of Gaza and the West Bank
• Establishment of illegal settlements
• Annexation of Palestinian land
• Alleged violations of Lebanese and Syrian territorial integrity

State responsibility and sovereignty

• Attacks across borders (Lebanon, Syria)
• Violations of national sovereignty

Human rights law (non-war-specific)

• Killing of journalists / restricting media access
• Suppression of press freedom
• Discrimination and apartheid allegations

West Bank–specific issues

• Siding with settler militias
• Violence linked to settlements

Cross-cutting legal principles cited

These are not crimes themselves, but standards used to assess legality:

• Distinction (civilian vs combatant)
• Proportionality
• Precaution in attack
• Prohibition of collective punishment

These principles are frequently invoked by groups like Amnesty International and Human Rights Watch when evaluating conduct.

By Jurie van der Walt – 16 April 2026

When German Chancellor Friedrich Merz expressed deep concern about Israel’s de facto annexation of the West Bank, Israel’s far-right Finance Minister Bezalel Smotrich replied that Merz should apologize “rather than daring to preach morality to us on how to conduct ourselves against the Nazis of our generation,” in a clear reference to Hamas and the Palestinians in the occupied areas. In November 2023, the same Israeli Minister referred to “the 2 million Nazis” in Gaza and the West Bank.

It must be remembered that in a landmark opinion in July 2024, the International Court of Justice declared Israel’s occupation of Palestinian territory illegal and called for the evacuation of all settlements in the occupied West Bank and East Jerusalem.

Since 7 October 2023, the occupied West Bank has entered one of the most severe phases of Palestinian displacement since Israel’s occupation began in 1967. What is unfolding is no longer a pattern of isolated settler attacks or sporadic military raids, but an increasingly coordinated system of territorial fragmentation, demographic engineering, and ideological violence driven by extremist settler movements and reinforced by a far-right Israeli political order.

A strategy of removal, not random violence

Human rights investigators, Israeli watchdog groups, and international observers increasingly describe settler violence as part of a deliberate strategy aimed at territorial acquisition. The attacks - burning homes, uprooting olive groves, poisoning water access, seizing grazing land, and intimidating farmers - are designed to make Palestinian life unsustainable.

The pattern is strikingly consistent:

• Armed settlers descend on vulnerable rural communities
• Agricultural livelihoods are destroyed
• Families abandon their homes under threat
• Settlers or settlement-linked grazing outposts then move into emptied land.

This strategy has become particularly evident in Bedouin and herding communities across the Jordan Valley, South Hebron Hills, and central West Bank, where entire villages have vanished under sustained pressure.

The United Nations has described this pattern as ethnic cleansing, citing the deliberate removal of Palestinians from strategic land corridors.

The ideological engine: Religious Nationalism and territorial absolutism

At the core of this escalation lies a fusion of religious nationalism and expansionist territorial ideology.

Among extremist settler factions, the occupied West Bank - referred to as Judea and Samaria - is regarded not as occupied territory subject to negotiation, but as sacred inheritance permanently belonging to the Jewish people. Some radical groups interpret biblical narratives as granting divine legitimacy to expelling Palestinians and preventing the emergence of a Palestinian state.

This ideology is not representative of Judaism as a religion.

Mainstream Jewish teaching does not sanction violence against civilians, forced displacement, or harassment of non-Jews. Numerous rabbis, Israeli scholars, and Jewish human rights advocates have denounced these acts as violations of Jewish ethics.

Israeli groups such as B’Tselem, Yesh Din, and Breaking the Silence have repeatedly documented settler attacks and criticized Israeli state complicity.

The violence stems not from Judaism broadly, but from ultra-nationalist supremacist currents that weaponize selective religious interpretations for political ends.

The political climate: State power and settler impunity

The intensification of settler violence cannot be separated from Israel’s political transformation under increasingly hardline governments.

Finance Minister Bezalel Smotrich and National Security Minister Itamar Ben-Gvir - both key figures in Israel’s ultra-far-right governing coalition - have openly championed settlement expansion and opposed Palestinian sovereignty.

Critics argue that their rhetoric has normalized extremist ambitions previously confined to the fringes.

Under this political climate:

• Settlement outposts are retroactively legalized
• Armed settler militias receive expanded access to weapons
• Enforcement against settler violence remains minimal.

Multiple investigations show that perpetrators are rarely prosecuted, despite video evidence and eyewitness documentation. In many cases, Israeli soldiers are present during attacks but fail to intervene - or actively shield settlers.

This lack of accountability creates what human rights groups describe as a regime of structured impunity.

The IDF’s role: Passive observer or active enabler?

Although the Israeli government formally distinguishes between state military operations and unauthorized settler violence, realities on the ground often blur that line.

Palestinian testimonies and rights reports repeatedly document patterns in which:

• Soldiers accompany settlers during land incursions
• Troops disperse Palestinians defending their property rather than attackers
• Military closures prevent displaced residents from returning.

Where the IDF does not directly assist settler expansion, it frequently creates the security umbrella under which it proceeds.

This institutional overlap has led many analysts to argue that settler violence functions as an unofficial arm of state territorial policy.

“Price tag” violence and revenge campaigns

A recurring feature of settler militancy is the so-called “price tag” doctrine: retaliatory attacks launched after the death of a settler, Palestinian militant operations, or even Israeli government actions perceived as restraining settlement growth.

These attacks often include:

• Burning Palestinian homes
• Torching cars
• Destroying mosques or churches
• Assaulting villages at night.

Such incidents are not spontaneous mob reactions, but frequently organized punitive operations designed to terrorize communities into flight.

Christians increasingly targeted: Nationalism expands beyond Palestinians

While Palestinian Muslims remain the principal targets of religious nationalist aggression, Christian communities in Jerusalem are increasingly facing harassment as well.

The Israeli-based Religious Freedom Data Centre (RFDC) has recorded a 65% rise in anti-Christian incidents in Jerusalem, including:

• Spitting on clergy and worshippers
• Vandalism against churches
• Intimidation in Christian quarters of the Old City.

RFDC director Yisca Harani attributes the increase to “the national mood,” citing a growing atmosphere of Jewish superiority cultivated in public discourse.

This reflects a dangerous ideological spillover: once hostility toward one non-Jewish population is normalized, other minorities become vulnerable as well.

Dehumanization as political method

A common thread connecting anti-Palestinian and anti-Christian violence is the dehumanization of non-Jews.

In extremist settler discourse, Palestinians are often portrayed not as a civilian population with legal rights, but as obstacles to redemption, demographic threats, or illegitimate occupants. Christians, especially Palestinian Christians, increasingly fall into similar categories of exclusion.

This worldview transforms violence from aberration into perceived duty.

Economic destruction as forced migration

Settler attacks are also calibrated to destroy Palestinian economic survival.

By targeting olive harvests, water wells, livestock grazing routes, and irrigation systems, settlers undermine the material basis of rural Palestinian existence. For many communities, displacement comes not after direct expulsion, but after livelihoods collapse.

This slow violence is often more effective than overt military removal because it leaves families with no viable option but departure.

Annexation by attrition

What is emerging in the occupied West Bank is a model of annexation without formal declaration.

Rather than immediate legal annexation, the process unfolds incrementally:

1. Israeli settlers establish illegal outposts
2. Palestinians are harassed or attacked
3. Land is abandoned
4. Israeli Military zones and settlements expand into emptied areas.

The cumulative result is territorial consolidation under Israeli control without explicit legal proclamation.

Conclusion: A crisis beyond security

The current crisis in the occupied West Bank cannot be explained solely as a security response to militant threats. It reflects a deeper ideological project: the remaking of the land through displacement, demographic engineering, and nationalist-religious supremacy.

This is not Judaism in its mainstream religious form, nor the view of all Israelis. It is the product of a radical political alliance between extremist settler movements and state actors willing to tolerate or enable them.

The ongoing confrontation between the United States, Israel, and Iran has entered a phase defined less by decisive military outcomes than by strategic ambiguity, conflicting narratives, and a widening circle of uncertainty. What began in late February 2026 as a seemingly coordinated campaign under “Operation Epic Fury” has evolved into a war marked by unclear objectives, inconsistent messaging, and the growing risk of escalation beyond initial expectations.

Confusion

At the heart of the confusion lies a breakdown in coherent narrative control. Donald Trump framed the initial strikes as pre-emptive, aimed at neutralizing “imminent threats.” Yet other officials suggested a more reactive posture, implying that Israeli actions had drawn Washington deeper into the conflict than originally intended. This divergence has not only complicated public understanding but also raised questions within allied capitals about the true strategic endgame.

Iran’s response has further destabilized the situation. Retaliatory strikes on U.S. bases across the Middle East have expanded the geographical scope of the conflict, undermining early assumptions that escalation could be contained. At the same time, Tehran itself appears to be grappling with internal communication breakdowns, as sustained U.S.-Israeli attacks disrupt command structures. The result is a paradox: a state capable of coordinated regional retaliation, yet seemingly fragmented in its diplomatic signalling, particularly regarding the prospect of negotiations.

Divided support

Within the United States, this ambiguity is mirrored in public sentiment. The war has produced a striking duality in perception. Tactical successes - such as strikes on Iranian military infrastructure and assets linked to the Islamic Revolutionary Guard Corps - have generated moments of support, particularly among Republican constituencies. Yet these are tempered by unease over Iranian retaliation, the absence of clear objectives, and the spectre of another protracted Middle Eastern conflict. Polling data reflects this division: strong partisan approval on one side, overwhelming scepticism on the other, and a large bloc of independents expressing cautious ambivalence.

This divided sentiment is not merely political; it reflects a deeper strategic uncertainty. Americans appear to be simultaneously drawn to demonstrations of strength and wary of the long-term consequences. The memory of past conflicts - costly, extended, and often inconclusive - looms large, shaping a public mood that is neither fully supportive nor entirely opposed, but deeply conflicted.

Good cop, bad cop

Complicating matters further is the perception of a “good cop, bad cop” dynamic between Washington and Tel Aviv. The United States projects a dual posture: signalling openness to negotiation and de-escalation, while intermittently participating in or enabling military strikes. Israel, by contrast, has pursued a more overtly aggressive strategy, targeting nuclear infrastructure and high-value Iranian assets. This division of roles allows Washington to maintain diplomatic flexibility while benefiting from the pressure generated by Israeli actions.

However, this dynamic is far from seamless. Iranian leaders, including Ali Khamenei, have long characterized the relationship as a coordinated strategy designed to coerce Tehran - Israel as the military enforcer, the U.S. as the negotiating counterpart. Yet recent developments suggest genuine friction. Israeli leadership, particularly under Benjamin Netanyahu, has signalled a preference for sustained military pressure and even regime change, while Washington appears intermittently inclined toward negotiation. Reports of potential US–Iran talks have reportedly unsettled Israeli officials, who fear being sidelined in decisions that directly affect their security calculus.

Which countries supply Iran with new munitions?

Adding another layer to the conflict is the question of Iran’s military resilience. Despite sustained bombardment, Iran has continued to launch missile and drone attacks, suggesting a robust and adaptive supply chain. Analysts increasingly point to external support, particularly from Russia and China. These relationships form what some observers describe as an “axis of evasion” - a network of procurement and production that allows Iran to replenish critical components despite sanctions and military pressure.

China’s role is often linked to the provision of dual-use technologies - navigation systems, sensors, and chemical precursors - frequently routed through intermediaries to obscure their origin. Russia, meanwhile, contributes through technical cooperation, including drone production and battlefield adaptation, reversing earlier patterns seen in other conflicts. While neither country is directly intervening militarily, their indirect support complicates efforts by the U.S. and Israel to degrade Iran’s capabilities decisively.

Taken together, these dynamics point to a conflict that is no longer linear or easily defined. It is simultaneously a conventional military confrontation, a proxy struggle, a diplomatic chess match, and an economic contest shaped by sanctions and supply chains. Each layer introduces new variables, making coherent strategy increasingly difficult to sustain.

The result is a war characterized by drift rather than direction. Objectives remain vague, alliances show signs of strain, and the lines between escalation and containment continue to blur. In such an environment, the greatest risk may not be outright defeat for any one actor, but the gradual entrenchment of a conflict that resists resolution - prolonging instability across the region and beyond.

Suid-Afrikaners in die Israeli Weermag: Reg, politiek en die grense van handhawing

Die kwessie van Suid-Afrikaners wat in die Israeliese Weermag (IW) dien, het van ’n randverskynsel in aktivistiese kringe verskuif na ’n sentrale regs- en politieke debat, veral ná Israel se oorlog teen Gasa en Suid-Afrika se eie regsaak teen Israel by die Internasionale Geregshof. Hoewel die verskynsel nie nuut is nie, het onlangse data en verhoogde diplomatieke spanning die fokus op wie vir Israel diensplig doen verskerp, onder watter regsmandaat en of Suid-Afrika bereid of in staat is om op te tree.

Getalle en omvang

Volgens ’n Februarie 2026-ondersoek deur Declassified UK, gebaseer op IW-data van Maart 2025, doen minstens 589 Suid-Afrikaners met dubbele burgerskap en 16 persone met veelvuldige burgerskap diesnsplig in die IW gedurende die Gasa-oorlogtydperk. Hierdie syfers plaas Suid-Afrika onder die middelvlak-bydraers tot die Israeliese weermag – minder as lande soos die Verenigde State (12,135), Frankryk (6,127), Rusland (5,067) en Oekraine (3,901), maar voor baie ander kleiner lande.

Daar word algemeen aanvaar dat die meeste van hierdie Suid-Afrikaners as reserviste of dienspligtiges gedien het, eerder as sogenaamde “lone soldiers” (buitelandse burgers sonder Israeliese burgerskap). Vroeëre syfers van die Lone Soldier Centre het slegs 59 Suid-Afrikaners in Israeliese gevegseenhede vóór 2024 aangedui - ’n getal wat dubbele-burgers uitgesluit het en die werklike omvang dus beduidend onderskat het.

Regeringswaarskuwings en die regsraamwerk

Die Suid-Afrikaanse regering het herhaaldelik gewaarsku dat diensplig in ’n buitelandse gewapende mag sonder toestemming onwettig is. Ingevolge die Wet op die Regulering van Buitelandse Militêre Bystand moet Suid-Afrikaanse burgers goedkeuring van die regering verkry voordat hulle militêre diens in die buiteland verrig. Die Nasionale Konvensionele Wapenbeheerkomitee het bevestig dat geen toestemmings toegestaan is vir Suid-Afrikaners om aan Israeliese militêre operasies in Gasa of enige ander plek deel te neem nie.

Daarbenewens bepaal die Suid-Afrikaanse Burgerskapswet dat genaturaliseerde burgers hul burgerskap kan verloor indien hulle aan oorloë deelneem wat nie Suid-Afrika ondersteun word nie. Hierdie bepaling is herhaaldelik deur regeringsamptenare aangehaal om die moontlike gevolge vir Suid-Afrikaners wat in die IW dien, te beklemtoon.

Bewerings, klagtes en bekende gevalle

Benewens saamgestelde syfers het individuele gevalle van tyd tot tyd na vore gekom. Media-ondersoeke en hofstukke beweer dat Suid-Afrikaanse burgers in die IW as valskermsoldate, gevegsingenieurs en “lone soldiers” gedien het vanaf minstens 2014 en 2018 tot en met die onlangse (2023-2025) Gasa-konflik. Sommige individue het hul IW-diens tydens militêre operasies soos Protective Edge (2014) op sosiale media gedeel, wat gedeeltelike self-dokumentasie verskaf.

Regsaktiviste het gepoog om hierdie bewerings te konsolideer. Die sogenaamde “Gasa-dossier”, saamgestel deur prokureur Ziyaad Patel, poog om werwingsnetwerke en individuele deelname te dokumenteer, insluitend bewerings dat werwingsaktiwiteite in Suid-Afrika plaasgevind het. Hierdie pogings het egter herhaaldelik te doen gekry met probleme om die klagtes te bewys, onder meer weens beperkte toegang tot amptelike IW-bevestiging en die minimum vereistes vir strafregtelike vervolging.

Dit is belangrik om daarop te let dat baie van die genoemde individue nie publiek op die bewerings gereageer het nie en dat die aansprake dikwels op ondersoekende joernalistiek eerder as op regsbevindings berus het.

Historiese presedente en gebrek aan handhawing

Suid-Afrikaners wat in die IW dien, is nie ’n nuwe verskynsel nie. Klagtes wat terugdateer na die 2008–2009 Gasa-oorlog en daaropvolgende Israeliese militêre veldtogte het reeds beweerde deelname deur Suid-Afrikaanse burgers gedokumenteer, insluitend ’n hoëprofiel-saak wat Lt.kol. David Benjamin betrek het. Sedert 2009 is meer as 70 sake na bewering aan die Nasionale Vervolgingsgesag verwys.

Ten spyte hiervan het geen skuldigbevindings gevolg nie. Vorige ondersoeke na werwing, onder meer by Johannesburgse polisiekantore en private Krav Maga-opleidingsfasiliteite, het nie tot vervolgings gelei nie. Hierdie patroon van waarskuwings sonder opvolg het ’n kenmerkende aspek van die debat in Suid-Afrika geword.

Waarom handhawing so moeilik is

Regskenners wys op verskeie struikelblokke. Dubbele burgerskap bemoeilik handhawing, veral waar individue ná emigrasie (“aliyah”) ingevolge Israeliese wet dienspligtig word. Jurisdiksieprobleme, bewysvereistes en politieke sensitiwiteite speel almal ook ’n rol. Owerhede het erken dat hoewel die wet in beginsel duidelik is, die praktiese toepassing daarvan - veral retrospektief en oor landsgrense heen - baie meer ingewikkeld is.

Politiek, die reg en onopgeloste vrae

Die debat is onafskeidbaar van Suid-Afrika se sterk politieke steun vir Palestynse regte en sy regsaak teen Israel by die IGH. Regeringsretoriek bepaal dat deelname aan die IW toenemend nie net as ’n skending van binnelandse reg nie, maar ook moontlik kan impliseer dat ‘n individu skuldig is aan internasionale misdade. Geen Suid-Afrikaanse hof het egter nog hieroor ’n uitspraak gelewer as dit in verband met IW-diensplig gebring word nie.

Gerapporteerde of beweerde Suid-Afrikaners in die Israeliese Weermag (IW)

1. Dean Samuel Goodson – Na bewering as ’n gevegsingenieur gedien en ’n “grys baret” ontvang.
2. Joseph Vaughn Enna – Na bewering as soldaat in 2019 gedien.
3. Tali Pitluk – Het as ’n “lone soldier” in 2019 gedien.
4. Jordyn Scop – Na bewering sedert Mei 2021 in die IW gedien.
5. Gina De Abreu – Berig om sedert April 2018 diens te doen.
6. Nicole Verreyne – Het glo in 2020 gedien.
7. Ariel Lipshitz – Na bewering ’n lone soldier in die Golani-brigade (2018); het in Johannesburg studeer.
8. Dean Unterslak – Na bewering in die Parabrigade gedien; betrokke by Operasie Protective Edge (2014).
9. Yaron Eisenburg – Het na bewering tussen 2017–2018 as lone soldier gedien.
10. Adam Ross – Het foto’s gepubliseer wat IW-diens tydens 2014–2015 aandui.
11. Dylan Padowitz – Van Kaapstad; berig om in 2018 in Golani te dien.
12. Talya Ossendryver – Na bewering diens gedoen; moontlik as opgeleide IW-vlieënier tydens die 2012-Gaza-oorlog.
13. Kelly Odes – Berig om in 2021 in die IW se woordvoerders-eenheid te dien.
14. Josh Rod – Na bewering van 2013–2015 gedien; peloton-sersant in infanterie.
15. Leroi Taljaard – Het na bewering in 2019 as paratroeper aangesluit; aktief tydens 2023-mobilisering.
16. Eben Taljaard – Deur familie berig as in aktiewe diens.
17. Zara-Lee Maloon – Operasiesersant in Golani (2019–2021); het ’n “beste soldaat”-toekenning ontvang; verbind met Eden Shalkoff (ook berig om te dien).
18. Gavriel Labe – Bewyse van opleiding as medikus en diens in die Parabrigade (2023–2024).
19. Josh Jackson – Van Johannesburg; berig dat sedert 2023 in die IW te dien.
20. Ben Rattle – Van Hermanus/Kaapstad; het erken dat hy sedert 2022 in die IW dien; aktief in Gaza sedert 2023.
21. Aaron Bayhack – Geïdentifiseer in beeldmateriaal as deel van die IW se Parabataljon (“Refaim”-eenheid) omstreeks 2024.

Belangrike konteks

• Beweer vs. bevestig: Baie inskrywings is beweer en nie amptelik bevestig nie.
• Dubbele burgerskap: Sommige individue het moontlik Israelies–Suid-Afrikaanse dubbele burgerskap, wat regsinterpretasies beïnvloed.
• Geen bevestigde vervolgings: Ten spyte van waarskuwings en klagtes is geen openbare veroordelings in Suid-Afrika bevestig nie.

FOTO: Die broers Keith and Brett Isaacson, gebore in Klerksdorp

Toe ek vyf jaar lank in Iran sake probeer doen het en om kontrakte onderhandel het, het ek besef dat tyd nie vir die Irannese saak maak nie. Elke keer as ons dink die kontrak is nou reg om onderteken te word, pla iets anders die Irannese. Hulle is onvoorspelbaar en onverskrokke en partykeer net onverskillig-hardkoppig. Die pas mislukte onderhandelinge tussen Iran en Amerika wys hierdie aspekte duidelik uit.

Terwyl dit voortdurend afwisselende seine van optimisme en dooiepunte opgelewer het, het een waarheid ál duideliker geword: om ’n ooreenkoms met Teheran te bereik, is selde ’n vinnige of eenvoudige proses.

Oor dekades heen het Iran ’n reputasie opgebou as een van die wêreld se geduldigste en meesgesofistikeerde, onverskrokke onderhandelaars, iets wat Trump blykbaar nooit besef het nie. Terwyl Amerikaanse administrasies dikwels diplomasie met politieke tydlyne wat in maande of verkiesingsiklusse gemeet word benader, beskou Irannese leiers onderhandelinge tipies as strategiese wedstryde wat oor jare kan strek. (Obama se JCPOA-ooreenkoms het enkele jare geduur voor almal dit onderteken het.) Die gevolg is ’n volgehoue konflik tussen twee baie verskillende diplomatieke kulture.

Iran se benadering tot diplomasie is gewortel in ’n politieke tradisie wat eeue oud is. Talle diplomate, intelligensie-amptenare en streeksontleders beskryf Irannese onderhandelaars as metodies, gedissiplineerd en buitengewoon vaardig in die gebruik van tyd as ’n strategie.

Iran beskou sigself nie net as 'n Midde-Oosterse staat nie, maar as die erfgenaam van een van die wêreld se oudste beskawings. Die Persiese Ryk bestaan reeds meer as 2 500 jaar, veel ouer as Islam.

Hierdie geskiedenis skep 'n sterk gevoel van nasionale trots en die oortuiging dat Iran nie deur buitelandse moondhede voorgeskryf behoort te word nie. Daarom word druk of ultimatums dikwels as vernederend beskou, selfs wanneer kompromie moontlik is.

Geduld is deel van die strategie

In Westerse diplomasie word sukses dikwels gemeet aan hoe vinnig 'n ooreenkoms bereik word. Irannese onderhandelaars beskou tyd anders. Lang onderhandelinge word nie noodwendig as ʼn mislukking beskou nie, maar as 'n manier om:

• die teenstander se vasberadenheid te toets;

• meer inligting te bekom;

• wagtyd in eie guns te gebruik; en

• die bes moontlike toegewings te kry.

Baie kenners beskryf Iran se styl as een waarin geduld, uithouvermoë en volgehoue onderhandeling belangriker is as vinnige resultate.

In die Persiese kultuur speel konsepte soos eer, respek en waardigheid 'n groot rol. Dit beteken dat die manier waarop iets aangebied word, soms net so belangrik is as die inhoud daarvan. Irannese onderhandelaars sal dikwels eerder 'n moeiliker ooreenkoms aanvaar as dit hul waardigheid kan behou, as om 'n beter aanbod te aanvaar wat as vernederend ervaar word.

Sedert die Islamitiese Revolusie van 1979 word Iran se buitelandse beleid ook deur ideologie beïnvloed. Die regering beskou hulleself as 'n staat wat weerstand bied teen Westerse oorheersing, veral dié van Amerika. Daarom het onderhandelinge nie net 'n diplomatieke doel nie, maar ook 'n simboliese betekenis: Iran wil wys dat hulle nie onder dwang toegee nie – veral nie aan Amerika se druk nie.

Irannese leiers verwys gereeld na gebeurtenisse soos:

• die 1953-staatsgreep teen premier Mohammad Mosaddegh, waarby Amerikaanse en Britse intelligensiedienste betrokke was;

• dekades van ekonomiese sanksies; en

• die Amerikaanse onttrekking uit die 2015-kernooreenkoms (JCPOA) met Iran wat in 2018 deur President Barack Obama onderhandel is.

Hierdie geskiedenis versterk die oortuiging dat waarborge op papier nie noodwendig blywend is nie. Daarom probeer Iran dikwels eers konkrete voordele verkry voor hulle groot toegewings maak.

Dit sou egter verkeerd wees om Iran se onderhandelingstyl as bloot 'n kulturele verskynsel te beskryf. Iran tree ook op soos baie ander middelslag-moondhede: hulle probeer hulonderhandelingshefboom behou. Daarom sal hulle selde alles op een slag prys gee, of verbind hulle verskillende onderwerpe aan mekaar, of gebruik hulle tyd as ʼn manier om druk toe te pas, en probeer hulle hul sterkste kaarte hou tot die einde van die onderhandeling bereik is.

Wanneer Amerikaanse administrasies vinnige, beslissende ooreenkomste wil bereik, bots dit dikwels met Iran se voorkeur vir langdurige, stapsgewyse onderhandelinge waarin elke toegewing versigtig oorweeg word.

Vir Washington kan dit lyk of Iran tyd mors of nie opreg optree nie. Vanuit Teheran se perspektief is dit egter 'n manier om seker te maak dat Iran nie hul onderhandelingsposisie of nasionale waardigheid sonder voldoende teenprestasies prysgee nie. Hierdie verskil in onderhandelingskultuur en historiese ervaring is een van die redes waarom Amerikaans-Iranse onderhandelinge dikwels lank duur en herhaaldelik vasval.

As onderhandelinge lank genoeg kan aanhou, kan omstandighede verander: Politieke leierskap in Washington kan verskuif of vervang word, internasionale druk kan verswak, binnelandse druk kan verhoog, streeksdinamika kan verander, of sanksies kan minder doeltreffend raak. Vanuit Teheran se perspektief is geduld self ’n vorm van hefboomkrag.

Ek sien nou die dag daar bo op die wolk-TV hulle praat weer van my. Jan van Riebeeck. Die man met die baard, die hoed en die ongemaklike nalatenskap. Ek is glo alles tegelyk: stamvader, skurk, tuinier, kolonialis, voorsieningsbestuurder en vir sommige mense sommer persoonlik verantwoordelik vir elke pothole tussen Kaapstad en Musina.

Dis nogal baie druk vir een ou wat oorspronklik net moes seker maak die skepe kry vars groente.

Laat ek nou self praat.

Toe ek in 1652 hier aankom, het ek nie van die skip afgeklim met ’n PowerPoint-aanbieding getiteld: “Masterplan vir eeue se verdeeldheid.” Ek het nie gesê: “Mans, hier gaan ons nou vir drie en ’n half eeue ’n ingewikkelde sosiale ramp ontwerp.” Nee. Ek het gesê: “Waar plant ons die kool?”

Ek was ’n amptenaar. ’n Middelbestuurder. Die soort man wat vandag in ’n oopplan-kantoor sou sit en passief-aggressiewe e-posse stuur oor voorraadtekorte. Ek het bevele uitgevoer. Die VOC het gesê: “Jan, gaan maak ’n verversingspos.” Hulle het nie gesê: “Word ’n simbool wat mense in 2026 nog op Facebook oor gaan baklei nie.”

En nou hoor ek party mense sê ek het ’n volk begin.

Ai tog. Ek het ’n groentetuin begin.

As ’n volk daaruit ontstaan het, dan is dit seker die eerste keer in die geskiedenis dat ’n nasie uit beet, uie en administratiewe frustrasie ontwikkel het.

Ander sê ek het kolonialisme begin.

Nou luister mooi: teen die tyd wat ek my voet hier neersit, was die wêreld reeds vol ryke, veroweraars, handelaars en mense wat ander mense se goed vat. Ek was nie die uitvinder van kolonialisme nie. Ek was eerder franchisehouer.

En oor die korrupsie… ja, nou kom ons by die snaakse deel.

Dis waar, ek was nie juis die skoonste ketel in Amsterdam nie. Daar was bewerings, ondersoeke, vingers gewys, vrae gevra oor geld wat geloop het waar dit nie moes nie. En toe stuur hulle my Kaap toe.

Met ander woorde: ek is moontlik nie bevorder nie — ek is verplaas.

So as julle kwaad is dat ek hier beland het, moet julle dalk ook vra oor die HR-afdeling van die VOC.

As ek geweet het wat alles sou volg — oorloë, onteiening, apartheid, skuldgevoelens, identiteitskrisisse, standbeelde wat val, straatname wat verander, mense wat mekaar in kommentaarafdelings uitskel — sou ek steeds gekom het?

Eerlik?

Ek sou dalk net stadiger geloop het by die trap af.

Ek sou miskien nog ’n week in Amsterdam gebly het, ’n haring geëet, diep gedink en gevra: “Is daar nie dalk ’n minder histories-belaaide pos beskikbaar in Batavia nie?”

Maar die waarheid is: geen enkele mens begin ooit presies wat later van hom gemaak word nie. Ek was ’n mens van my tyd. Julle is mense van julle tyd. En oor 300 jaar gaan iemand vir julle ook blameer vir iets wat julle nou dink heel normaal is.

Dis hoe geskiedenis werk: almal is slimmer agterna.

So ja — jammer vir die bohaai.

Jammer dat ek ’n simbool geword het vir dinge veel groter as myself.

Jammer dat my gesig op skoolmure beland het.

Maar ook… nie heeltemal jammer nie.

Daardie tamaties was uitstekend.

ONTHOU julle nog die begindae van sosiale media? Dit was veronderstel om die groot demokratiese speelgrond van ons tyd te wees – 'n plek waar gewone mense idees kon uitruil, sinvolle gesprekke kon voer en dalk selfs die gehalte van die nasionale debat 'n hupstoot kon gee.

Maar fast forward na twee dekades later, en sosiale media voel eerder soos 'n aanlyn moddergeveg waar toetsbordsoldaatjies mekaar 24/7 met meme en woedende woorde bestook. Party verstandige mense het al geleer om verby te hou. Ons ander stommerikke hou egter aan terugkeer na die digitale slagveld, half uit gewoonte, half uit veglus, en in my geval dikwels omdat ek steeds iewers bly hoop dat feite en logika die groeiende disinformasiedraak kan onthoof.

Wel, spoiler alert: Dit gaan nooit gebeur nie. Logika en gesonde verstand is eenvoudig nie opgewasse teen emosie nie, en nog minder teen algoritmes. Uiteindelik verpletter aanlyn woede en verontwaardiging alles in hul pad.

Regs- én linksgesindes kan natuurlik ewe onverdraagsaam, ongepoets en ideologies verblind wees. Maar kry hulle ewe veel lugtyd? Strek hul aanlyn tentakels ewe wyd? Of pas sekere politieke oortuigings eenvoudig beter by dit wat sosiale media kan bied?

Daai is my vraag. Ek weet ek loop die gevaar om 'n ingewikkelde politieke ekostelsel tot 'n eenvoudige en verdelende stryd tussen links en regs te reduseer. Maar as iemand wat net een keer te veel op sosiale media as 'n seksueel gefrustreerde, volksverraaiende, liberale stuk gemors uitgeskel is, wil ek weet: Hoekom voel dit of aanlyn regse stemme soveel misliker en meer alomteenwoordig is as dié van hul linkse eweknieë?

Of – is daar dalk lesse wat ons by die regterkant kan gaan leer...?

Les 1: Emosies werk, logika nié

Dit moet ons nou maar aanvaar. Hoe meer logies ons redeneer, hoe meer klem ons op akkuraatheid lê, hoe meer gaap sosiale platforms. Gewoonlik is dit egter nie spesifieke inhoud wat 'n plasing meer of minder sigbaar maak nie. Die geheim lê by die styl waarin die inhoud aangebied word – hoe meer emosioneel, sensasioneel en opruiend, hoe beter. Dis emosies wat die meeste mense op 'n plasing laat klik, daarop laat reageer en dit laat deel. Hoe meer mense hulle met die plasing bemoei, hoe hoër word dit teen jou sosiale blad opgeskop, en hoe blitsiger en wyer versprei die algoritme dit. ('n Algoritme is 'n stel reëls wat platforms gebruik om te besluit watter boodskappe meer aandag kry en wat jy eerste behoort te sien.)

Die koning van aanlyn emosies is woede. Soos die sêding lui: If it enrages, it engages. Plasings wat woede ontlok, word vinniger en verder gedeel. Dis 'n les wat veral regsgesinde politici, beïnvloeders en media al geleer het: As jy woede opstook en versprei, staan sosiale media se algoritmes gereed om jou boodskap met groot geesdrif verder te voer.

Algoritmes beloon emosie, betrokkenheid en deelname. Nuanse of die waarheid gaan jou nie ver bring nie; oorvereenvoudigde boodskappe en vinnige reaksies wel.

Ander emosies soos angstigheid of vrees help ook boodskappe aan – kyk maar hoe suksesvol Solidariteit en AfriForum (deesdae meer bekend as AfriSol) vrees vir kulturele verval en wit marginalisering inspan om hul ledegemeenskap saam te snoer.

Maar as jy sosiale media se algoritmes wil manipuleer, bly woede jou beste brandstof.

Die gesig van aanlyn woede. Die Amerikaanse podsending-gasheer Dan Bongino (voorheen mede-adjunkdirekteur van die FBI) gaan gal af. Foto: YouTube

Jy hoef eintlik net 'n paar minute op sosiale media deur te bring om te sien watter onderwerpe die vinnigste aanlyn ontplof. Internasionaal is dit immigrasie, identiteitspolitiek, oorlog, politieke konflik en openbare krisisse wat die grootste storms veroorsaak. In Afrikaanse omgewings laat plaasgeweld, grondhervorming en 'n beweerde miskenning van Afrikaans en Afrikaanssprekendes die gemoedere hoog loop. Voeg daarby Trump se doen en late, die oorloë in die Midde-Ooste en selfs Europa se immigrasievraagstuk, en jy het die perfekte resep vir die soort verontwaardiging waarvan algoritmes hou.

Jaco Kleynhans, Solidariteit se skakelhoof, waarsku implisiet op X oor die "gevare" van immigrante vir Europa. Hou net in gedagte dat die syfers wat hy hier noem soos 'n veldbrand deur sosiale media versprei het, maar dat dit ongeverifieer en dus verdag is. Sy bron, rmx.news, moet ook met 'n knip sout geneem word. Dit kom uit die dampkring van die ver-regse en korrupte vorige Hongaarse leier Viktor Orbán en kan met radikaal regse Amerikaanse media soos Breitbart vergelyk word. Dis die soort emosioneel gegronde, halfgebakte inligting wat gebruikers woedend genoeg maak om die storie verder te versprei sonder om eers krities met die inligting om te gaan.

Les 2. Populisme en polarisasie

Populisme is 'n politieke benadering wat die wêreld beskou as 'n stryd tussen "gewone mense" en 'n elite wat uit voeling geraak het en dikwels korrup ook is. Ingewikkelde probleme word oorvereenvoudig, kommunikasie is emosiebelaai, en daar is 'n fokus op 'n sterk groepidentiteit, oftewel "ons" teenoor hulle. "Ons" is die "in-groep", wat onsself stilletjies beter ag as "hulle", die "uit-groep".

Populiste blaas graag woede aan. Hulle doen dit deur die elites te blameer, immigrante en ander buitestanders te teiken, en instellings, veral regeringsinstellings, aan te val. As jy gewonder het hoekom AfriSol byvoorbeeld hul mes in het vir amper alle joernaliste en media behalwe hul eie – dit maak deel uit van die populistiese verdagmaking van "elite-groepe".

Jy hoef nie baie ver te soek om 'n groot verskeidenheid voorbeelde van populisme te vind nie, van die Britse aktivis Tommy Robinson se anti-immigrasieoptog die afgelope naweek in Londen tot emosionele verhale van Afrikaners as 'n bedreigde minderheidsgroep en die slagoffers van 'n swart regering.

Populistiese verhale is geneig om konteks te ignoreer en inligting te oorvereenvoudig en te verdraai. Omdat die samelewing as "ons" en "hulle" gepolariseer word, heers daar vyandigheid teenoor die uit-groep, of dit nou die ANC-regering, die EFF, die libs, of enigiemand met 'n opponerende ideologie is. Hoe meer vyandigheid, hoe groter is die kans op 'n stortvloed woedende reaksies.

Die kombinasie van populisme en polarisasie maak sosiale media nie net 'n meer onbeskofte, vyandige en toksiese plek nie, dit skep ook die ideale omgewing waarin disinformasie kan floreer. Sodra mense emosioneel op loop gaan, is hulle baie meer geneig om inligting te glo en aan te stuur wat hul bestaande wêreldbeskouing bevestig, eerder as dat hulle dit eers rustig ontleed en krities bevraagteken.

Wie regeer dus sosiale media?

Amper al die navorsing en studies wat ek gelees het, plaas die kroon vierkant op konserwatiewes se kop. Konserwatiewe aanlyn kommunikasie is meer polariserend en partydig, en ontwerp om gebruikers emosioneel te mobiliseer. Dit maak verreweg die beste gebruik van algoritmiese eienskappe, wat daartoe lei dat konserwatiewe aanlyn gemeenskappe baie emosioneel, gepolariseer en identiteitsgerig is – en baie gretig om deel te neem. Hulle is meer aktief aanlyn, reageer vinniger en produseer meer inhoud.

Regse kommunikeerders het meestal 'n populistiese benadering en weet watter emosionele knoppies om te druk en hoe om vinnige, virale aanlyn reaksies uit te lok. Hulle verstaan hoe om woedesnellers soos byvoorbeeld immigrasie (oorsee) of grondhervorming (in die Afrikaanse gemeenskap) te trek en so hul volgelinge te mobiliseer en mettertyd tot 'n gemeenskap saam te snoer.

Linksgesindes is uiteraard nie immuun teen polarisasie, populisme of woede nie – veral nie ver-linkses nie – maar volgens navorsers lyk dit tog of hulle minder doelbewus daarop staatmaak. Liberale leiers sal eerder op beleid as op emosies fokus (ek hoor al die algoritme gaap). Hulle verkies beredenering bo populisme en raak gefrustreerd as dit nie werk nie. Hulle hou van 'n meer genuanseerde aanslag wat emosioneel minder simplisties is. En as die gesprek onaangenaam raak, sal hulle eerder wegstap as voortveg, wat die indruk kan skep dat hulle aanlyn getalle kleiner is.

Anders as regsgesindes, kan linksgesindes die internet ook as meer emosioneel uitputtend ervaar, as meer konfronterend en meer besaai met vyandige inligting. Desondanks is hulle oper vir 'n groter verskeidenheid inligting en deel hulle dit ook, terwyl regsgesindes hul aanlyn in-groepe as geselskap verkies.

Tyd vir balans: Ek skryf hier uiteraard in breë trekke. 'n Mens moet in gedagte hou dat mense oor die hele politieke spektrum maar sukkel om deur hul vooroordele te breek, en steeds die soort inligting verkies wat hulle gemaklik laat voel en hul oortuigings bevestig. Almal word emosioneel deur sosialemedia-inhoud beïnvloed, al word regse emosies meer spesifiek geteiken.

Wat moet progressiewes doen?

Dis duidelik dat linksgesindes heelwat by regsgesindes kan leer oor hoe om hul boodskap aanlyn uit te kry. Baie progressiewes trek steeds hul neus op vir populisme, simplistiese slagspreuke en emosionele retoriek, maar die ongemaklike waarheid is dat hierdie dinge eenvoudig beter werk op sosiale media as genuanseerde argumente en lang verduidelikings. Algoritmes beloon immers nie noodwendig die mees deurdagte inhoud nie, maar die inhoud wat mense die vinnigste kwaad, bang of moreel verontwaardig maak.

En selfs al wil 'n mens nie in daardie styl verval nie, is daar beslis iets te leer uit hoe doeltreffend regse digitale netwerke georganiseer is. Hul ekostelsels versterk mekaar se boodskappe, koördineer narratiewe vinnig en benut die algoritmes met indrukwekkende vaardigheid. Regsgesinde media, beïnvloeders, videokanale, Facebook-groepe en X-profiele funksioneer dikwels soos 'n geïntegreerde netwerk waar dieselfde emosioneel gelaaide boodskappe voortdurend herhaal, versterk en aangejaag word tot dit voel of dit al is wat jy sien.

Linksgesindes, daarenteen, lyk dikwels meer gefragmenteerd, meer skepties oor populistiese taktieke en minder bereid om hulself rondom eenvoudige, emosioneel kragtige verhale te mobiliseer.

'n Laaste gedagte

Miskien is dit die grootste ironie van sosiale media: Die tegnologie wat veronderstel was om die demokratiese gesprek te verbreed, maak dit nou moeiliker om die demokratiese gesprek te voer. Hoe meer ons aanlyn gesprekke deur woede, verontwaardiging en stamgevegte oorheers word, hoe moeiliker word dit om mense met ander politieke beskouings nog as medeburgers eerder as vyande te beskou. Navorsing wys immers dat voortdurende emosionele vyandigheid nie net polarisering en disinformasie aanhelp nie, maar ook mense se persepsie van die openbare mening skeeftrek en gewone gebruikers stil-stil uit die gesprek dryf. Baie mense onttrek eenvoudig omdat die atmosfeer te giftig, aggressief en uitputtend word.

En dalk is dit uiteindelik die werklike gevaar van die algoritmes van verontwaardiging: nie net dat hulle die hardste, kwaaiste en mees polariserende stemme versterk nie, maar dat hulle die stiller, meer redelike stemme stadig doodsmoor. 'n Demokrasie kan goed oorleef as mense van mekaar verskil. Wat dit moeiliker oorleef, is wanneer niemand meer belangstel om die kloof tussen "ons" en "hulle" oor te steek nie.

Naskrif: Ek het terme soos "regs" en "konserwatief" aan die een kant, en "links", “liberaal”, en “progressief” aan die ander kant, uitruilbaar gebruik. "Progressief" is byvoorbeeld nie verder links as "liberaal" nie. (In die literatuur oor sosiale media word dikwels net "liberaal" en "konserwatief" gebruik.)

HIERDIE ARTIKEL HET EERSTE OP BINNE-LAND.CO.ZA VERSKYN.

Rudi Swanepoel is een van die oorspronklike ondertekenaars van die Afrikaner-opebrief "Nie in ons naam nie" en 'n voltydse predikant in die Nederduitse Gereformeerde Kerk.

Kan die wêreld funksioneer sonder vervaardigde vrese?

As hierdie vraag in 'n radiovasvra gevra sou word, sou dit waarskynlik een van daardie vrae wees wat jy nie sommer kan "Google" nie.

Dink byvoorbeeld aan 'n onlangse gebeurtenis. Gedurende die naweek waarin die Verenigde State hul 250ste bestaansjaar vier, word 'n ou, maar nuut-verpakte vrees weer die Amerikaanse politieke gesprek binnegedra.

In Afrikaans ken ons dit goed:

Die rooi gevaar.

Terwyl ons hier in Suid-Afrika met ons eie magdom oënskynlik onoplosbare probleme worstel, klink hierdie refrein vir ons bekend. Ons ken die wysie. Ons het dit al gesing. Ons kan dit selfs met 'n mate van geloofwaardigheid van 'n teenstem voorsien.

Ons, die wit mense aan die suidpunt van Afrika, is eens geaktiveer, gemotiveer, gemobiliseer en beheer deur die vrees vir kommunisme.

Ek hoef kwalik geverifieerde bronne aan te haal om hierdie punt te staaf. In sekere kringe – waar mense glo dat "Westerse beskawing" beskerm moet word, of waar daar weerstand bestaan teen die idee dat die huidige vlakke van ekonomiese ongelykheid dalk 'n nuwe ekonomiese bestel noodsaak – is die herlewing van 'n beproefde ou vrees skynbaar 'n briljante politieke strategie.

'n Mens kan natuurlik redeneer dat dit verkeerd is om die vrees vir kommunisme sommer as ongegrond af te maak.

As jy jouself aan die kant van demokrasie en godsdiensvryheid bevind – of meer spesifiek, aan die kant van die Westerse Christendom – behoort jy dalk inderdaad bekommerd te wees oor 'n dreigende kommunistiese infiltrasie en uiteindelike magsoorname.

Terwyl ander lande nog oor die bewyse debatteer, het Suid-Afrika ten minste iets om uit eie ervaring by te dra.

Dit was 1986.

Ek was in standerd vyf.

Teen daardie tyd het ek reeds geweet dat ek oor 'n paar jaar my diensplig sou doen om Suid-Afrika te verdedig teen die ANC, die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party en die kommunistiese Sowjetunie.

Alles wat vir ons kosbaar was – ons land, ons waardes, ons mense en ons godsdiens – sou glo uitgewis word. (Om 'n cliché uit 2026 te gebruik.)

Toe kom 1996.

Suid-Afrika was twee jaar in sy jong demokrasie.

Ons het 'n Grondwet aanvaar wat wêreldwyd as een van die beste beskou word en wat selfs vandag, in 2026, steeds sy man staan.

Toe kom 2006.

Twaalf jaar ná ons eerste demokratiese verkiesing het die ANC en die Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party bloot deel geword van 'n funksionerende veelparty-demokrasie.

Toe kom 2016.

Die kommuniste het niks "oorgeneem" nie.

Die dreigemente oor nasionalisering het grootliks op niks uitgeloop nie.

Geen bank het 'n staatsbank geword nie.

En die meeste van ons vryhede – soos deur die Grondwet gewaarborg – was steeds onaangetas.

Nou is dit 2026.

Groot dele van die wêreld – laat ons dit bloot "die Weste" noem – het 'n dringende behoefte aan ekonomiese hervorming.

Al hoe meer mense begin besef hoe absurd uiterste rykdom geword het.

Die idee dat daar triljoenêrs bestaan, begin vir baie mense onaanvaarbaar voel.

En al hoe meer mense besef dat lande wat lank as bakens van "ware demokrasie" voorgehou is, nie meer heeltemal daardie rol vervul nie.

Maar eerder as om hierdie werklikheid eerlik in die oë te kyk, word die ou kommunistiese bedreiging weer opgediep.

Skielik word dit weer voorgehou as iets wat naby, werklik en uiters gevaarlik is.

Die hartseer werklikheid is dat hierdie strategie waarskynlik weer vir baie mense sal werk.

Binne die verhaal van "die Weste" teen alles wat sy ekonomiese en politieke model kan uitdaag – of, hemel behoede, vervang – voel hierdie ou vrees weer geloofwaardig.

Maar dit is uiteindelik 'n afleiding.

Dit hou mense verdeeld.

Dit breek vertroue af.

Ons – die wit nasionaliste van Suid-Afrika – het reeds hierdie pad geloop.

Ons weet hoe duur dit was.

Ons weet hoe bitter die vrug daarvan gesmaak het.

Is ons dalk nou in 'n posisie om ander te waarsku?

Word ons nie juis nou geroep om met moed 'n nuwe wêreld te durf verbeel nie?

Daar is min dinge wat politieke skynheiligheid so ongenadig ontbloot soos wanneer dade en woorde mekaar weerspreek.

En min voorbeelde illustreer dit tans beter as die teenstrydigheid tussen die VF Plus se ywerige hofmakery van bruin kiesers voor die munisipale verkiesing en die voortgesette steun van sommige van dieselfde politieke en burgerlike netwerke vir 'n sportgeleentheid waar bruin Afrikaanse kinders eenvoudig nie welkom is nie.

Terwyl prominente VF Plus-politici die afgelope maande hard werk om bruin Afrikaanssprekendes te oortuig dat hulle deel is van dieselfde taalgemeenskap en dieselfde politieke tuiste behoort te deel, steun organisasies in dieselfde ideologiese kring steeds 'n "volkseie" sportweek waar deelname in praktyk tot wit Afrikanerkinders beperk word.

Die boodskap aan bruin kiesers is dus verstommend eenvoudig: Julle stemme is welkom, maar julle kinders nie.

Dit is juis hierdie teenstrydigheid wat enige aanspraak op "Afrikaanse eenheid" ongeloofwaardig maak.

Kaapse Forum, wat homself as 'n organisasie vir die bevordering van die belange van bruin gemeenskappe in die Wes-Kaap voorhou, verklaar dat hy die lewensomstandighede van alle gemeenskappe wil verbeter. Tog ondersteun een van dieselfde organisasie se wit leiers, Bernard Pieters, op Facebook openlik 'n sportgeleentheid waar Afrikaanssprekende kinders op grond van ras uitgesluit word.

Hoe versoen 'n mens hierdie twee standpunte?

Hoe kan 'n organisasie wat beweer dat hy bruin gemeenskappe verteenwoordig, stilbly of selfs steun verleen aan 'n geleentheid waar daardie gemeenskappe se kinders nie welkom is nie?

Dieselfde vraag geld die VF Plus.

Politici soos Willie Spies, die VF Plus se burgemeesterskandidaat in Petoria, praat gereeld oor die beskerming van Afrikaans, minderheidsregte en kulturele vryheid. Maar wanneer dit kom by die mees basiese toets van gelyke behandeling binne die Afrikaanse gemeenskap, lyk dit of daardie beginsels skielik ophou geld.

Bokkieweek, wat deur Afrikaner Volkseie Sport aangebied word, beperk deelname tot sogenaamde "Afrikanerjeug". In die praktyk beteken dit wit Afrikaanssprekendes van Europese afkoms. Bruin Afrikaanssprekende kinders – wat dieselfde taal praat, dieselfde skole bywoon, dieselfde kerke besoek en dikwels dieselfde kultuur deel – word uitgesluit.

Nie omdat hulle nie Afrikaans is nie.

Nie omdat hulle nie goed genoeg is nie.

Maar omdat hulle nie wit is nie.

Om dit as bloot "kultuurbehoud" of "vryheid van assosiasie" te probeer verkoop, verander niks aan die werklikheid nie. Wanneer velkleur bepaal of 'n kind saam mag speel, saam mag meeding en saam mag presteer, is dit rassediskriminasie – ongeag watter mooi slagspreuke daarvoor uitgedink word.

Die ironie is skreiend.

Politieke steun en stemme word sonder huiwering by bruin gemeenskappe gesoek. Daar word gepraat van gedeelde waardes, gedeelde taal en gedeelde geskiedenis. Maar sodra dit kom by gedeelde ruimtes, gedeelde sport en gedeelde geleenthede, val die masker af.

Dan word die grense weer volgens kleur getrek.

Dit herinner onwillekeurig aan die vernederende logika van apartheid se sogenaamde potloodtoets, waar velkleur en haartipe bepaal het waar iemand hoort en waar nie. Vandag is die metode anders en die taal versigtiger, maar die uitkoms bly dieselfde: sekere kinders behoort, ander nie.

Die skade hiervan strek veel verder as een sportweek.

Bruin kinders verloor geleenthede vir blootstelling, hoëvlak-afrigting en sportontwikkeling. Maar belangriker nog, hulle ontvang 'n vernietigende simboliese boodskap: Jy praat dalk Afrikaans, maar jy is nie deel van óns Afrikaans nie.

Dit is moeilik om jou 'n groter belediging teenoor die idee van 'n inklusiewe Afrikaanse gemeenskap voor te stel.

Die tragedie van hierdie soort uitsluiting is dat dit nie net bruin kinders benadeel nie. Ook wit kinders betaal 'n prys vir die vooroordele van volwassenes. Hulle word die geleentheid ontneem om saam met bruin Afrikaanssprekende kinders sport te speel, vriendskappe te bou en eerstehands te ervaar hoeveel hulle eintlik in gemeen het.

Sport het nog altyd die vermoë gehad om grense af te breek en wedersydse respek te kweek. Wanneer kinders egter van kleins af volgens ras geskei word, word wantroue, stereotipes en vervreemding eerder aangeleer as begrip en aanvaarding.

Uiteindelik beroof hierdie vorm van segregasie dus alle kinders van die kans om in 'n meer inklusiewe en verenigde Afrikaanse gemeenskap groot te word. Die grootste slagoffers is nie net dié wat uitgesluit word nie, maar ook dié wat nooit die geleentheid kry om te ontdek dat die "ander" nie werklik anders is nie.

Dirk Herman van Solidariteit se argument dat daar nie in rasterme gedink word nie val plat op sy eie logika. As Bokkieweek werklik "nie in rasse dink nie", waarom is deelname dan in die praktyk tot wit Afrikanerkinders beperk? Jy kan nie beweer ras speel geen rol nie, terwyl ras juis die bepalende kriterium vir deelname is.

As raskwotas verkeerd is omdat dit kinders op grond van ras beoordeel, is 'n sportweek wat kinders op grond van ras uitsluit ewe verkeerd. Twee vorme van rassediskriminasie kanselleer mekaar nie uit nie. Sport behoort kinders bymekaar te bring, nie nuwe kleurgrense te trek nie. As Bokkieweek werklik net oor Afrikaans, kultuur en sport gaan, behoort elke Afrikaanssprekende kind welkom te wees – ongeag velkleur. Anders is die beroep op "kultuur" bloot 'n ander naam vir rasse-uitsluiting.

Bruin kiesers behoort hulleself daarom 'n eenvoudige vraag af te vra wanneer politieke partye nou hul woonbuurte besoek en hul stemme kom vra.

As julle regtig glo ons is deel van dieselfde Afrikaanse gemeenskap, waarom mag ons kinders dan nie saam met julle kinders speel nie?

Totdat daardie vraag eerlik beantwoord kan word, klink al die mooi praatjies oor Afrikaanse eenheid, gedeelde kultuur en minderheidsregte hol.

'n Gemeenskap wat jou stem verwelkom, maar jou kind uitsluit, sien jou nie as 'n gelyke nie.

En dit is nie kultuurbehoud nie.

Dit is bloot ou apartheid in nuwe verpakking.